Rewolucja meksykańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rewolucja meksykańska
Ilustracja
Kolorem czerwonym i zielonym zaznaczono obszary opanowane przez odziały Villi i Zapaty w 1915
Czas 1910-1917
Miejsce Meksyk
Terytorium Meksyk
Wynik Zwycięstwo rewolucjonistów
Strony konfliktu
rewolucjoniści Francisco Madery i Venustiano Carranzy dyktatura Porfirio Díaza
Dowódcy
Pancho Villa
Emiliano Zapata
Victoriano Huerta
Rewolucjoniści z działem
Rewolucjoniści

Rewolucja meksykańska – ogólna nazwa okresu w historii Meksyku w latach 19101917 w którym doszło do głębokich zmian społecznych i politycznych zakończonych uchwaleniem konstytucji. Choć w rewolucji brali udział przedstawiciele wszystkich warstw społecznych jej symbolami stali się chłopscy przywódcy Pancho Villa i Emiliano Zapata.

Geneza[edytuj]

Przed 1910 rokiem Meksyk pozostawał pod autorytarnymi rządami Porfirio Díaza, bez istotnego wpływu na władzę pozostawały burżuazja i klasa średnia. Istniał konflikt między ziemiaństwem a warstwami chłopskimi. Ludność Meksyku protestowała przeciw silnej pozycji Kościoła, wpływom obcego kapitału (w dużej części amerykańskiego i brytyjskiego)[1]. Na liczebności zyskiwała klasa robotnicza, wśród której silne poparcie zyskał anarchosyndykalizm. Bezpośrednią przyczyną rewolucji było unieważnienie reelekcji Díaza i czasowe przejęcie władzy przez Francisca Maderę[2]. Madero obiecał reformę systemu i wezwał społeczeństwo do buntu przeciwko Díazowi[2].

Przebieg[edytuj]

Początkowym celem rewolucji było obalenie reżimu Porfirio Díaza, ostatecznie obalony on został po umowie w Ciudad Juarez. Diaz uciekł z kraju, a już wkrótce okazało się, że oczekiwania poszczególnych grup społecznych są sprzeczne ze sobą i rozpoczął się kilkuletni okres walk o władzę, która przechodziła z rąk do rąk[3]. Krajem, jedynie teoretycznie w całości, rządzili kolejno: Francisco Madero, Victoriano Huerta i Venustiano Carranza.

Po obaleniu Díaza władzę przejął Francisco Madero[2], cieszący się poparciem chłopskich liderów Francisca Villi z północy i Emiliana Zapaty na południu. Hasłem nowych rewolucyjnych władz było „Tierra y Libertad”, czyli ziemi i wolności[2]. Pierwsza część hasła odwoływała się do wywłaszczenia potężnych właścicieli hacjend. Szczególnym przeciwnikiem systemu latyfundiów był Emiliano Zapata, który żądał od rządu Madero szybszej reformy rolnej. Przed rewolucją 97% gruntów ornych było w posiadaniu 1000 rodzin, kościoła i obcokrajowców. Chłopi posiadali jedynie 2% ziemi a pozostały 1% należał do gminy[4]. Prezydent Madero był zwolennikiem liberalnej demokracji i reformatorem, nie mógł jednak zgodzić się na żądania chłopskich liderów ze względu na kompromis zawarty ze zwolennikami obalonego Díaza. Widząc kolejne próby negocjacji rządu z lojalistami obalonego reżimu i zwlekaniem z reformami, Zapata wycofał poparcie dla Madery i przejął władzę nad stanem Morelos[3].

W odpowiedzi na bunt w stanie Morelos zagraniczne przedsiębiorstwa domagały się przywrócenia kontroli nad zajętym przez rebeliantów regionem, a ponadto[kto?] dążyli do odzyskania pozycji, jaką gwarantował im[komu] reżim Díaza (między innymi zwolnienie z podatków). Henry Lane Wilson, przedstawiciel rządu USA, namówił generała Victoriana Huerte do zamordowania prezydenta Madero i siłowego przejęcia władzy w kraju[5]. Huerta, jako stronnik obalonego reżimu, dążył do odtworzenia starego systemu. W marcu 1913 roku bohaterowie rewolucji skierowanej przeciwko Díazowi – Venustiano Carranza, Álvaro Obregón i Francisco Villa – ponownie zjednoczyli się przeciwko nowemu dyktatorowi[2]. Nowy reżim upadł w 1914 roku, rewolucjoniści nie porozumieli się jednak i walki wybuchły na nowo[2].

