Przejdź do zawartości

Rzeźby plenerowe w Nowej Hucie

Dodaj linki
Przejrzana
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Rzeźby plenerowe w Nowej Hucie – rzeźby plenerowe na terenie obecnych (od 1991 roku) dzielnic Krakowa: XIV Czyżyny, XV Mistrzejowice, XVI Bieńczyce, XVII Wzgórza Krzesławickie, XVIII Nowa Huta.

Rzeźby plenerowe są rozrzucone w różnych częściach Nowej Huty na skwerach, w parkach, na placach zabaw, trawnikach wewnątrz osiedli. Powstawały one masowo w latach 60. i 70. XX w. w czasie odwilży, gdy przestały obowiązywać reguły realizmu socjalistycznego. Władze nowo powstającego miasta stwarzały idealne warunki pracy młodym twórcom. Dużą rolę w popularyzacji sztuki oraz tworzeniu środowiska artystycznego w Nowej Hucie odgrywała Spółdzielnia Mieszkaniowa „Hutnik”, która współpracowała z Zarządem Okręgu ZPAP oraz Stowarzyszeniem Twórczym „Nowa Huta”, które powstało z inicjatywy Janusza Trzebiatowskiego w 1969 roku. Młodzi artyści, w większości absolwenci krakowskiej ASP, otrzymywali mieszkania, pracownie, stypendia, w zamian za to ich rzeźby zaczęły zdobić przestrzeń zieloną Nowej Huty. Dzieła, które powstały w tym okresie, mają różną wartość artystyczną, różne style. Artyści zastosowali różnorodne techniki i materiały. W Nowej Hucie zachowało się wiele rzeźb, które były wynikiem tej inicjatywy[1]. W 2018 roku w ramach projektu objętego patronatem Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego 2018 powstał szlak plenerowych rzeźb i instalacji nowohuckich[2].

Rzeźby wykonane z metalu

[edytuj | edytuj kod]
Adres Ilustracja Autor Rok Opis i uwagi Źródła
os. Tysiąclecia, okolice bloku nr 29 Antoni Hajdecki 1974 Rzeźba Spirala kosmiczna. Kompozycja wykonana jest z metalu. Paski blachy połączone poprzeczkami zapętlają się w fantazyjną spiralę. Rzeźba symbolizuje popularny w latach 70. XX w. temat podboju kosmosu [3][4]
os. Tysiąclecia, okolice bloku nr 53, obecnie (2021) plac zabaw Marian Kruczek 1974 Rzeźba Zdobyta przestrzeń. Ruchoma metalowa kompozycja przypominająca maszt z żaglem została wykonana z poprzemysłowych odpadów – rur, łańcuchów, części maszyn. (Fotografia z 1998) [3][4]
Skwer przy skrzyżowaniu ul. Bulwarowej i al. Solidarności, w pobliżu Zalewu Nowohuckiego Stanisław Małek 1977
 Osobny artykuł: Wzlot (rzeźba).

Rzeźba Wzlot, potocznie zwana Piszczałki. Abstrakcyjna kompozycja wykonana jest z 72 metalowych okrągłych rurek pomalowanych ciemnoczerwoną farbą umocowanych na czterech zespawanych ze sobą rurach. Cała konstrukcja jest osadzona na fundamencie złożonym z dwóch stalowych płyt zalanych betonem. Według słów autora symbolizuje chęć wzlatywania wyżej, wyzwolenie. Rzeźba ma 7,5 metra wysokości i 4 szerokości[5].

 [3][4]
os. Willowe, okolica bloku nr 12 Lucjan Orzech 1978 Rzeźba Ptaki potocznie zwana Choinką wykonana jest z metalu. Składa się z lekko wygiętych trójkątów ułożonych pod różnymi kątami, które osadzone są na postumencie w kształcie wygiętego ostrosłupa, niektóre łączą się między sobą. Widoczne pozostałości farby zielonej, niebieskiej i żółtej [3][4]
os. Wandy, okolica bloku nr 24 Lucjan Orzech 1978 Rzeźba Małe Organy. Abstrakcyjna metalowa kompozycja pomalowana jest na kolor zielony. Składa się z dwóch pionowych profili, między nimi 12 płasko ułożonych trójkątów w części górnej jeden nad drugim i czterech trójkątów przespawanych poniżej do jednego z profili, skierowanych w kierunku bocznym [3][4]

Rzeźby wykonane z betonu, kamienia naturalnego i sztucznego oraz kompozycje z wielu materiałów

