s/y Zawisza Czarny (1961)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z SY Zawisza Czarny (1961))
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy s/y Zawisza Czarny wodowanego w 1952 roku. Zobacz też: s/y Zawisza Czarny (1934).
Zawisza Czarny
Ilustracja
Zawisza Czarny na Zatoce Gdańskiej
Poprzednie nazwy

Cietrzew

Bandera  Polska
Numer IMO 8683028
Numer na żaglu POL-1
Call sign SPGZ
Port macierzysty Gdynia
Właściciel Związek Harcerstwa Polskiego
Armator Fundacja Harcerstwa Centrum Wychowania Morskiego ZHP
Dane podstawowe
Typ B 11 (przebudowany)
Materiał stal
Historia
Stocznia Stocznia Północna, Gdańsk
Data budowy 1952
Dane techniczne
Liczebność załogi 46
Długość całkowita (L) 42,7 m
Długość kadłuba 36,1 m
Szerokość (B) 6,7 m
Zanurzenie (D) 4,6 m
Pojemność 164 RT
Ożaglowanie
Typ ożaglowania szkuner sztakslowy Va Marie
Liczba żagli 10
Powierzchnia ożaglowania 439 m²
Liczba masztów 3
Napęd mechaniczny
Silnik MS 423 340
Moc silnika 390 KM
Liczba śrub napędowych 1

s/y Zawisza Czarny – duży jacht morski należący do Związku Harcerstwa Polskiego, zbudowany w 1952 roku jako statek rybacki, a po dokonanej przebudowie na żaglowiec, od 1961 roku eksploatowany w takim charakterze. Nazwa pochodzi od rycerza Zawiszy Czarnego z Garbowa, będącego wzorem cnót rycerskich. Drugi jacht o tej samej nazwie, po jachcie zakupionym w 1934 roku i używanym do wybuchu II wojny światowej. Popularnie nazywany Zawias[1].

Zawisza Czarny (1961)[edytuj | edytuj kod]

Drugi „Zawisza Czarny” to stalowy, trzymasztowy szkuner z ożaglowaniem typu Va Marie. Jednostkę zbudowano na bazie kadłuba statku rybackiego (lugrotrawlera typu B 11) „Cietrzew”, zwodowanego w 1952 r. w Stoczni Północnej w Gdańsku, który wraz z całą serią statków tego typu, potocznie nazywanych "ptaszkami", został wycofany z eksploatacji z powodu złej stateczności i zatonięcia dwóch z nich. Początkowo w 1957 roku zamierzano przebudować go na statek ratowniczy, czego nie zrealizowano[2].

Statek został w lutym 1960 roku przekazany ZHP przez Ministerstwo Żeglugi, po czym zapadła decyzja o przebudowie go na żaglowiec[2]. Prace prowadziła w 1960 roku Gdyńska Stocznia Remontowa, a dokończyła w kolejnym roku Stocznia Marynarki Wojennej[2]. Między innymi obniżono i zmieniono pokładówkę, dodano podstępkę z balastem 45 ton, w ładowni utworzono pomieszczenia mieszkalne i postawiono trzy maszty[2]. Pod bukszprytem znajduje się rzeźba, tzw. galion, przedstawiający głowę słynnego rycerza Zawiszy Czarnego. Część źródeł podaje, że jest to oryginalny galion, który zdobił dziób dawnego harcerskiego szkunera o tej samej nazwie[3], natomiast część, że jest to wierna kopia pierwotnego galionu[4].

Banderę podniesiono 15 lipca 1961, a kapitanem został delegowany z Marynarki Wojennej kmdr Bolesław Romanowski[2]. W pierwszy rejs wyruszył do Leningradu i Helsinek[2], a w 1962 r. na czele harcerskiej flotylli Czerwonych Żagli popłynął do Helsinek na Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów[5]. Ponieważ podczas rejsu okazało się, że żaglowiec jest bardzo nawietrzny, po powrocie trafił do Stoczni Remontowej w Gdańsku, gdzie dokonano zmiany ustawienia jego masztów[2].

W sezonie zimowym 1965-1966[6] statek (już wówczas pod dowództwem kpt. mar. Zbigniewa Frąszczaka, również oddelegowanego z Marynarki Wojennej) został przebudowany w Szczecińskiej Stoczni Remontowej Gryfia[2]. W miejsce okrągłej rufy typowej dla statków rybackich, wykonano nową rufę z pawężą i nawisem, co "Zawiszy" dało bardziej typową dla żaglowca sylwetkę oraz przedłużyło kadłub o ponad 2 metry. Oprócz tego na fokmaszcie dodano bryfok, zainstalowano dodatkowe zbiorniki wody słodkiej i chłodnię prowiantową, wymieniono silnik z June Munktell 1003MV o mocy 300 KM na Deutsche Werke Kiel 6Mu421 o mocy 330 KM z lugrotrawlera „Korab II”[1], a agregaty prądotwórcze wymieniono na prawie nowe, też przeniesione z lugrotrawlera "Korab[6]. Po tej przebudowie powierzchnia żagli wzrosła z 430 do 625 m², a przebudowa polepszyła własności morskie żaglowca[1].