Siły Villi i Zapaty zjednoczyły się przeciwko konstytucjonalistom Carranzie i Obregonowi i w 1914 roku zajęły miasto Meksyk[2]. Dzięki przyjęciu strategii i taktyki zastosowanej w czasie wojny w Europie konstytucjonaliści pokonali siły Villi. Villa w odpowiedzi razem z resztkami wiernych sił atakował tereny przygraniczne Stanów Zjednoczonych, dążąc do amerykańskiej interwencji w Meksyku. Wojska amerykańskie wkroczyły na tereny Meksyku w poszukiwaniu Villi, wycofały się dopiero po przegranych starciach z oddziałami Carranzy[2].

Po pokonaniu sił Villi władzę w kraju objął Carranza, w 1917 roku w życie weszła nowa liberalna ustawa zasadnicza. Siły Zapaty nie zostały jednak pokonane. W 1919 roku wojska Carranzy zastrzeliły Zapatę podczas spotkania. Carranza nie utrzymał się długo przy władzy, podobnie jak Madero nie przeprowadził szybkich reform. W rezultacie władzę przejął Obregón, a Carranza został zastrzelony w trakcie próby ucieczki[6].

Interwencja zbrojna Stanów Zjednoczonych.

Zaniepokojone przebiegiem rewolucji Stany Zjednoczone zdecydowały o podjęciu interwencji zbrojnej w Meksyku. Pod mało istotnym powodem armia amerykańska w kwietniu 1914 dokonała desantu w rejonie Veracruz. Wywołało to falę protestów i rozruchów antyamerykańskich. W Veracruz doszło do walk cywilnej ludności wspartej przez powstańców z amerykańską piechotą morską. Po dwudniowych walkach USA zostały zmuszone do zakończenia interwencji zbrojnej w Meksyku[7].

Rewolucja meksykańska w kulturze[edytuj]

W filmie
  • Dramat historyczny z 1952 pt. Viva Zapata! w reżyserii Elii Kazana[8].
  • Western z 1955 pt. Skarby Pancho Villi w reżyserii Georga Shermana[9].
  • Western z 1966 pt. Kula dla generała w reżyserii Damiano Damianiego[10].
  • Western z 1968 pt. Jedzie Villa w reżyserii Buzza Kulika[11].
  • Western z 1971 pt. Garść dynamitu w reżyserii Sergio Leone[12].
  • Western z 1972 pt. Pancho Villa w reżyserii Eugenio Martína[13].
  • Dramat z 2003 pt. Pancho Villa we własnej osobie w reżyserii Bruce Beresforda[14].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Nowa Encyklopedia Powszechna PWN tom 4. Polskie Wydawnictwo Naukowe, 1996, s. 156. ISBN 83-01-11967-5.
  2. a b c d e f g h Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 64. ISBN 83-60174-00-8.
  3. a b Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 63. ISBN 83-60174-00-8.
  4. http://iwikipl.top/index.php?newsid=1039737
  5. Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 63–64. ISBN 83-60174-00-8.
  6. Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 65. ISBN 83-60174-00-8.
  7. Bożena Bankowicz, Marek Bankowicz, Antoni Dudek, Słownik historii XX wieku, Kraków 1993, s.261,262.
  8. http://www.filmweb.pl/film/Viva+Zapata-1952-11478
  9. http://www.filmweb.pl/film/Skarby+Pancho+Villi-1955-150655
  10. http://panorama-kina.blogspot.com/2013/10/kula-dla-generaa.html
  11. http://www.filmweb.pl/film/Jedzie+Villa-1968-105794
  12. http://www.filmweb.pl/film/Garść+dynamitu-1971-31924
  13. http://www.filmweb.pl/film/Pancho+Villa-1972-102389
  14. http://www.filmweb.pl/film/Pancho+Villa+we+własnej+osobie-2003-108076