Salangana zmienna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Salangana zmienna
Collocalia esculenta[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd krótkonogie
Rodzina jerzykowate
Podrodzina jerzyki
Plemię Collocalini
Rodzaj Collocalia
Gatunek salangana zmienna
Synonimy
  • Hirundo esculenta Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Jaja salangany zmiennej

Salangana zmienna[4] (Collocalia esculenta)[5]gatunek ptaka z rodziny jerzykowatych (Apodidae). Należy do najmniejszych gatunków salangan. Zamieszkuje wyspy zachodniej części Oceanu Spokojnego – od Celebesu (Indonezja) na wschód przez Nową Gwineę po Wyspy Salomona, tworząc liczne podgatunki. Cechą charakterystyczną salangan są budowane ze śliny jadalne gniazda, które są poszukiwanym towarem kulinarnym[6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Systematyka tego gatunku jest bardzo skomplikowana. W starszym ujęciu systematycznym zaliczano do niego ponad 30 podgatunków[2]. Na podstawie badań Rheindt et al. (2017) z C. esculenta wyodrębniono następujące gatunki: salangana wyspowa (C. natalis), salangana białobrzucha (C. affinis), salangana siworzytna (C. marginata), salangana skromna (C. isonota), salangana floreska (C. sumbawae), salangana timorska (C. neglecta), salangana przepasana (C. uropygialis)[4][7][8]. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia obecnie 17 podgatunków C. esculenta[7]:

  • C. e. minuta Stresemann, 1925 – wyspy Tanahjampea i Kalao (obok Celebesu)
  • C. e. esculenta (Linnaeus, 1758) – środkowy i południowy Celebes przez wyspy Banggai i Sula po środkowe i południowe Moluki
  • C. e. manadensis Salomonsen, 1983 – północny Celebes do wysp Sangihe i Talaud
  • C. e. spilura G. R .Gray, 1866 – północne Moluki
  • C. e. amethystina Salomonsen, 1983 – wyspa Waigeo (u wybrzeży północno-zachodniej Nowej Gwinei)
  • C. e. numforensis Salomonsen, 1983 – wyspa Numfoor (u wybrzeży północno-zachodniej Nowej Gwinei)
  • C. e. nitens Ogilvie-Grant, 1914 – Nowa Gwinea, wyspy przy jej zachodniej części, Yapen, Karkar. Obejmuje wcześniej wyróżniany podgatunek erwini.
  • C. e. misimae Salomonsen, 1983Luizjady, Wyspy Trobrianda, wyspa Woodlark, być może także Wyspy d’Entrecasteaux
  • C. e. tametamele Stresemann, 1921Nowa Brytania, Long Island, wyspy Witu i Tolokiwa (Archipelag Bismarcka)
  • C. e. stresemanni Rothschild & Hartert, 1914Wyspy Admiralicji
  • C. e. heinrothi Neumann, 1919Nowa Irlandia, Nowy Hanower i Djaul (centralny Archipelag Bismarcka). Obejmuje proponowany podgatunek kalili uznany za młodszy synonim.
  • C. e. spilogaster Salomonsen, 1983 – wyspy Tabar i Lihir (północno-wschodni Archipelag Bismarcka). Wcześniej do tego taksonu zaliczano podgatunek hypogrammica.
  • C. e. hypogrammica Salomonsen, 1983 – wyspa Nissan (na północny zachód od Wyspy Bougainville’a)
  • C. e. lagonoleucos Schodde, Rheindt, & Christidis, 2017Buka, Wyspa Bougainville’a, wyspy Shortland (północno-zachodnie Wyspy Salomona)
  • C. e. becki Mayr, 1931 – środkowe i północno-wschodnie Wyspy Salomona
  • C. e. makirensis Mayr, 1931 – wyspa San Cristóbal (południowo-wschodnie Wyspy Salomona)
  • C. e. desiderata Mayr, 1931 – wyspa Rennell (południowe Wyspy Salomona)

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku

Salangana zmienna, podobnie jak inne gatunki z rodziny jerzykowatych, jest niewielkim ptakiem pokrojem przypominającym jaskółkowate. Od jaskółek różni ją inna budowa skrzydeł. W rzeczywistości są one krótkie i mocno umięśnione, a ich niezwykła długość zewnętrznie przypominająca jaskółcze osiągnięta jest głównie poprzez silnie wydłużone i wygięte łukowato lotki[6]. Skrzydła w stanie spoczynku krzyżują się, sięgając poza sterówki ogona. Wierzch i skrzydła ciemne do barwy czarnej, z niebieskawym pobłyskiem. Pierś i ogon również ciemne, jaśniejszy brzuch i boki aż po kolor biały. Nogi słabe i krótkie, zakończone silnymi, chwytnymi palcami, służącymi do czepiania się skalnych półek.

Wymiary średnie

Długość ok. 10 cm, długość skrzydła 9–10 cm[9].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Biotop

Zamieszkuje różne środowiska, preferując jednak otwartą przestrzeń. Gniazduje kolonijnie, często wśród opuszczonych zabudowań mieszkalnych lub przemysłowych[9].

Pożywienie

Chwytane w locie owady.

Gniazdo

Salangany znane są przede wszystkim ze swoich nietypowych gniazd, budowanych ze śliny dorosłych ptaków. Salangana zmienna należy do gatunków budujących gniazda z dodatkami roślinnymi (gniazda czarne), co zmniejsza ich wartość handlową. Ślina salangany w zetknięciu z powietrzem szybko zastyga, tworząc trwały budulec. Gniazdo budowane jest warstwami, przytwierdzone do ściany skalnej lub budynku, tworzy koszyczek w kształcie ćwiartki kuli[6].

Rozmnażanie

Do zbudowanego wspólnie przez parę gniazda samica składa zazwyczaj dwa, białe i podłużne jaja. Wysiadują obydwoje rodzice. Młode karmione są owadami.

Status[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) stosuje starsze ujęcie systematyczne (sprzed podziału) i uznaje salanganę zmienną za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Collocalia esculenta, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Glossy Swiftlet (Collocalia esculenta) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-18)].
  3. BirdLife International 2015, Collocalia esculenta, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2015-4 [dostęp 2016-07-02] (ang.).
  4. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Collocalini Bonaparte, 1853 (1852) (wersja: 2020-01-10). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-06-13].
  5. W literaturze polskiej można również spotkać określenia tego gatunku jako salangana lśniąca lub salangana jadalna
  6. a b c Albin Łącki: Wśród zwierząt. Ptaki. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne Oddział w Poznaniu, 1988, s. 146. ISBN 83-09-01320-5.
  7. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Owlet-nightjars, treeswifts, swifts (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-06-13].
  8. F. Rheindt et al.. Speciation in Indo-Pacific swiftlets (Aves: Apodidae): Integrating molecular and phenotypic data for a new provisional taxonomy of the Collocalia esculenta complex. „Zootaxa”. 4250 (5), s. 401-433, 2017. DOI: 10.11646/zootaxa.4250.5.1 (ang.). 
  9. a b Mały słownik zoologiczny. Ptaki T. II. pod red. Przemysława Busse. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990, s. 176. ISBN 83-214-0043-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]