Rewolucja meksykańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rewolucja meksykańska
Ilustracja
Kolorem czerwonym i zielonym zaznaczono obszary opanowane przez oddziały Villi i Zapaty w 1915.
Czas 1910–1917
Terytorium Meksyk
Wynik zwycięstwo rewolucjonistów
Strony konfliktu
Meksyk rewolucjoniści Meksyk kontrrewolucjoniści
Dowódcy
Pancho Villa,
Emiliano Zapata,
Francisco Madero †,
Venustiano Carranza
Porfirio Díaz,
Victoriano Huerta
Siły
290 000 250 000
brak współrzędnych
Rewolucjoniści z działem
Rewolucjoniści

Rewolucja meksykańska – ogólna nazwa okresu w historii Meksyku w latach 1910–1917, w którym doszło do głębokich zmian społecznych i politycznych zakończonych uchwaleniem obowiązującej do dzisiaj konstytucji. Choć w rewolucji brali udział przedstawiciele wszystkich warstw społecznych, jej symbolami stali się chłopscy przywódcy Pancho Villa i Emiliano Zapata.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Przed 1910 rokiem Meksyk pozostawał pod autorytarnymi rządami Porfirio Díaza, bez istotnego wpływu na władzę pozostawały burżuazja i klasa średnia. Istniał konflikt między ziemiaństwem a warstwami chłopskimi. Ludność Meksyku protestowała przeciw silnej pozycji Kościoła, wpływom obcego kapitału (w dużej części amerykańskiego i brytyjskiego)[1]. Na liczebności zyskiwała klasa robotnicza, wśród której silne poparcie zyskał anarchosyndykalizm. Wzrastała świadomość polityczna społeczeństwa i niezadowolenie z dyktatury.

W 1910 roku odbyć się miały pokazowe wybory prezydenckie, w których Díaz spodziewał się być jak zwykle jedynym kandydatem. Zlekceważył rosnące niezadowolenie i odrzucił apele umiarkowanej opozycji o odsunięcie od władzy niepopularnego wiceprezydenta Ramóna Corral. W rezultacie swą kontrkandydaturę zdecydował się wysunąć popularny pisarz polityczny i posiadacz ziemski Francisco Madero. Díaz w toku kampanii nakazał aresztowanie konkurenta, a wybory sfałszowano. Po ogłoszeniu reelekcji prezydenta, rząd za wstawiennictwem zamożnej rodziny Madery, zgodził się zwolnić go z więzienia za kaucją.[2] Madero zbiegł na terytorium Stanów Zjednoczonych i wydał manifest znany jako Plan de San Luis, w którym ogłosił się tymczasowym prezydentem Meksyku, obiecał radykalną liberalizację systemu politycznego i wezwał społeczeństwo do powszechnego powstania przeciwko Díazowi, którego początek wyznaczył na 20 listopada[3].

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Początkowym celem rewolucji było obalenie reżimu Porfirio Díaza, który po pięciu miesiącach walk skapitulował podpisując umowę w Ciudad Juarez i opuścił kraj udając się na emigrację do Francji. Prezydenturę objął znajdujący się u szczytu popularności Madero, ale bardzo szybko okazało się, że oczekiwania poszczególnych grup społecznych są sprzeczne i rozpoczął się kilkuletni okres walk o władzę, która przechodzić będzie w toku rewolucji z rąk do rąk[4]. Krajem, jedynie teoretycznie w całości, rządzili kolejno: Francisco Madero, Victoriano Huerta i Venustiano Carranza.

Po obaleniu Díaza władzę przejął Francisco Madero[3], cieszący się poparciem chłopskich liderów Francisca Villi z północy i Emiliana Zapaty na południu. Hasłem nowych rewolucyjnych władz było „Tierra y Libertad”, czyli ziemia i wolność[3]. Pierwsza część hasła odwoływała się do wywłaszczenia potężnych właścicieli hacjend. Szczególnym przeciwnikiem systemu latyfundiów był Emiliano Zapata, który żądał od rządu Madero szybszej reformy rolnej. Przed rewolucją 97% gruntów ornych było w posiadaniu 1000 rodzin, kościoła i obcokrajowców. Chłopi posiadali jedynie 2% ziemi a pozostały 1% należał do gminy[5]. Prezydent Madero był zwolennikiem liberalnej demokracji i reformatorem, nie mógł jednak zgodzić się na żądania chłopskich liderów ze względu na kompromis zawarty ze zwolennikami obalonego Díaza. Widząc kolejne próby negocjacji rządu z lojalistami obalonego reżimu i zwlekaniem z reformami, Zapata wycofał poparcie dla Madery i przejął władzę nad stanem Morelos[4].

