Powstanie Cristero

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powstanie Cristeros, Powstanie Chrystusowców, Cristiada, Powstanie meksykańskie 1926-1929
Ilustracja
Czas 1926-1929
Miejsce Meksyk
Terytorium Meksyk
Przyczyna antyklerykalna polityka rządu
Wynik kompromis
Strony konfliktu
Meksyk Cristeros
Straty
60 000 ludzi 30 000 ludzi


Powstanie Cristeros, Powstanie Chrystusowców, Cristiada, Powstanie meksykańskie 1926-1929 – okres walk w Meksyku w latach 1926-1929 pomiędzy katolikami zwanymi Cristeros a rządem meksykańskim wprowadzającym w życie niezrealizowane ustawy antyklerykalne konstytucji z 1917[1]. W walkach zginęło 90 tysięcy osób[2].

Historia Cristiady[edytuj]

Przyczyny[edytuj]

Do pierwszych prób liberalizacji i sekularyzacji doszło już po uzyskaniu niepodległości Meksyku w 1821. Początkowo demokratyczne rządy wprowadziły ustawodawstwo antyklerykalne, jednak już w 1834 zostało ono wycofane przez Antonio López de Santa Anna który objął w kraju dyktatorskie rządy. Kolejną próbą sekularyzacji kraju był okres rządów Benito Juáreza, polityka liberalnego pochodzenia indiańskiego. Benito cofnął decyzję o ustanowieniu katolicyzmu religią państwową, zlikwidował sądy kościelne, konfiskował ziemie należące do Kościoła, zlikwidował opłaty za pogrzeby i zlikwidował kontrolę Kościoła nad edukacją i zawieraniem małżeństw. Reformy wprowadzone przez Juareza zapisano w konstytucji, jednak Kościół sprzeciwił się zmianom i wydał ekskomunikę na wszystkich, którzy je poparli. W proteście przeciwko liberalnym reformom, religijni radykałowie zdobyli stolicę i wygnali rząd do Veracruz. Wojska Juareza, przy poparciu USA, rozbiły rebeliantów w 1861. Wygnani z Meksyku konserwatyści zaapelowali do Francji, Hiszpanii i papieża o pomoc w walce przeciwko liberałom[2].

Nowym władcą Meksyku został Maksymilian (mianowany cesarzem) z rodu Habsburgów, nie dokonał on jednak zmiany antyklerykalnego prawa. W obliczu tej sytuacji Francuzi i Hiszpanie wycofali swoje poparcie militarne dla Maksymiliana, a sytuację wykorzystał Juarez, który rozbił siły wierne cesarzowi. Następcy Juareza podtrzymali świeckie prawo, lecz gdy w 1876 do władzy doszedł dyktator Porfirio Diaz, reformy zostały cofnięte. W XX w. młodzi radykałowie nawoływali do obalenia reżimu Diaza oraz do zniesienia władzy Kościoła i przyznania ziemi rolnikom. Walka społeczna przybrała w końcu wymiar rewolucji trwającej do 1917[2].

W wyniku rewolucji do władzy doszli radykałowie. W 1917 wprowadzili oni konstytucję, która ustanowiła Meksyk krajem demokratycznym. Konstytucja znosiła nadzór Kościoła katolickiego nad szkołami, zakazała procesji religijnych i mszy na zewnątrz (miały się one odbywać w kościołach). Nowe prawo wprowadzano stopniowo. W 1926 prezydent Plutarco Elías Calles przyśpieszył proces sekularyzacji[2].

Powstanie było skierowane przeciwko rządowi realizującemu antyklerykalne postanowienia konstytucji meksykańskiej z 1917. Początkowo opór Cristero miał charakter pokojowy (np. zawieszenie odprawiania nabożeństw w całym Meksyku), później przerodził się w drobne potyczki. Biskupi wezwali do bojkotowania rządu, nauczyciele katoliccy odmówili uczenia w świeckich szkołach, odmawiano nawet korzystania z transportu publicznego. Działania te zostały poparte przez papieża[2]. Od stycznia 1927 toczyły się już regularne walki. Rebelianci nazwali się Cristeros, ponieważ uważali, że walczą w imieniu i o sprawę Chrystusa.

Przebieg[edytuj]

Pierwsze walki miały miejsce 3 sierpnia 1926, kiedy około 400 osób zabarykadowało się w kościele Matka Boża z Guadalupe w Guadalajarze (stan Jalisco). Wywiązała się wówczas strzelanina z wojskami federalnymi, w której zginęło 18 osób, a 40 zostało rannych[2]. Formalne ogłoszenie rozpoczęcia powstania nastąpiło w momencie opublikowania manifestu pod tytułem „Do narodu” (A la Nación). Wówczas to zbrojne grupy rebeliantów zaczęły zajmować siłą miejscowości na północ od Guadalajary. Ich zawołaniem bitewnym był okrzyk „Niech żyje Chrystus Król, niech żyje Niepokalana Matka Boska z Guadalupe!” (Viva Cristo Rey! ¡Viva la Virgen de Guadalupe!). Biskupi odmówili potępienia powstania i po cichu je wspierali[2].

