Babkowate (rośliny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy roślin. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Babkowate
Ilustracja
Babka średnia
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina babkowate
Nazwa systematyczna
Plantaginaceae Juss.
Gen.Pl.:89, 1789

Babkowate (Plantaginaceae Juss.) – rodzina roślin należących do rzędu jasnotowców (Lamiales Bromhead). Obejmuje ok. 90 rodzajów z ok. 1900 gatunkami[1]. Rodzajem typowym jest babka Plantago. W dawniejszych systemach klasyfikacyjnych okrytonasiennych (np. w systemie Cronquista z 1981) była to jedyna rodzina w obrębie rzędu Plantaginales obejmująca jedynie trzy rodzaje: babka (Plantago), brzeżyca (Littorella) oraz Bougueria. Późniejsze liczne prace filogenetyczne, podsumowane przez członków Angiosperm Phylogeny Group (APG), wykazały, że takson powinien znaleźć się w obrębie rzędu jasnotowców (Lamiales). Co istotne, okazało się, że babkowate w dawnym wąskim ujęciu (Plantaginaceae sensu stricto) są zagnieżdżone w obrębie linii rozwojowych kilkudziesięciu rodzajów dawniej zaliczanych do rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae), przy czym w liczbie tej nie znalazł się rodzaj typowy dla tej rodziny – trędownik (Scrophularia). Chociaż nazwa Veronicaceae (1782) jest najstarszą zastosowaną dla takiej grupy, to właśnie Plantaginaceae (1789) zostały uznane za właściwą zgodnie z zasadami Międzynarodowego Kodeksu Nomenklatury Botanicznej i ta nazwa też została użyta w kolejnych systemach publikowanych przez APG, w tym w systemach APG III z 2009 i APG IV z 2016[1].

Babkowate w szerokim sensie (Plantaginaceae sensu lato) są rodziną bardzo zróżnicowaną i kosmopolityczną, choć najliczniej reprezentowaną w strefie klimatu umiarkowanego. Do rodziny tej należą rośliny zielne (w tym rośliny wodne). Zróżnicowanie utrudnia opisanie cech charakterystycznych. Cechami wyróżniającymi ją od innych przedstawicieli jasnotowców są niepodzielone poprzecznie główki włosków gruczołowych oraz podzielone torebki[1].

Morfologia[edytuj]

Pokrój 
Roczne lub wieloletnie rośliny zielne, rzadko krzewy[1].
Liście
Skrętoległe (też w przyziemnych rozetach) lub naprzeciwległe, o blaszce pojedynczej lub złożonej[1].
Kwiaty
Zróżnicowane u różnych przedstawicieli. U niektórych 4-krotne, u innych 5-8-krotne, często o symetrii grzbiecistej. U wielu przedstawicieli kwiaty są bardzo uproszczone np. u roślin wiatropylnych takich jak babki) lub wodnych jak przęstki i rzęśl[1].
Owoce
Torebki[1].

Systematyka[edytuj]

Grupa kilkunastu rodzajów z lindernią (Lindernia) wyodrębniona została w 2007 roku jako odrębna rodzina linderniowatych (Linderniaceae), co zostało uwzględnione w systemie APG III z 2009. Niektórzy autorzy sugerują także konieczność wyłączenia w randze osobnej rodziny grupy Gratiolaceae (m.in. z rodzajami konitrut Gratiola i limnofila Limnophila)[1]. W systemie APG IV z 2016 nie wprowadzono zmian w klasyfikacji rodziny[2].

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[1]

Jedna z rodzin jasnotowców reprezentujących grupę astrowych w obrębie dwuliściennych właściwych:

jasnotowce

Plocospermataceae





Carlemanniaceae



Oleaceae oliwkowate





Tetrachondraceae





Peltantheraceae




Calceolariaceae



Gesneriaceae ostrojowate






Plantaginaceae babkowate




Scrophulariaceae trędownikowate




Stilbaceae





Byblidaceae byblisowate



Linderniaceae linderniowate






Pedaliaceae połapkowate, sezamowate



Martyniaceae



Acanthaceae akantowate





Bignoniaceae bignoniowate






Schlegeliaceae



Lentibulariaceae pływaczowate





Thomandersiaceae



Verbenaceae werbenowate






jasnotowate Lamiaceae




Mazaceae




Phrymaceae




paulowniowate Paulowniaceae



zarazowate Orobanchaceae

















Podział rodziny według GRIN[3] (w ujęciu odpowiadającym systemowi APG IV)

Plemię Angelonieae:

Plemię Antirrhineae:

Plemię Callitricheae:

Plemię Cheloneae:

Plemię Digitalideae:

Plemię Globularieae:

Plemię Gratioleae:

Plemię Hemiphragmeae:

Plemię Plantagineae:

Plemię Sipthorpieae:

Plemię Veroniceae:

Pozycja rodziny w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamianae Takht., rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead), rodzina babkowate (Plantaginaceae Juss.)[4].

W ujęciu Reveala do rodziny zaliczane były tylko:

  • rodzaj: Bougueria Decne. – takson monotypowy z gatunkiem – Bougueria nubicola Decne (według GRIN gatunek włączany do rodzaju babka Plantago[3])
  • rodzaj: Littorella P.J. Bergius – brzeżyca, w Polsce występuje jeden gatunek
  • rodzaj: Plantago L. – babka, w Polsce występuje kilka gatunków

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2017-02-19].
  2. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385. 
  3. a b Family: Plantaginaceae (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-04-13].
  4. Crescent Bloom: Plantaginaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-03-29].