Sobótka (powiat wrocławski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sobótka
Pałac w Sobótce-Górce
Pałac w Sobótce-Górce
Herb
Herb Sobótki
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat wrocławski
Gmina Sobótka
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1399 / 1221
Burmistrz Stanisław Dobrowolski[1]
Powierzchnia 32,20 km²
Wysokość 149 – 718[potrzebny przypis] m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

7027
214,5 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 71
Kod pocztowy 55-050
Tablice rejestracyjne DWR
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Sobótka
Sobótka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sobótka
Sobótka
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Sobótka
Sobótka
Ziemia 50°53′55″N 16°44′40″E/50,898611 16,744444
TERC
(TERYT)
5020323074
Urząd miejski
Rynek 1
55-050 Sobótka
Strona internetowa

Sobótka (niem. Zobten lub Zobten am Berge) – miasto nad Czarną Wodą w woj. dolnośląskim, w powiecie wrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sobótka, położone u podnóża góry Ślęży. Jest jednym z najstarszych polskich miast osadzonych na prawie niemieckim, prawa miejskie uzyskała w 1221 roku.

30 czerwca 2012 r. miasto miało 7027 mieszkańców[2].

Wraz z sąsiednimi miejscowościami (Sulistrowice, Sulistrowiczki, Będkowice) stanowi zaplecze turystyczne pobliskiego Wrocławia.

Znajduje się tu Dom Turysty PTTK im. Bogusza Zygmunta Stęczyńskiego „Pod Wieżycą” W zachodniej części Sobótki znajdują się odkrywkowe kopalnie granitu i skalenia. Na rynku znajduje się plastyczna mapa Masywu Ślęży.

Położenie[edytuj]

Leży u stóp Masywu Ślęży.

1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 32,2 km²[3].

Miasteczko jest podzielone na części: Centrum, Górka, Zachodnia – Strzeblów

Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Historia[edytuj]

Po raz pierwszy wzmiankowana w 1148 w bulli Eugeniusza III jako osada targowa (Sabath). Przywilej odbywania targów nadał osadzie książę Bolesław I Wysoki w 1193 roku. Od 1128 do 1134 fundacja Piotra Włosta dla zakonu augustianów (kanonicy regularni), którzy – aby wykorzenić wciąż żywe kulty pogańskie – na krótko utworzyli na szczycie Ślęży klasztor, bardzo szybko przeniesiony do wsi Górka, a potem do Wrocławia.

W 1221 Henryk Brodaty na prośbę opata Witosława nadał jej prawa miejskie na prawie średzkim. W 1353 jako wiano księżniczki śląskiej przeszła w ręce królów czeskich. W 1399 król czeski Wacław IV ponownie lokował miasto na prawie magdeburskim. Podobnie jak większość Śląska splądrowana przez husytów w 1428.

Wykupiona przez zakon augustianów w 1494. Przeżywała rozkwit w czasie habsburskich rządów w Czechach od 1526 roku. Poważnie zniszczona i wyludniona w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) – z 1000 mieszkańców pozostało 200. Dawna zabudowa gotycka i renesansowa spłonęła w wielkim pożarze 1730.

Od 1745 wraz z większością Śląska w granicach Prus. Od 1808 własny samorząd. Do 1810 roku (sekularyzacja dóbr kościelnych w Prusach) pozostawała własnością klasztorną. Od 1885 stacja na linii kolejowej WrocławŚwidnica – zlikwidowanej w ruchu pasażerskim latem 2000.

1 czerwca 1934 na fali germanizacji dawnych nazw słowiańskich na Śląsku organizacje Landesamt für vorgeschichtliche Denkmalpflege oraz Zobtengebirgsverein zaproponowały nadprezydentowi prowincji śląskiej zmianę nazwy miasta na Siling a góry Ślęży (niem. Zobtenberg) na Silingberg, aby utrwalić w nazwach żyjące na Śląsku w starożytności wschodniogermańskie plemię Silingów. Władze odmówiły ze względów ekonomicznych i praktycznych. Swoją nazwę zmieniła za to druga z postulujących organizacji – nazywając się Silingverein.

Zdobyta przez Armię Radziecką 7 maja 1945. W trakcie walk została zniszczona w 50%, odbudowana w latach 50.-60. W latach 70. przyłączono do Sobótki wieś Strzeblów.

Nazwa miasta[edytuj]

  • 1148 – Sabath
  • 1193 – Sobath
  • 1200 – Sobat
  • 1256 – Czobotha
  • 1329 – Zobota
  • 1336 – Zobotka
  • 1343 – Czoboten
  • 1399 – Czobothen
  • 1404 – Czobotaw
  • 1561 – Zobten
  • 1847 – polską nazwę Sobótka w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[4].
  • 1938 – Zobten am Berge

Nazwa Sobótka pochodzi od zdrobnienia polskiej nazwy szóstego dnia tygodnia "soboty" i odbywających się tutaj w ten dzień targów[5][6]. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą nazwę wymienia Sobota podając jej znaczenie "Sonnabenmarkt" czyli w języku polskim "Targi sobotnie"[6]. Nazwa miejscowości została później fonetycznie zgermanizowana na Zobten[6] i utraciła swoje pierwotne znaczenie.