Calles początkowo zlekceważył te zajścia i nie docenił powstańców, z których wielu miało już wcześniejsze wojskowe doświadczenie. Jeżeli chodzi o zdolności prowadzenia walki partyzanckiej, to wsławili się dwaj duchowni: ks. Aristeo Pedroza i ks. José Reyes Vega, którzy chwycili za broń i okazali się zręcznymi dowódcami (oprócz nich w szeregach powstańców znalazło się jeszcze 3 księży). Wielu księży było tajnymi współpracownikami powstańców[2]. Dopiero po pojawieniu się nowych dowódców: Victoriano Ramireza, a zwłaszcza generała Enrique Gorostiety, w ruch powstańczy wstąpił nowy duch. Ksiądz Vega stanął na czele ataku na pociąg, w trakcie strzelaniny zginął jego brat. Vega w akcie zemsty podpalił wagony benzyny, doprowadzając do śmierci 51 cywili znajdujących się w pociągu (choć nie jest pewne, czy wiedział, że w pociągu znajdują się jeszcze ludzie). Masakra doprowadziła do zmniejszenia poparcia dla powstańców. Rząd wydalił z Meksyku biskupów. Wzmogły się okrucieństwa powstańców, ksiądz Vega nakazał zabijanie pojmanych żołnierzy za pomocą bagnetów, aby zaoszczędzić amunicję[2].

Po zakończeniu kadencji prezydenckiej Callesa prezydentem został wybrany Álvaro Obregón. Został on zamordowany przed objęciem urzędu przez katolickiego zamachowca[2].

Gdy zdawało się, że pokojowe zakończenie walk jest trudne do osiągnięcia, z pomocą przyszła dyplomacja amerykańska. Konflikt zakończył się dopiero po podjęciu mediacji przez amerykańskiego ambasadora Dwighta Morrowa. Dzięki ustępstwom obu stron doszło do kompromisu. Prezydent Calles złagodził politykę względem kościoła a rebelianci złożyli broń[3]. Powstanie Chrystusowców kosztowało życie około 90 tys. ludzi (56 tys. po stronie rządowej i 30 tys. Cristeros), ponadto zginęła duża liczba ludności cywilnej.

Upamiętnienie Cristiady[edytuj]

Kościół katolicki uznał kilkunastu poległych w wojnie Cristero za świętych. Beatyfikowani zostali m.in. księża: Miguel Pro, Cristobal Magallanes i Jose Maria Robles oraz wierni: Anacleto Gonzalez Flores i Józef Sánchez del Río[4]. Żołnierze walczący po stronie rządu nie dostali odznaczeń za udział w tłumieniu powstania[2].

W 2016 roku zmarł w wieku 103 lat ostatni Cristero – Juan Daniel Macías Villegas, który walczył ochotniczo jako 13-letni chłopak w swoim rodzinnym stanie Jalisco oraz górzystych rejonach Guanajuato[5][6]. W 2012 powstał film fabularny pt. Cristiada poświęcony powstaniu Chrystusowców [7].

Przypisy

  1. George Kohn Encyklopedia wojen, Warszawa 1998, s.318.
  2. a b c d e f g h i j k James A. Haught Another Holy Horror: The Cristero War
  3. Bożena Bankowicz, Marek Bankowicz, Antoni Dudek, Słownik historii XX wieku, Kraków 1993, s.260.
  4. Trzynastu męczenników meksykańskich na stronie Opoka. [dostęp 2014-05-18].
  5. W Meksyku zmarł ostatni Cristeros (pol.). opoka.org.pl. [dostęp 2016-03-12].
  6. Last Cristero Soldier Dies at 103 (ang.). ncregister.com. [dostęp 2016-03-12].
  7. http://www.filmweb.pl/film/Cristiada-2012-555037

Bibliografia[edytuj]

  • George Kohn: Encyklopedia wojen. Warszawa: Wydawnictwo al fine, 1998.
  • Bailey David C.: Viva Cristo Rey! The Cristero Rebellion and the Church-State Conflict in Mexico, Austin-London 1974.
  • Meyer Jean: The Cristero Rebellion: The Mexican People between Church and State, 1926–1929, Cambridge 1976.
  • Tuck Jim: The Holy War in Los Altos: A Regional Analysis of Mexico's Cristero Rebellion, University of Arizona Press 1982.
  • Jrade Ramon: Inquiries into the Cristero Insurrection against the Mexican Revolution, „Latin American Research Review” 20(1985), nr 2, s. 53–69.
  • Encyklopedia Katolicka, t. 12, Lublin 2008, szp. 466-467.

Linki zewnętrzne[edytuj]