Rewolucja meksykańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rewolucja meksykańska
Ilustracja
Kolorem czerwonym i zielonym zaznaczono obszary opanowane przez odziały Villi i Zapaty w 1915
Czas 1910-1917
Miejsce Meksyk
Terytorium Meksyk
Wynik Zwycięstwo rewolucjonistów
Strony konfliktu
rewolucjoniści Francisco Madery i Venustiano Carranzy dyktatura Porfirio Díaza
Dowódcy
Pancho Villa
Emiliano Zapata
Victoriano Huerta
Rewolucjoniści z działem
Rewolucjoniści

Rewolucja meksykańska – ogólna nazwa okresu w historii Meksyku w latach 19101917 w którym doszło do głębokich zmian społecznych i politycznych zakończonych uchwaleniem obowiązującej do dzisiaj konstytucji. Choć w rewolucji brali udział przedstawiciele wszystkich warstw społecznych jej symbolami stali się chłopscy przywódcy Pancho Villa i Emiliano Zapata.

Geneza[edytuj]

Przed 1910 rokiem Meksyk pozostawał pod autorytarnymi rządami Porfirio Díaza, bez istotnego wpływu na władzę pozostawały burżuazja i klasa średnia. Istniał konflikt między ziemiaństwem a warstwami chłopskimi. Ludność Meksyku protestowała przeciw silnej pozycji Kościoła, wpływom obcego kapitału (w dużej części amerykańskiego i brytyjskiego)[1]. Na liczebności zyskiwała klasa robotnicza, wśród której silne poparcie zyskał anarchosyndykalizm. Wzrastała świadomość polityczna społeczeństwa i niezadowolenie z dyktatury.

W 1910 roku odbyć się miały pokazowe wybory prezydenckie w których Díaz spodziewał się być jak zwykle jedynym kandydatem. Zlekceważył rosnące niezadowolenie i odrzucił apele umiarkowanej opozycji o odsunięcie od władzy niepopularnego wiceprezydenta Ramóna Corral. W rezultacie swą kontrkandydaturę zdecydował się wysunąć popularny pisarz polityczny i posiadacz ziemski Francisco Madero. Díaz w toku kampanii nakazał aresztowanie konkurenta, a wybory sfałszowano. Po ogłoszeniu reelekcji prezydenta, rząd za wstawiennictwem zamożnej rodziny Madery zgodził się zwolnić go z więzienia za kaucją.[2] Madero zbiegł na terytorium Stanów Zjednoczonych i wydał manifest znany jako Plan de San Luis w którym ogłosił się tymczasowym prezydentem Meksyku, obiecał radykalną liberalizację systemu politycznego i wezwał społeczeństwo do powszechnego powstania przeciwko Díazowi, którego początek wyznaczył na 20 listopada[3].

Przebieg[edytuj]

Początkowym celem rewolucji było obalenie reżimu Porfirio Díaza, który po pięciu miesiącach walk skapitulował podpisując umowę w Ciudad Juarez i opuścił kraj udając się na emigrację do Francji. Prezydenturę objął znajdujący się u szczytu popularności Madero, ale bardzo szybko okazało się że oczekiwania poszczególnych grup społecznych są sprzeczne i rozpoczął się kilkuletni okres walk o władzę, która przechodzić będzie w toku rewolucji z rąk do rąk[4]. Krajem, jedynie teoretycznie w całości, rządzili kolejno: Francisco Madero, Victoriano Huerta i Venustiano Carranza.

Po obaleniu Díaza władzę przejął Francisco Madero[3], cieszący się poparciem chłopskich liderów Francisca Villi z północy i Emiliana Zapaty na południu. Hasłem nowych rewolucyjnych władz było „Tierra y Libertad”, czyli ziemi i wolności[3]. Pierwsza część hasła odwoływała się do wywłaszczenia potężnych właścicieli hacjend. Szczególnym przeciwnikiem systemu latyfundiów był Emiliano Zapata, który żądał od rządu Madero szybszej reformy rolnej. Przed rewolucją 97% gruntów ornych było w posiadaniu 1000 rodzin, kościoła i obcokrajowców. Chłopi posiadali jedynie 2% ziemi a pozostały 1% należał do gminy[5]. Prezydent Madero był zwolennikiem liberalnej demokracji i reformatorem, nie mógł jednak zgodzić się na żądania chłopskich liderów ze względu na kompromis zawarty ze zwolennikami obalonego Díaza. Widząc kolejne próby negocjacji rządu z lojalistami obalonego reżimu i zwlekaniem z reformami, Zapata wycofał poparcie dla Madery i przejął władzę nad stanem Morelos[4].

