Rzęśl

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rzęśl
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina babkowate
Rodzaj rzęśl
Nazwa systematyczna
Callitriche L.
Sp. Pl. 969. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny
Callitriche palustris L.[2]
Synonimy
  • Stellaria Séguier,
  • Stellina P. Bubani[2]

Rzęśl (Callitriche L.) – rodzaj roślin należących do rodziny babkowatych (w dawniejszych systemach zwykle zaliczany do drobnej rodziny rzęślowatych Callitrichaceae). Należy do niego ok. 30[3] lub 75[4] gatunków występujących niemal na całej Ziemi[3], głównie na obszarach o klimacie umiarkowanym[5]. W Europie rośnie 11 gatunków[3], z czego 6 w Polsce: rzęśl długoszyjkowa (C. cophocarpa), hakowata (C. hamulata), jesienna (C. hermaphroditica, syn. C. autumnalis), wielkoowockowa (C. stagnalis), wiosenna (C. palustris, syn. C. verna)[6] i płaskoowockowa (C. platycarpa), a być może także C. brutia[7].

Są to rośliny wodne, rosnące w wodach stojących lub wolnopłynących. Po wyschnięciu zbiorników zwykle rosną nadal w mule dennym[5]. Szczególną cechą roślin z tego rodzaju jest zdolność do zapylenia zarówno przez wiatr (anemogamia), jak i przez wodę (hydrogamia)[3]. Niektóre gatunki bywają uprawiane w akwariach (np. rzęśl wielkoowockowa). Rośliny te bywają też wykorzystywane do oceny zanieczyszczenia środowiska ze względu na wrażliwość i specyficzne reagowanie na niektóre z zanieczyszczeń[3].

Morfologia i biologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny o cienkich łodygach, korzeniące się węzłach w przypadku rozwoju na powierzchni ziemi lub zakorzenione u nasady pędu i unoszące się w wodzie[4].
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe, liście delikatne. Zwykle zagęszczające się na szczycie pędu, a w przypadku jego unoszenia się na powierzchni wody – tworzące w takiej sytuacji rozetę liściową. Często nasady liści połączone są w węzłach linią. Blaszka liściowa równowąska do łopatkowatej, często wycięta na szczycie, zwykle całobrzega, rzadko ząbkowana. Wyraźna żyłka centralna[4].
Kwiaty
Drobne, niepozorne[5] i jednopłciowe. Kwiaty męskie i żeńskie występują pojedynczo w kątach liści lub razem w różnych układach. Okwiat zredukowany i nieobecny. Zalążnia powstaje z dwóch owocolistków, z dwoma szyjkami słupka wyprostowanymi lub wygiętymi. Kwiaty męskie z pręcikiem na nitce długiej lub krótkiej, z pylnikiem otwierającym się podłużnymi pęknięciami[4].
Owoce
Rozłupnie rozpadające się na cztery rozłupki[4] przenoszone przez wodę (hydrochoria)[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj albo pojedynczo wyodrębniany był w monotypową rodzinę rzęślowatych Callitrichaceae, albo łączony był w niej z siostrzanym rodzajem – przęstką (Hippuris)[8]. Na przełomie XX i XXI wieku po uwzględnieniu odkryć o relacjach filogenetycznych opartych na badaniach molekularnych połączono te dwa rodzaje w plemię Callitricheae w obrębie rodziny babkowatych Plantaginaceae sensu lato[1][8][3].

Wykaz gatunków[9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-06].
  2. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
  3. a b c d e f David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 441. ISBN 978-1-107-11502-6.
  4. a b c d e Tianlu Min & Richard V. Lansdown: Callitrichaceae. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-01-24].
  5. a b c d Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. Jerzy Kruk, Tomasz Ilnicki, Zbigniew Osadowski. Czy Callitriche brutia występuje na terenie Polski?. „Słupskie Prace Biologiczne”. 8, s. 67-72, 2011. 
  8. a b Jiarui Chen, Michele Funston: Hippuridaceae. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-01-24].
  9. Callitriche. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-01-24].