Konstantin Czernienko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konstantin Czernienko
Константин Черненко
ilustracja
Pełne imię i nazwisko

Konstantin Ustinowicz Czernienko

Data i miejsce urodzenia

24 września 1911
Bolszaja Ties (koło Krasnojarska)

Data i miejsce śmierci

10 marca 1985
Moskwa

6. Sekretarz generalny KC KPZR
Okres

od 13 lutego 1984
do 10 marca 1985

Pierwsza dama

Anna Czernienko

Poprzednik

Jurij Andropow

Następca

Michaił Gorbaczow

9. Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR
Okres

od 11 kwietnia 1984
do 10 marca 1985

Przynależność polityczna

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego

Poprzednik

Wasilij Kuzniecow

Następca

Wasilij Kuzniecow

podpis
Odznaczenia
Złota Gwiazda Bohatera Pracy Socjalistycznej Złota Gwiazda Bohatera Pracy Socjalistycznej Złota Gwiazda Bohatera Pracy Socjalistycznej Nagroda Leninowska
Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order Czerwonego Sztandaru Pracy Medal „Za ofiarną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Order Georgi Dimitrowa (Bułgaria) Order Karola Marksa (NRD) Order Klementa Gottwalda
Bust of Konstantin Chernenko at Kremlin Wall Necropolis (cropped).jpg

Konstantin Ustinowicz Czernienko (ros. Константин Устинович Черненко, ur. 24 września 1911 we wsi Bolszaja Ties, zm. 10 marca 1985 w Moskwie) – radziecki działacz partyjny i państwowy, wieloletni członek naczelnych władz KPZR oraz, przez nieco ponad rok (1984–1985) faktyczny przywódca i tytularna głowa państwa Związku Radzieckiego.

Był najkrócej rządzącym radzieckim przywódcą (Jurij Andropow i Gieorgij Malenkow, jego sąsiedzi na dole listy długości sprawowania w tym kraju władzy, rządzili nieco dłużej). Był też najstarszym w momencie obejmowania steru rządów (objął urząd w wieku 72 lat). Czernienko uznawany był za członka „partyjnego betonu”, czyli breżniewowskiego skrzydła partii, które z niechęcią odnosiło się do wszelkich prób zreformowania ZSRR. Przyjmuje się, że jego niezdolność do sprawowania rządów doprowadziła do postępującego rozkładu państwa i przyspieszyła rozpad ZSRR[1].

Młodość i kariera[edytuj | edytuj kod]

Pochodzący z Syberii Konstantin Czernienko w 1931 roku wstąpił w szeregi Komsomołu. Po krótkiej służbie w wojsku na granicy z Chinami zaczął karierę działacza partyjnego i państwowego. Przez dość długi czas, w porównaniu np. z Andropowem, pracował na prowincji, zanim, w 1960 roku, został wezwany do Moskwy i, sześć lat później, promowany przez Breżniewa, którego został protegowanym, na kandydata do Komitetu Centralnego KPZR, którego pełnoprawnym członkiem został w wieku 60 lat (1971). Do Politbiura ostatecznie wszedł w listopadzie 1978 roku.

Niedoszły spadkobierca Breżniewa[edytuj | edytuj kod]

Wiele elementów, w tym KGB i znaczna część Armii Radzieckiej, była niezadowolona, zwłaszcza z końcowego okresu, rządów Breżniewa. Czernienko, jego bliski współpracownik i protegowany, był początkowo uznawany za pewnego następcę, ale szybko zaczęła się walka o władzę, z której zwycięsko, po ledwie paru dniach, wyszedł Jurij Andropow, przewodniczący KGB, który podjął pierwsze próby reform systemu radzieckiego. Czernienko, który mimo to zachował mocną pozycję w partii, rychło stał się rzecznikiem antyreformistycznego skrzydła.

Na czele[edytuj | edytuj kod]

Kiedy w lutym 1984 roku Andropow zmarł, jego z kolei następcą wydawał się Michaił Gorbaczow, jednakże konserwatywne skrzydło, przestraszone wizją kontynuowania reform rozpoczętych przez Andropowa, zjednoczyło siły i wysunęło kandydaturę, jednomyślnie przyjętą. Niedługo potem, bo 11 kwietnia, Czernienko został Przewodniczącym Prezydium Rady Najwyższej. Nowo wybrany przywódca był już jednak wówczas nie tylko podeszły wiekiem, ale i poważnie schorowany.

Krótkie rządy Czernienki charakteryzowały się hamowaniem reform (choć paradoksalnie Gorbaczow pozostał jego bliskim współpracownikiem). Czernienko doprowadził do przywrócenia jako członka KPZR Wiaczesława Mołotowa, rozpatrywał także podobne rozwiązanie w odniesieniu do innych żyjących członków „grupy antypartyjnej”: Gieorgija Malenkowa i Łazara Kaganowicza. Opowiadał się też m.in. za polityczną rehabilitacją Józefa Stalina, ale nie zdążył już tego przeprowadzić, zmarł bowiem w marcu 1985 roku, po równo 13 miesiącach rządów. Jego następcą został Gorbaczow, który, mimo bliskiej z nim współpracy, był z przekonania reformistą i „człowiekiem Andropowa”.

W związku z jego śmiercią w Związku Radzieckim ogłoszono żałobę narodową w dniach 1113 marca[2][3]. Trzydniową żałobę narodową ogłosiły Indie[4], Irak[4] i Syria[5], a jednodniową Niemiecka Republika Demokratyczna[6] i Czechosłowacja[7]. Czernienko został pochowany na cmentarzu pod murami Kremla w Moskwie. W pogrzebie na Placu Czerwonym brały udział delegacje z całego świata. Przybyli m.in. przywódcy PRLWojciech Jaruzelski, NRDErich Honecker, BułgariiTodor Żiwkow, CzechosłowacjiGustáv Husák, RumuniiNicolae Ceaușescu, Węgier János Kádár, MongoliiDżambyn Batmunch, premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher, premier Indii Rajiv Gandhi, wiceprezydent Stanów Zjednoczonych George Bush, kanclerz Niemiec Helmut Kohl, prezydent Francji François Mitterand, prezydent Malty Agatha Barbara, pierwsza dama Filipin Imelda Marcos, prezydent Austrii Rudolf Kirchschläger, przewodniczący Organizacji Wyzwolenia Palestyny Jasir Arafat, prezydent Angoli José Eduardo dos Santos i kilkadziesiąt innych głów państw i szefów rządów.

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Literatura przedmiotu[edytuj | edytuj kod]

  • Historia władzy w Związku Radzieckim. 1945–1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, ISBN 978-83-01-16721-9, s. 446–449.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rudolf G. Pichoja, Historia władzy w Związku Radzieckim. 1945–1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, ISBN 978-83-01-16721-9, s. 446–449.
  2. [1]
  3. [2]
  4. a b [3]
  5. [4]
  6. [5]
  7. [6]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]