Zabytki[edytuj]

Barokowy kościół św. Jakuba Apostoła
Ratusz z XIX w.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • miasto, ośrodek historyczny
  • kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła w stylu barokowym z fragmentami gotyckimi wybudowany w 1739 roku. Badania archeologiczne w kościele przeprowadzone w latach 50. XX w. wykazały, że obecny kościół jest trzecim kościołem wybudowanym w tym samym miejscu. Obraz św. Jakuba w ołtarzu głównym z ok. 1770 r., w prezbiterium figury św. Augustyna i św. Norberta z ok. 1725 r., ołtarze boczne NMP, w stylu barokowym, św. Jana Nepomucena również w stylu barokowym, ołtarz ukrzyżowania z z 1739 r. ambona z ok. 1650 r. w stylu manierystycznym. Przy głównym wejściu po prawej stronie znajduje się lew romański. W 1945 r. podczas zdobywania miasta Kościół został spalony w następnych latach dewastowany i rozkradany. Od 1957 r. rozpoczęto odbudowę kościoła. Kościół został erygowany, oddany do użytku w listopadzie 1960 r.
    • Na południowej i północnej ścianie kościoła znajduje się kilka płyt nagrobnych z XIX w. (pozostałości po cmentarzu przykościelnym).
  • kościół – sanktuarium św. Anny Samotrzeciej, z XIV w., 1500 r., 1725 r.; (od 2005 dodatkowo Diecezjalne Sanktuarium Matki Boskiej Nowej Ewangelizacji) Legenda głosi, że figura św. Anny Samotrzeciej prawdopodobnie została przywieziona z Kijowa przez żonę Piotra Włosta w XII w. historycy sztuki określają powstanie figury na przełom XIII/XIV w. rzeźbiona w drzewie lipowym w stylu romańskim z elementami gotyckimi. Dla niej zbudowano kaplicę obecnie prezbiterium. W 1511 r. dobudowano do tylnej ściany kaplicy kościół gotycki, prawdopodobnie w tym samym czasie dobudowano do ściany wschodniej prezbiterium kapliczkę św. Anny. Od 2005 roku w ołtarzu głównym znajduje się XIX-wieczny obraz Matki Boskiej namalowany przez nieznanego artystę otrzymany z Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu. Przez cały okres kościół pełnił funkcję kościoła odpustowego i pogrzebowego. W czasie kulturkampfu w 1875 r. władze pruskie odebrały katolikom kościół, w 1893 r. oddały. Wewnątrz kościoła ołtarz główny z 1720 r. w prezbiterium 5 figur św. Janów, przy filarach 4 gotyckie rzeźby (każda 2,5 m wys.): Matka Boska z Dzieciątkiem, św. Anna Samotrzecia, św. Augustyn (lub św. Mikołaj), św. Jadwiga Śląska. Na końcu nawy lewej ołtarz 14 św. Wspomożycieli z 1720 r. ambona z 1726 r. Obok sanktuarium dwie rzeźby średniowieczne „lew romański” oraz „grzyb” (fragment postaci ludzkiej).
  • ratusz, z XIX w. Urząd Miasta i Gminy (budynek po dawnym hotelu)
  • plebania, ul. św. Jakuba 10, z XVII/XVIII w.
    • otoczenie plebanii
  • dom, ob. znajduje się tu Muzeum Ślężańskie z lapidarium, ul. św. Jakuba 18, z 1568 r., najstarszy – dawnej własności augustianów
  • dom, ul. Mickiewicza 25, z połowy XIX w.
Sobótka, Wnętrze kościoła św. Anny

– Zespół Szkolno Wychowawczy dla dziewcząt ul. Słoneczna -Budynek po dawnym domu rekolekcyjnym jezuitów pod wezwaniem Św. Ignacego.

Ciekawostka
  • Wiosną 2013 przy kościele św. Anny powstał ogródek skalny z opisem kilkunastu zaprezentowanych w nim brył kamiennych (np. węgla brunatnego ze wsi Świątniki), upamiętniający fakt występowania w rejonie Ślęży ok. 80 minerałów i skał). Ponadto eksponowane są tu wyroby kamieniarskie (słupy, bruki, krawężniki, kamienie młyńskie, mostki, koryta) oraz 2 wózki kopalniane z kamieniołomów. Znajdujący się tu wielosegmentowy kamień młyński pochodzi z istniejącego do końca l. 60. XX wieku wiatraka z Sobótki, stojącego na Magnezytowej Górze w miejscu średniowiecznej szubienicy.