W odpowiedzi na bunt w stanie Morelos zagraniczne przedsiębiorstwa domagały się przywrócenia kontroli nad zajętym przez rebeliantów regionem, a ponadto[kto?] dążyły do odzyskania pozycji, jaką gwarantował im[komu] reżim Díaza (między innymi zwolnienie z podatków). Henry Lane Wilson, przedstawiciel rządu USA, namówił generała Victoriana Huerte do zamordowania prezydenta Madero i siłowego przejęcia władzy w kraju[6]. Huerta, jako stronnik obalonego reżimu, dążył do odtworzenia starego systemu. W marcu 1913 roku bohaterowie rewolucji skierowanej przeciwko Díazowi – Venustiano Carranza, Álvaro Obregón i Francisco Villa – ponownie zjednoczyli się przeciwko nowemu dyktatorowi[3]. Nowy reżim upadł w 1914 roku, rewolucjoniści nie porozumieli się jednak i walki wybuchły na nowo[3].

Siły Villi i Zapaty zjednoczyły się przeciwko konstytucjonalistom Carranzie i Obregonowi i w 1914 roku zajęły miasto Meksyk[3]. Dzięki przyjęciu strategii i taktyki zastosowanej w czasie wojny w Europie konstytucjonaliści pokonali siły Villi. Villa w odpowiedzi razem z resztkami wiernych sił atakował tereny przygraniczne Stanów Zjednoczonych, dążąc do amerykańskiej interwencji w Meksyku. Wojska amerykańskie wkroczyły na tereny Meksyku w poszukiwaniu Villi, wycofały się dopiero po przegranych starciach z oddziałami Carranzy[3].

Po pokonaniu sił Villi władzę w kraju objął Carranza, w 1917 roku w życie weszła nowa liberalna ustawa zasadnicza. Siły Zapaty nie zostały jednak pokonane. W 1919 roku wojska Carranzy zastrzeliły Zapatę podczas spotkania. Carranza nie utrzymał się długo przy władzy, podobnie jak Madero nie przeprowadził szybkich reform. W rezultacie władzę przejął Obregón, a Carranza został zastrzelony w trakcie próby ucieczki[7].

Interwencja zbrojna Stanów Zjednoczonych.

Zaniepokojone przebiegiem rewolucji Stany Zjednoczone zdecydowały o podjęciu interwencji zbrojnej w Meksyku. Pod pretekstem odpowiedzi na aresztowanie przez żandarmerię meksykańską grupy pijanych amerykańskich marynarzy, armia USA w kwietniu 1914 dokonała desantu w rejonie Veracruz i opanowała miasto po dwudniowych walkach. Wywołało to falę protestów w całym kraju. W listopadzie tego samego roku Amerykanie, zaskoczeni jednością wrogich sobie wzajemnie stronnictw rewolucji w potępieniu interwencji, wycofali się z terytorium Meksyku[2].

Rewolucja meksykańska w kulturze[edytuj | edytuj kod]

W filmie
  • Dramat historyczny z 1952 pt. Viva Zapata! w reżyserii Elii Kazana[8].
  • Western z 1955 pt. Skarby Pancho Villi w reżyserii Georga Shermana[9].
  • Western z 1966 pt. Kula dla generała w reżyserii Damiano Damianiego[10].
  • Western z 1968 pt. Jedzie Villa w reżyserii Buzza Kulika[11].
  • Western z 1969 pt. Dzika banda w reżyserii Sama Peckinpaha
  • Western z 1971 pt. Garść dynamitu w reżyserii Sergio Leone[12].
  • Western z 1972 pt. Pancho Villa w reżyserii Eugenio Martína[13].
  • Dramat z 2003 pt. Pancho Villa we własnej osobie w reżyserii Bruce Beresforda[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nowa Encyklopedia Powszechna PWN tom 4. Polskie Wydawnictwo Naukowe, 1996, s. 156. ISBN 83-01-11967-5.
  2. a b Tomasz Łepkowski, Historia Meksyku, 1986.
  3. a b c d e f g Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 64. ISBN 83-60174-00-8.
  4. a b Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 63. ISBN 83-60174-00-8.
  5. http://iwikipl.top/index.php?newsid=1039737
  6. Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 63–64. ISBN 83-60174-00-8.
  7. Historia – Rewolucja i jej następstwa. W: Podróże Marzeń „Meksyk” – Biblioteka Gazety Wyborczej. Mediaprofit, 2005, s. 65. ISBN 83-60174-00-8.
  8. Viva Zapata! (1952) - Filmweb, www.filmweb.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  9. Skarby Pancho Villi (1955) - Filmweb, www.filmweb.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  10. Kula dla generała | Panorama kina, panorama-kina.blogspot.com [dostęp 2017-11-26].
  11. Jedzie Villa (1968) - Filmweb, www.filmweb.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  12. Garść dynamitu (1971) - Filmweb, www.filmweb.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  13. Pancho Villa (1972) - Filmweb, www.filmweb.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  14. Pancho Villa we własnej osobie (2003) - Filmweb, www.filmweb.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).