W następnych latach "Zawisza" (w dalszym ciągu pod dowództwem kpt. Frąszczaka) głównie odbywał rejsy bałtyckie, ale także i dalsze, jak np.: rejs do Wielkiej Brytanii (1966 - Londyn), rejs dookoła Islandii (1969)[7], rejs na Wyspy Kanaryjskie (1970), ponowny rejs do Wielkiej Brytanii (1971 - Plymouth). W 1972 roku po raz pierwszy wziął udział w Operacji Żagiel, na trasie Helsinki - Falsterbo, zajmując 5. miejsce w klasie B[8], a w 1974 wziął udział w Operacji Żagiel ponownie[9][1]. W 1976 roku "Zawisza" pożeglował do USA na obchody 200-lecia państwa[1].

Zimą 1979/1980 statek przeszedł gruntowny remont z m.in. wymianą pokładówki na przedłużoną nadbudówkę oraz modernizacją pomieszczeń. Silnik pomocniczy wymieniono na wysokoprężny nawrotny silnik Deutsche Werke Kiel 6Mu423, zamontowany pierwotnie na poniemieckim holowniku „Niedźwiedź” (dawnym dozorowcu pogranicza DP-86), o mocy 390 KM (wbrew powszechnie przyjętej opinii, nie pochodził on z okrętu podwodnego)[10][11].

Zawisza Czarny przy kei w Gdyni, widok od rufy
Zawisza Czarny w Helu, maj 2015 r.

W dniu 3 czerwca 1984 roku, w trakcie regat atlantyckich Cutty Sark Tall Ships’ Races, w rejonie Bermudów, w bardzo trudnych warunkach pogodowych, żaglowiec uratował osiem osób z załogi żaglowca „Marques”, który zatonął w gwałtownym szkwale[12]. Po wzięciu rozbitków na pokład Zawisza, pomimo wysokiego stanu morza i bardzo silnego wiatru, pozostał w rejonie wypadku poszukując pozostałych ofiar, po czym powrócił z ocalałymi na Bermudy. Kapitanem statku był wówczas kpt.ż.w. Jan Sauer[12].

W latach 1989-1990 przy okazji uczestnictwa w XIII Festiwalu Młodzieży i Studentów w Pjongjangu, opłynął dookoła kulę ziemską, płynąc przez Kanał Sueski, następnie Kanał Panamski[12]. Rejs trwał 392 dni, a pokonał on 34 170 mil morskich[12]. W latach 1996-1999 żaglowiec odbył ponad trzyletni rejs etapowy, w trakcie którego przebył 87 500 mil morskich i odwiedził 551 portów. Dowodziło nim wówczas 11 kapitanów, a brało udział 2522 uczestników[12]. Dwukrotnie (25.1. i 2.2.1999 r.) opłynął przylądek Horn.

W swych rejsach „Zawisza” tak jak jego poprzednik, realizuje cele statutowe harcerstwa. Należały do nich np. w 2000 Rejsy Pokoju z międzynarodową załogą, z młodzieżą państw ogarniętych konfliktami zbrojnymi na Bliskim Wschodzie.

W 2000 statek przeszedł gruntowny remont z modernizacją pomieszczeń.

Od 2006 roku uczestniczy w programie Zobaczyć Morze, a od 2011 roku rokrocznie Zawiszą harcerze przewożą Betlejemskie Światło Pokoju dla skautów z Bornholmu i Karlskrony.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Kubiak 2018 ↓, s. 79.
  2. a b c d e f g h Kubiak 2018 ↓, s. 78.
  3. Strona Harcerskiego Ośrodka Morskiego w Szczecinie [1]
  4. Por. kpt. Stanisław Ludwig, "Morze", 5/1961, oraz strona "Facta Nautica" [2]
  5. Polska Kronika Filmowa: Harcerska flotylla Czerwonych Żagli podczas rejsu do Helsinek. WFDiF Warszawa, 1962. [dostęp 2015-06-14].
  6. a b J.M.: Co nowego na "Zawiszy". MORZE nr 5/426 - maj 1966. s. 11. [dostęp 2021-02-10].
  7. 1969 – Zawiszą Czarnym dookoła Islandii. Polskie Żeglarstwo Polarne. [dostęp 2021-02-10].
  8. REGATY THE TALL SHIPS' RACES, wydarzenia.interia.pl [dostęp 2021-03-10] (pol.).
  9. Związek Harcerstwa Polskiego: ZAWISZA CZARNY II harcerski jacht szkolny (1975). W: aukcja Allegro [on-line]. Allegro Archiwum, 3.5.2018. [dostęp 2021-02-10].
  10. Kubiak 2018 ↓, s. 79-80.
  11. Zientara Wojciech: Silniki „Zawiszy Czarnego” - prawda ciekawsza od legendy. [dostęp 2021-02-10].
  12. a b c d e Kubiak 2018 ↓, s. 80.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzysztof Kubiak. Harcerski statek żaglowy Zawisza Czarny. „Morze”. Nr 2/2018. IV (29), luty 2018. Warszawa. ISSN 2543-5469. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]