W odpowiedzi na bunt w stanie Morelos zagraniczne przedsiębiorstwa domagały się przywrócenia kontroli nad zajętym przez rebeliantów regionem, a ponadto[kto?] dążyli do odzyskania pozycji, jaką gwarantował im[komu] reżim Díaza (między innymi zwolnienie z podatków). Henry Lane Wilson, przedstawiciel rządu USA, namówił generała Victoriana Huerte do zamordowania prezydenta Madero i siłowego przejęcia władzy w kraju[6]. Huerta, jako stronnik obalonego reżimu, dążył do odtworzenia starego systemu. W marcu 1913 roku bohaterowie rewolucji skierowanej przeciwko Díazowi – Venustiano Carranza, Álvaro Obregón i Francisco Villa – ponownie zjednoczyli się przeciwko nowemu dyktatorowi[3]. Nowy reżim upadł w 1914 roku, rewolucjoniści nie porozumieli się jednak i walki wybuchły na nowo[3].

Siły Villi i Zapaty zjednoczyły się przeciwko konstytucjonalistom Carranzie i Obregonowi i w 1914 roku zajęły miasto Meksyk[3]. Dzięki przyjęciu strategii i taktyki zastosowanej w czasie wojny w Europie konstytucjonaliści pokonali siły Villi. Villa w odpowiedzi razem z resztkami wiernych sił atakował tereny przygraniczne Stanów Zjednoczonych, dążąc do amerykańskiej interwencji w Meksyku. Wojska amerykańskie wkroczyły na tereny Meksyku w poszukiwaniu Villi, wycofały się dopiero po przegranych starciach z oddziałami Carranzy[3].

Po pokonaniu sił Villi władzę w kraju objął Carranza, w 1917 roku w życie weszła nowa liberalna ustawa zasadnicza. Siły Zapaty nie zostały jednak pokonane. W 1919 roku wojska Carranzy zastrzeliły Zapatę podczas spotkania. Carranza nie utrzymał się długo przy władzy, podobnie jak Madero nie przeprowadził szybkich reform. W rezultacie władzę przejął Obregón, a Carranza został zastrzelony w trakcie próby ucieczki[7].

Interwencja zbrojna Stanów Zjednoczonych.

Zaniepokojone przebiegiem rewolucji Stany Zjednoczone zdecydowały o podjęciu interwencji zbrojnej w Meksyku. Pod pretekstem odpowiedzi na aresztowanie przez żandarmerię meksykańską grupy pijanych amerykańskich marynarzy, armia USA w kwietniu 1914 dokonała desantu w rejonie Veracruz i opanowała miasto po dwudniowych walkach. Wywołało to falę protestów w całym kraju. W listopadzie tego samego roku Amerykanie, zaskoczeni jednością wrogich sobie wzajemnie stronnictw rewolucji w potępieniu interwencji, wycofali się z terytorium Meksyku[2].

Rewolucja meksykańska w kulturze[edytuj]

W filmie
  • Dramat historyczny z 1952 pt. Viva Zapata! w reżyserii Elii Kazana[8].
  • Western z 1955 pt. Skarby Pancho Villi w reżyserii Georga Shermana[9].
  • Western z 1966 pt. Kula dla generała w reżyserii Damiano Damianiego[10].
  • Western z 1968 pt. Jedzie Villa w reżyserii Buzza Kulika[11].
  • Western z 1971 pt. Garść dynamitu w reżyserii Sergio Leone[12].
  • Western z 1972 pt. Pancho Villa w reżyserii Eugenio Martína[13].
  • Dramat z 2003 pt. Pancho Villa we własnej osobie w reżyserii Bruce Beresforda[14].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Nowa Encyklopedia Powszechna PWN tom 4. Polskie Wydawnictwo Naukowe, 1996, s. 156. ISBN 83-01-11967-5.
  2. a b Tomasz Łepkowski, Historia Meksyku, 1986.
  3. a b c d e f g Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 64. ISBN 83-60174-00-8.
  4. a b Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 63. ISBN 83-60174-00-8.
  5. http://iwikipl.top/index.php?newsid=1039737
  6. Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 63–64. ISBN 83-60174-00-8.
  7. Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 65. ISBN 83-60174-00-8.
  8. http://www.filmweb.pl/film/Viva+Zapata-1952-11478
  9. http://www.filmweb.pl/film/Skarby+Pancho+Villi-1955-150655
  10. http://panorama-kina.blogspot.com/2013/10/kula-dla-generaa.html
  11. http://www.filmweb.pl/film/Jedzie+Villa-1968-105794
  12. http://www.filmweb.pl/film/Garść+dynamitu-1971-31924
  13. http://www.filmweb.pl/film/Pancho+Villa-1972-102389
  14. http://www.filmweb.pl/film/Pancho+Villa+we+własnej+osobie-2003-108076