[edytuj | edytuj kod]
Adres Ilustracja Autor Rok Opis i uwagi Źródła
Park Wiśniowy Sad, między os. Kolorowym a os. Spółdzielczym, obok placu zabaw Magdalena Jaroszyńska 1963 Rzeźba Flirt wodorostów z muszlą potocznie zwana Ślimakiem lub Muszlą. Kompozycja wykonana jest z betonu, ozdobiona różnokolorową, mozaiką ze szkliwionych płytek ceramicznych. Na postumencie inna nazwa Ślimak i informacja – autor nieznany [3][4]
Park Wiśniowy Sad, niedaleko ul. Boruty–Spiechowicza. Magdalena Jaroszyńska 1963-1965 Rzeźba Syrenka. Wykonana jest ze sztucznego kamienia. Smukła postać Syrenki nawiązuje do faktu, że park powstał ze Społecznego Funduszu Odbudowy Stolicy. Ostatnia renowacja rzeźby w 2006 roku [3][4]
Park Ratuszowy, obok al. Róż i osiedli: Słonecznego, Centrum B, Zgody i Szklanych Domów Wiesław Bielak 1975 Rzeźba Akwarium potocznie zwana Rybą. Została wykonana z wapienia pińczowskiego. Przedstawia dwie ryby płynące w różnych kierunkach lub rybę ze spienioną wodą. Rzeźba ma wymiary 250x125x200 cm. Powstała w ramach współpracy Stowarzyszenia Twórczego „Nowa Huta” ze Spółdzielnią Mieszkaniową „Hutnik”[6]. [3]
os. Na Skarpie 46, przed budynkiem Samorządowego przedszkola nr 46 autor nieznany lata 60./70. XX w. Rzeźba Dziewczynka, Przedszkolak lub Ania. Rzeźba na niskim cokole wykonana jest ze sztucznego kamienia, przedstawia dziewczynkę ubraną w sukienkę. Według lokalnej anegdoty jest to dziecko, którego rodzice nie odebrali na czas z przedszkola [3][4]
os. Wysokie, okolice bloku nr 13 Andrzej Chodorowski lata 70. XX w. Rzeźba Niedźwiadki. Wykonana jest z kamienia. Przedstawia dwa niedźwiadki zwrócone do siebie, wyrzeźbione z jednej bryły kamienia, stojące na postumencie z innego kamienia. Powierzchnia rzeźby jest chropowata. Na cokole napis A. Chodorowski [4]
os. Bohaterów Września, ul. Kleeberga, okolice bloku nr 5 Wiesław Bielak 1974 Rzeźba Kształt przestrzeni lub Oman I. Wykonana jest z wapienia pińczowskiego i składa się z trzech modułów połączonych w jednym ciągu. Ta abstrakcyjna postać spoczywa na betonowej ławie [3][4]
os. Piastów, okolice bloku nr 3 Wiesław Bielak 1974 Rzeźba Macierzyństwo. Przedstawia siedzącą kobietę z dzieckiem na lewym kolanie. Kompozycja wykonana została z wapienia pińczowskiego. W 2017 r. rzeźba poddana została renowacji [3][4]
Planty Bieńczyckie, os. Przy Arce, okolice bloku nr 9 Józef Sękowski lata 70. XX w. Rzeźba Rozkwitająca (Gitara). Wykonana jest ze sztucznego kamienia i metalu, kształtem przypomina gitarę z ażurowym gryfem [3][4]
os. Przy Arce, okolice bloku nr 5 Wincenty Kućma 1975 Rzeźba Dojrzewanie II zwana potocznie Groszek. Wykonana jest ze sztucznego kamienia. Jest częścią cyklu autora o tym samym tytule [3][4]
Ośrodek Kultury im. C.K. Norwida os. Górali 5 Marian Kruczek 1969 Rzeźba Mała Kochanica w kawiarni wewnątrz Ośrodka Kultury. Wykonana została z przedmiotów i odpadów znalezionych na złomowisku [3][4]
Żłobek Samorządowy nr 13 os. Centrum A Rzeźba Kot w butach wykonana z betonu w ogródku żłobka
Dziedziniec wewnętrzny Szpitala Specjalistycznego im. S. Żeromskiego


Dopełnienie – Bronisław Chromy,
Akt kobiecy – Krzysztof Kędzierski,
Łucznik – Tadeusz Mazurek,
Abstrakcja – Antoni Hajdecki		 lata 60./70. XX w. Grupę tworzą cztery rzeźby:
  • Dopełnienie –rzeźba wykonana z kamienia przedstawia ciało ludzkie od pasa do kolan
  • Akt kobiecy
  • Łucznik
  • Abstrakcja – kompozycja wykonana z gliny pokrytej szkliwem ceramicznym
 [3][4]

Rzeźby, które powstały jako prywatna inicjatywa artystów, i współczesne instalacje

[edytuj | edytuj kod]
Adres Ilustracja Autor Rok Opis i uwagi Źródła
skwer wewnątrz os. Górali, okolice bloku nr 24 Edward Rybicki i Ryszard Wójcik 1969/70 Rzeźba Delfin. Przedstawia delfina wykonanego z betonu bogato ozdobionego tłuczonym szkłem. Delfin osadzony jest na postumencie z otoczaków. Rzeźba po renowacji (2025), ponownie jest częścią fontanny [3][1]
os. Zgody, plac zabaw, okolice bloku nr 7 Autor nieznany lata 60./70. XX w. Rzeźba Amor lub Putto. Wykonana jest ze sztucznego kamienia. Przedstawia pulchnego chłopca w pozycji półleżącej, opartego na dużej kuli [3][1]
skwer przed budynkiem Nowohuckiego Centrum Kultury, al. Jana Pawła II Maurycy Gomulicki 2014 i 2016 r. Rzeźba Muchomory I. Pięć dużych metalowych muchomorów. Mają od 270 do 320 cm. Kapelusze z jednego kawałka blachy, nóżka z rury. Pierwsze rzeźby powstały w 2014 roku w ramach projektu Stowarzyszenia im. Ludwiga van Beethovena Wielokulturowość nie działa. Artyści przeciw przemocy.