Sobótka-Górka

  • zespół rezydencjonalny oo. augustianów, z drugiej połowy XIX w.:
    • pałac, tzw. „zamek” z pozostałościami klasztoru i kaplicą, z połowy XIII w., czwartej ćwiartki. XIX w.; do kasaty w 1810 r., w którym obecnie znajduje się hotel
    • budynek bramny
    • oficyna
    • wozownia
    • browar, nieczynny, z połowy XIX w.
    • zespół budynków po Zespole Szkolno – Opiekuńczym, przy ul. Zamkowej z 1930 r.
    • park

Sobótka – Góra Ślęża

  • kościół fil. pw. Nawiedzenia NMP, z lat 1851-1852
  • ogrodzenie z murem oporowym
  • schronisko im. R. Zmorskiego, z 1908 r.

inne zabytki:

Komunikacja[edytuj]

Dojazd z Wrocławia zapewniają autobusy linii 502 z przedsiębiorstwa Trako oraz linie 512 (Przełęcz Tąpadła) i 522 (Sobótka Zachodnia) z przedsiębiorstwa Polbus-PKS Wrocław. Natomiast linia kolejowa jest wyłączona z ruchu pasażerskiego.

Oświata[edytuj]

W Sobótce znajdują się dwa publiczne przedszkola (Przedszkole nr 1 w Sobótce Centrum i Przedszkole nr 2 w Sobótce Górce) oraz dwie publiczne szkoły podstawowe: Szkoła Podstawowa nr 1 im. Janusza Korczaka (Sobótka Centrum) oraz Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marii Skłodowskiej-Curie (Sobótka Zachodnia). W centralnej części miasta, młodzież szkolna może kontynuować swoją naukę w Gimnazjum Gminnym im. Piotra Włostowica i w Powiatowym Zespole Szkół nr 3. Na terenie miasta jest także Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy oraz trzy niepubliczne przedszkola: "Akademia Przedszkolaka", "Niedźwiadek" i "Misiowa Chatka".

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Demografia[edytuj]

Piramida wieku mieszkańców Sobótki w 2014 roku [11].
Piramida wieku Sobotka.png

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie:

Ludzie związani z Sobótką[edytuj]

Honorowe obywatelstwo miasta otrzymali[16]
 Z tym tematem związana jest kategoria: Honorowi obywatele Sobótki.
  • Antoni Baranowski
  • ks. Józef Bełch
  • Paulina Brzeźna-Bentkowska
  • Sławomir Chrzanowski
  • Catherine i Cornelis van Doorn
  • Stanisław Dunajewski
  • J. E. ks. kardynał Henryk Gulbinowicz
  • Władysław Kabat
  • Anna Krzywańska
  • Alojzy Mega
  • Karol Modzelewski
  • J. E. ks. bp Józef Pazdur
  • Henryk Pietrowicz
  • Roman Ręgorowicz
  • Józef Śliz
  • Zdzisław Wrona
  • Wacław Żebrowski

Szlaki turystyczne[edytuj]

szlak turystyczny czerwony StrzelinSzańcowaGościęcice ŚrednieSkrzyżowanie pod DębemGromnikDobroszówKalinkaSkrzyżowanie nad ZuzankąŹródło CyrylaZiębiceLipaRososznicaStolecCierniowa KopaKolonia BoboliceKobyla GłowaKarczowicePodlesieOstra GóraStarzecKsięginice WielkieSieniceŁagiewnikiOlesznaPrzełęcz SłupickaSulistrowiczkiŚlężaSobótka[17]

szlak turystyczny żółty SobótkaWieżycaŚlężaPrzełęcz TąpadłaŚwidnica

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. W Sobótce wygrał Dobrowolski – OtoWroclawPowiat.pl.
  2. Ludność 2012.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  4. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 21.
  5. Mapa: Masyw Ślęży. Ślężański Park Krajobrazowy. Wydawnictwo Plan 2004 rok. Tekst: Kazimierz Dura.
  6. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 88.
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2.11.2012]. s. 235,236.
  8. w Sobótce
  9. Świadkowie Jehowy budują pod Wrocławiem modlitewny dom spotkań
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 10 stycznia 2015.
  11. http://www.polskawliczbach.pl/Sobotka, w oparciu o dane GUS.
  12. Partnerzy zagraniczni-Berga (www.sobotka.pl).
  13. Partnerzy zagraniczni-Gauchy (www.sobotka.pl).
  14. Partnerzy zagraniczni-Sobotka (www.sobotka.pl).
  15. Opis akcji Most III. sites.google.com. [dostęp 2011-03-18].
  16. Honorowi Obywatele Miasta Sobótki
  17. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 26.02.2014

Linki zewnętrzne[edytuj]