Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej w Tobolsku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej
Софийско-Успенский кафедральный собор
Distinctive emblem for cultural property.svg 7210038024[1]
sobór katedralny
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo  Rosja
Obwód  tiumeński
Miejscowość Coat of Arms of Tobolsk (Tyumen oblast) (2007).png Tobolsk
Wyznanie prawosławne
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia tobolska i tiumeńska
Sobór od 1686
Wezwanie Mądrości Bożej, Zaśnięcia Matki Bożej
Wspomnienie liturgiczne 15 sierpnia (kalendarz juliański)
Położenie na mapie obwodu tiumeńskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tiumeńskiego
Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej
Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej
Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej
Ziemia58°11′58,1″N 68°15′05,7″E/58,199472 68,251583
Wnętrze

Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej w Tobolskuprawosławny sobór w Tobolsku, w obrębie Kremla tobolskiego, katedra eparchii tobolskiej i tiumeńskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W Rosji carskiej[edytuj | edytuj kod]

W 1621 powstała prawosławna eparchia tobolska i tiumeńska; w związku z tym w mieście (istniejącym od 1587) powstała pierwsza drewniana cerkiew pod wezwaniem Mądrości Bożej. Była to świątynia pięciokopułowa. Przetrwała ona do 1643, gdy uległa całkowitemu zniszczeniu w jednym z licznych w XVII stuleciu pożarów Tobolska. Na jej miejscu powstała nowa cerkiew pod tym samym wezwaniem, lecz o całkowicie zmienionej architekturze: nowy obiekt wieńczyło trzynaście wież krytych dachami namiotowymi. W 1677 kolejny pożar zniszczył świątynię, podobnie jak większość zabudowań w mieście. Tragiczne skutki kataklizmu skłoniły Prikaz ds. Syberii do wydania zarządzania, by w odbudowywanym Tobolsku wznosić przede wszystkim budowle murowane[2].

Przygotowania do budowy nowego soboru katedralnego w Tobolsku trwały trzy lata, w tym czasie gromadzono materiał budowlany i sprowadzano z Moskwy niezbędne elementy wyposażenia. Ceremonia położenia kamienia węgielnego miała miejsce w 1681 z udziałem metropolity tobolskiego i syberyjskiego Pawła, jednak prace budowlane de facto rozpoczęły się dopiero dwa lata później, gdy do Tobolska przybyła grupa budowniczych z Wielkiego Ustiuga na czele z Gierasimem Szarypinem i Ganką Tiutinem. Świątynia została oddana do użytku w październiku 1686[2]. Do końca XVII w. przy soborze wzniesiono także dzwonnicę. W 1704 do głównej bryły budynku dostawiono kaplicę Świętych Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich. W 1721 sobór ponownie został uszkodzony przez pożar, który strawił pięć cebulastych kopuł wieńczących pierwotnie całą budowlę. Z inicjatywy metropolity tobolskiego Filoteusza, pochodzącego z Ukrainy Naddnieprzańskiej, zostały one zastąpione przez kopuły o kształcie typowym dla sakralnego budownictwa baroku kozackiego (ukraińskiego). W 1751 kaplica z 1704 została powiększona i poświęcona ponownie, przyjmując za patrona św. Jana Chryzostoma[2]. W ostatniej dekadzie XVIII stulecia zawaliła się licząca sto lat dzwonnica, którą zastąpiono nową. Budowla ta o wysokości 75 metrów jest najwyższym budynkiem w Tobolsku[2].

Sobór był tradycyjnym miejscem pochówku biskupów tobolskich i syberyjskich, w jego podziemiach znajduje się pięć takich nagrobków[2].

W Związku Radzieckim[edytuj | edytuj kod]

Sobór został zamknięty dla celów kultowych przed 1930 i zaadaptowany na magazyn zbożowy. W czasie II wojny światowej obiekt został całkowicie opuszczony i sukcesywnie niszczał. W 1961, po utworzeniu w Tobolsku muzeum-rezerwatu (ros. заповедник), świątynię przeznaczono do remontu, by mogła służyć w przyszłości celom wystawienniczym. Kapitalny remont soboru przeprowadzono w latach 1980–1986. Renowację obiektu wspierała prawosławna eparchia omska i tiumeńska, do której ówcześnie należał Tobolsk. W 1987 biskup omski Teodozjusz bezskutecznie ubiegał się u władz lokalnych o zgodę na przejęcie świątyni przez Rosyjski Kościół Prawosławny. Obiekt został przywrócony do użytku liturgicznego dwa lata później[3].


Architektura i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Wysokość całej budowli wynosi 47 metrów, grubość ścian – 2 m[2]. Pierwszy ikonostas został wstawiony do soboru dopiero dwadzieścia cztery lata po konsekracji. Była to konstrukcja złożona z wielu rzędów, prawdopodobnie wykonana przez artystów ukraińskich na zamówienie metropolity Filoteusza. W 1862 ikonostas ten zastąpiono nowym[2]. Dekorację malarską wnętrza wykonali Roman i Iwan Nikitinowie w I poł. XVIII w. Również i ten element wystroju wnętrza został w II poł. XIX w. całkowicie zmieniony. Całe przedrewolucyjne wyposażenie soboru uległo zniszczeniu w czasach radzieckich, gdy nie pełnił on funkcji sakralnych[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Opis zabytku w rejestrze
  2. a b c d e f g h A. Nizowskij, Samyje znamienityje monastyri i chramy Rossii, Wecze, Moskwa 2000, ​ISBN 5-7838-0578-5​, ss.435–438
  3. Софийско-Успенский кафедральный собор