Prawo średzkie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Książę Kazimierz II łęczycki nadaje immunitet i prawo średzkie wsiom klasztoru sulejowskiego Górze, Puczniewowi i Kępie, dokument z 24 czerwca 1292 roku

Prawo średzkie (łac. ius Novi Fori, ius sredense, niem. Neumarkt-Magdeburger Recht) – odmiana prawa niemieckiego powstała w Środzie Śląskiej na wzór praw obowiązujących w Halle na początku XIII wieku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W Środzie Śląskiej początkowo funkcjonowało prawo polskie, które ok. 1210 r. zostało zastąpione przez regulacje prawa flamandzkiego[1]. Ponieważ ławnicy magdeburscy nie zawsze instruowali lub rozstrzygali zgłaszane wątpliwości zgodnie z oczekiwaniami Henryka I Brodatego[potrzebny przypis], w 1235 r. książę uzyskał dla Środy Śląskiej wykładnię prawa magdeburskiego z saskiego Halle. Regulacje obowiązujące w Środzie Śląskiej były efektem połączenia elementów prawa flamandzkiego i magdeburskiego. Kodyfikacja prawa średzkiego miała na celu podporządkowanie prawa niemieckiego interesom księcia[1].

Po dokonanej przez Henryka Brodatego lokacji Środy Śląskiej na nowych zasadach ich działanie musiało zostać pozytywnie ocenione, bowiem już w 1214 r. prawo średzkie nadano Kostomłotom[2], a potem miejscowości Ujów i Sobótce[3]. Na podstawie tego prawa dokonywano lokacji miast (132 do 1477 r.) i ponad tysiąca wsi[1], głównie na Śląsku, we wschodniej Wielkopolsce i północnej Małopolsce[potrzebny przypis], a prawo średzkie było stosowane w Polsce na równi z magdeburskim i chełmińskim[2]. Lokalną odmianą prawa średzkiego stosowaną we wschodniej Wielkopolsce było prawo kaliskie[4].

Znaczenie prawa średzkiego zmalało po zjednoczeniu państwa w czasach Kazimierza III Wielkiego i utworzeniu sądu wyższego prawa niemieckiego w Krakowie, a w XVI w. włączono je do prawa magdeburskiego[1], zaś sama Środa Śląska w 1362 r. przeszła na prawo magdeburskie[5].

Postanowienia[edytuj | edytuj kod]

Według prawa średzkiego w mieście rządził sołtys lub wójt dziedziczny wraz z ławnikami, a miasto posiadało ograniczoną autonomię i sądownictwo[1]. Zapewniało prawo spadkowe kobietom.

Miasta lokowane na prawie niemieckim mogły stanowić w pewnym zakresie swoje własne prawa poprzez wilkierze regulujące kwestie bezpieczeństwa, spraw targowych czy norm obyczajowych, oraz statuty cechowe regulujące działalność cechów miejskich[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e prawo średzkie - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2018-10-30] (pol.).
  2. a b Prawo średzkie - polska-org.pl, polska-org.pl [dostęp 2018-10-31].
  3. Dolny Śląsk. Panorama turystyczna, Warszawa 1978, str.99
  4. B. Bladowski, Tradycje sądowe Kalisza, [w:] Kaliszanie w Warszawie, 2/1992, s. 17–19.
  5. Norman Davies, Mikrokosmos, Otwarte, 16 marca 2012, ISBN 978-83-240-1564-1 [dostęp 2018-10-31] (pol.).
  6. Prawo miejskie, www.wilanow-palac.pl [dostęp 2018-10-31] (ang.).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]