Radzieckie operacje w dolinie Panczsziru

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Radzieckie operacje w dolinie Panczsziru – seria przeciwpartyzanckich operacji wojskowych przeprowadzona przez armię radziecką w czasie wojny w Afganistanie przeciwko mudżahedinom Szaha Masuda w dolinie Panczsziru w latach 19791988. Chociaż widownią zażartych walk był w czasie tej wojny niemal cały Afganistan, to jednak dolina Panczsziru pozostaje dziś ich najbardziej znanym, a zarazem typowym przykładem.

Wejście do doliny Panczsziru

Strategiczne znaczenie doliny Panczsziru[edytuj | edytuj kod]

Tunel Salang.

Brak dróg żelaznych (do momentu wybuchu wojny sieć kolejowa w tym kraju liczyła 46 km torów, wybudowanych jeszcze w okresie kolonii brytyjskiej), duży koszt przy stosunkowo niskiej wydajności transportu lotniczego, w latach interwencji radzieckiej skazywały Afganistan na transport kołowy. Wschodnią i centralna część Afganistanu zajmuje łańcuch gór Hindukuszu, który w praktyce rozdziela kraj na dwie części. Jedyna droga łącząca północną i południową część kraju, biegnie przez przełęcz Salang i blisko 3-kilometrowy tunel się w niej znajdujący. Leżąca na pn.-wsch. od Salang dolina Panczsziru stanowiła naturalną bazę wypadową dla mudżahedinów, mogących nagłymi atakami niszczyć konwoje z zaopatrzeniem jadące z ZSRR, po czym wycofać się do bezpiecznych kryjówek. Mogli oni również atakować Bagram – największą radziecką bazę lotniczą w Afganistanie, mającą w założeniu ochraniać drogi biegnące przez Salang i Panczszir.

Operacje[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie te działania były całkowicie bezcelowe. Prowadziliśmy ofensywę, i… oczywiście, mogliśmy wyprzeć buntowników z każdego terenu, co musiało nas kosztować. Ale jak tylko się wycofaliśmy, oni wracali. Tak po prostu.

— gen. Iwan Riabczenko, d-ca 103 gw. dyw. powietrznodesantowej[1]

W latach 19801986 armia radziecka przy wsparciu afgańskiej armii rządowej przeprowadziła w dolinie Panczsziru trzynaście operacji przeciwpartyzanckich, z których dwie największe miały miejsce w 1982 i 1984 roku. Żadna z nich, pomimo nawet krótkotrwałych sukcesów (kilkakrotnie wyparto Masuda z doliny i zniszczono dużą część jego infrastruktury oraz przechwycono duże ilości broni), nie zrealizowała swoich strategicznych celów, tj. trwale nie zlikwidowała ataków mudżahedinów na Salang i Bagram.

Ostatnie oddziały radzieckie opuściły dolinę 30 maja 1988, wobec naporu wiosennej ofensywy oddziałów Masuda. Oznaczało to zakończenie trwających blisko dziesięć lat zmagań o kontrolę nad doliną, podczas których 40 Armia przeprowadziła kilkanaście powodujących ogromne zniszczenia, właściwie nieudanych operacji pacyfikacyjnych.

  • I operacja panczszirska (4 marca – 13 września 1980)
  • II operacja panczszirska (październik/listopad 1980)
  • III operacja panczszirska (3–5 marca 1981)
  • IV operacja panczszirska (4–28 września 1981)
  • V operacja panczszirska (10–29 maja 1982)
  • VI operacja panczszirska (26 sierpnia – 16 września 1982)
  • VII operacja panczszirska (19 kwietnia – 5 maja 1984)
  • VIII operacja panczszirska (maj 1984)
  • IX operacja panczszirska (czerwiec 1984)
  • X operacja panczszirska (lipiec/sierpień 1984)
  • XI operacja panczszirska (8 września – listopad 1984)
  • XII operacja panczszirska (18 lipca – 6 sierpnia 1985)
  • XIII operacja panczszirska (11–24 czerwca 1986)

Operacje w Panczszirze przeprowadzone w latach 19841985 w wielu opracowaniach rosyjskich i zachodnich traktowane są jako dwie ofensywy, a operacja z roku 1986 w ogóle pomijana. Stąd mowa w nich o tylko dziewięciu akcjach.

Rozejm w dolinie Panczsziru[edytuj | edytuj kod]

O wiele więcej niż prowadzone z rozmachem operacje bojowe dawały Rosjanom pertraktacje z przywódcą mudżahedinów w dolinie Panczsziru – Ahmadem Szahem Masudem. W styczniu 1983 Masud zawarł porozumienie z głównodowodzącym 40 Armii, gen. Wiktorem Jermakowem, które na blisko półtora roku (21 marca 1983 – 22 sierpnia 1983) zapewniło spokój w dolinie. Przewidywało ono:

– zaniechanie przez partyzantów ataków na konwoje i posterunki w rejonie Salangu.

– pozostawienie w Anowarze (głównej bazie radzieckiej w dolinie) 300 osobowego oddziału spadochroniarzy radzieckich i umożliwienie ich zaopatrywania droga lądową.

– zaniechanie przez siły radziecko-rządowe jakichkolwiek działań zaczepnych w dolinie.

Kolejne propozycje rozejmu Masud otrzymywał w 1982, 1984, 1987 i 1988 roku, które jednak odrzucał czując się panem sytuacji.

W ogóle mityczną wręcz nieuchwytność „Lwa Panczsziru” często tłumaczy się jego „układami” ze specsłużbami afgańskiej armii rządowej i 40 Armii. Miał podobno zawsze wiedzieć wcześniej o planowanych przeciwko niemu operacjach i ich przebiegu[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Carey Schofield, Komandosi rosyjscy, Warszawa 1996, s. 61.
  2. Aleksandr Liachowski: Ahmad Szah (ros.). [dostęp 20 stycznia 2010].