Muchomory II to trzy rzeźby siedziska wykonane z polichromowanego metalu i drewna. Zostały dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz NCK[7].

 [3][4]
os. Centrum D 2020 Instalacja artystyczna z metalu, inspirowana rzeźbami Mariana Kruczka. Wykonana w ramach projektu Spotkajmy się na podwórku – Rewitalizacja wnętrz kwartałów zabudowy na terenie Nowej Huty. [8]
os. Ogrodowe, obok Klubu Wersalik 2020 Instalacja nawiązuje do istniejących na wielu podwórkach trzepaków i suszarek na bieliznę. Wykonana w ramach projektu Spotkajmy się na podwórku – Rewitalizacja wnętrz kwartałów zabudowy na terenie Nowej Huty. [8]
Plac za budynkiem Nowohuckiego Centrum Kultury, zwany Rynkiem NCK Andrzej Zwolak, Jan Tutaj 2026 Rzeźba Smok Nowohucki odlana z brązu na wapiennym głazie. Pierwotnie (od 2004) smok zdobił ogród pokazowy firmy brukarskiej Jadar na ul. Makuszyńskiego. W latach 2023 – 2025 poddany został renowacji i trafił w nowe miejsce. [9][10]
Skwer przed budynkiem Nowohuckiego Centrum Kultury Stanisław Brach 2023 Rzeźba Dystans. Zarysy dwóch postaci odlane z brązu, zwrócone do siebie plecami, z pochylonymi głowami. [11]

Rzeźby niezachowane

[edytuj | edytuj kod]

Wiele rzeźb nie zachowało się do czasów współczesnych. Te które się nie zachowały, znamy ze zdjęć archiwalnych. Są to:

  • w parku Ratuszowym: Narciarz, Człowiek z ptakiem, Totem
  • w parku Wiśniowy Sad: rzeźba matki z dwójką dzieci i łabędź. Żelbetonowa rzeźba nazywana Matka i dzieci mająca 2,20 m wysokości została ustawiona 30 maja 1965 roku. Jej autorka była absolwentka krakowskiej ASP Waleria Bukowiecka[12]. W listopadzie 1981 roku Głos Nowej Huty opublikował informację (ze zdjęciem), że z rzeźby pozostały „kikuty”[13].
  • na os. Kolorowym
    • rzeźba Osiołek ozdobiona mozaiką
    • rzeźba Żyrafa wykonana z metalu

Autorką części instalacji na os. Kolorowym była Waleria Bukowiecka[1].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 Monika Kozioł, Jarosław Klaś, Maria Skindzier-Wąchała : Nowa Huta w kulturze – kultura w Nowej Hucie. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1982, s. 186-198
  2. ↑ Monika Kozioł, Rzeźby w przestrzeni Nowej Huty (1), „Głos – Tygodnik Nowohucki” (52), 28 grudnia 2015, s. 11.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Alternatywny przewodnik po Nowej Hucie (red. Jarosław Klaś). Kraków: Ośrodek Kultury im. C.K.Norwida, 2017, s.124-133 ISBN 978-83-948244-0-2.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Monika Kozioł: Szlak plenerowych rzeźb i instalacji nowohuckich.. okn.edu.pl. [dostęp 2025-11-06].
  5. ↑ Mieczysław Gil, Stal w ręku rzeźbiarza, „Głos Nowej Huty” (22), 3 czerwca 1977, s. 1–2.
  6. ↑ Wiesław Bielak Akwarium, 1975, „Głos – Tygodnik Nowohucki” (14), 5 kwietnia 2019, VI.
  7. ↑ Maurycy Gomulicki. Muchomory, 2016 r. Muchomory II, 2016, „Głos – Tygodnik Nowohucki” (19), 10 maja 2019, VI.
  8. 1 2 Spotkajmy się na podwórku – W osiedlu Centrum D. glos-tn.krakow.pl. [dostęp 2025-11-06].
  9. ↑ Smok Nowohucki znalazł nowy dom. Rzeźba stanęła na Rynku NCK. nck.krakow.pl. [dostęp 2026-01-29].
  10. ↑ Smok Nowohucki stanął na Rynku NCK w Krakowie. Uroczyste odsłonięcie już w tę niedzielę. krakow.naszemiasto.pl. [dostęp 2026-01-29].
  11. ↑ Zapraszamy na uroczyste odsłonięcie rzeźby „Dystans” przed NCK. krakow.pl. [dostęp 2026-02-23].
  12. ↑ Matka i dzieci, „Głos Nowej Huty” (36), 5 września 1980, s. 5.
  13. ↑ Co nam zostało z tamtych lat?, „Głos Nowej Huty” (49), 28 listopada 1981, s. 9.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rzeźby_plenerowe_w_Nowej_Hucie&oldid=79174004”