Spawn (komiks)

Spawn

Scenariusz	Todd McFarlane i inni
Rysunki	Todd McFarlane i inni
Kraj wydania	Stany Zjednoczone
Język	angielski
Data pierwszego wydania	1992
Wydawca	Image Comics
Data pierwszego wydania polskiego	1997
Pierwszy wydawca polski	TM-Semic

Spawn – amerykańska seria komiksowa z gatunku dark fantasy i horroru, stworzona przez rysownika i scenarzystę Todda McFarlane'a, ukazująca się od maja 1992 w formie miesięcznika nakładem wydawnictwa Image Comics. Tytułowy bohater to były żołnierz, który po śmierci trafia do piekła i w zamian za pakt z demonem wraca na Ziemię jako dowódca armii piekieł.

Spawn stał się jednym z największych sukcesów niezależnego rynku wydawniczego w Stanach Zjednoczonych i jest najdłużej ukazującą się amerykańską serią komiksową tworzoną pod autorską kontrolą jednego twórcy. Jej popularność zaowocowała licznymi komiksowymi seriami pobocznymi, rozbudowującymi jej fabularne uniwersum, a także adaptacjami w ramach innych mediów: filmem, animowanym serialem telewizyjnym i grami komputerowymi.

Fabuła

Głównym bohaterem serii jest Al Simmons, były żołnierz i agent służb specjalnych pracujący dla CIA. Zostaje zdradzony przez swojego przełożonego, Jasona Wynna, i zamordowany podczas jednej z misji. Po śmierci trafia do piekła, gdzie zawiera pakt z demonem Malebolgią. W zamian za możliwość ponownego zobaczenia żony zgadza się zostać jednym z dowódców piekielnej armii jako Hellspawn (z ang. "piekielny pomiot").

Simmons powraca na Ziemię po kilku latach, jednak jego ciało jest zdeformowane, a pamięć niepełna. Odkrywa, że jego żona Wanda Blake ułożyła sobie życie z jego dawnym przyjacielem Terrym Fitzgeraldem. Jako Spawn (z ang. "pomiot") dysponuje nadludzką siłą, zdolnością regeneracji oraz energią zwaną nekroplazmą, którą może wykorzystywać do materializowania broni i zmiany kształtu kostiumu. Strój Spawna ma charakter symbiotyczny i reaguje na jego emocje.

Początkowo seria koncentruje się na motywie zemsty i osobistego dramatu bohatera, jednak z czasem przekształca się w rozbudowaną opowieść o kosmicznym konflikcie między siłami nieba i piekła. Spawn stopniowo uświadamia sobie, że zarówno demony, jak i anioły traktują ludzkość instrumentalnie jako zasób w nadchodzącej wojnie. W toku narracji buntuje się przeciw Malebolgii, wchodzi w konflikt z niebiańskimi wojownikami, takimi jak Angela, oraz poznaje tajemniczego Cogliostra, który okazuje się jednym z wcześniejszych Hellspawnów. Mitologia serii obejmuje również inne wcielenia Spawna funkcjonujące w różnych epokach historycznych.

W późniejszych odsłonach fabuły dochodzi do wydarzeń o charakterze apokaliptycznym, w tym destrukcji i rekonstrukcji świata. Narracja ulega stopniowej transformacji – od historii o jednostkowym antybohaterze do szeroko zakrojonej opowieści o naturze władzy, winy i odkupienia.

Postacie

Obok Ala Simmonsa istotną rolę odgrywają Jason Wynn, odpowiedzialny za jego śmierć, oraz Malebolgia, demon manipulujący bohaterem. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych antagonistów jest Violator, który w ludzkiej postaci występuje jako Clown i pełni funkcję nadzorcy Hellspawnów. Wśród postaci drugoplanowych znajdują się Wanda Blake i Terry Fitzgerald, a także detektywi Sam Burke i Twitch Williams, reprezentujący w serii nurt kryminalny. Angela, wprowadzona jako łowczyni Hellspawnów, stała się później przedmiotem odrębnych sporów prawnych i została włączona do innego uniwersum komiksowego.

Kluczową postacią serii w latach 2008–2014 był Jim Downing, który przejął rolę Spawna po śmierci Simmonsa. Ten zwrot w akcji pozwolił McFaralne'owi na wprowadzenie dodatkowej perspektywy do rozwijającego się uniwersum. W przeciwieństwie do Simmonsa Downing nie jest byłym żołnierzem, lecz osobą o niejasnej, przestępczej przeszłości, co nadaje jego historii bardziej kryminalny i tożsamościowy charakter. W późniejszych odsłonach serii jego rola została ograniczona wraz z powrotem Ala Simmonsa jako centralnej postaci uniwersum.

Geneza i znaczenie serii

Postać Spawna wywodzi się z wcześniejszych projektów McFarlane’a z lat 80., jednak ostateczny kształt uzyskała dopiero po odejściu autora z wydawnictwa Marvel Comics, w którym zdobył rozpoznawalność jako rysownik serii The Amazing Spider-Man. Niezadowolenie z zasad dotyczących praw autorskich do tworzonych postaci doprowadziło McFarlane’a oraz kilku innych twórców do założenia Image Comics w 1992. Wydawnictwo funkcjonowało w oparciu o model własności twórczej, w którym autorzy zachowywali pełnię praw do swoich dzieł.

Spawn stał się sztandarowym tytułem nowego wydawnictwa i symbolem niezależności wobec dominujących na rynku Marvel Comics i DC Comics. Debiutancki zeszyt osiągnął sprzedaż przekraczającą 1,7 miliona egzemplarzy, co było jednym z najwyższych wyników w historii komiksu niezależnego. Spawn wpłynął na estetykę komiksu superbohaterskiego, wprowadzając silne elementy horroru, brutalności i moralnej ambiwalencji protagonisty.

W latach 2002–2012 seria była przedmiotem sporu prawnego między McFarlane'em a pisarzem Neilem Gaimanem, dotyczącego współwłasności postaci wprowadzonych do fabuły – Cogliostra, Angeli i Średniowiecznego Spawna. Gaiman umieścił je w scenariuszu 9. numeru Spawna, który napisał w 1993 gościnnie na zamówienie McFarlane'a, ilustratora odcinka. Sąd nakazał Image Comics wypłacenie Gaimanowi zaległych honorariów za dalsze używanie przez McFarlane'a tych postaci w fabule serii, argumentując, iż obaj autorzy są po połowie twórcami tych postaci. Spór ten miał znaczenie precedensowe dla kwestii praw autorskich w amerykańskim przemyśle komiksowym.

Autorzy

Spawn został zainicjowany w 1992 jako autorski projekt McFarlane'a, który w pierwszych numerach pełnił równocześnie funkcję scenarzysty i rysownika. Nadał serii swój swój charakterystyczny styl, stosując skrajnie ekspresyjny, niemal karykaturalny rysunek. McFarlane zachował do dziś status głównego autora koncepcji i producenta kreatywnego całego uniwersum Spawna, jednak już w latach 90. do współpracy zapraszał innych scenarzystów i rysowników, którzy tworzyli pojedyncze zeszyty.

Poniższa lista zawiera nazwiska autorów wraz z numerami zeszytów w nawiasach, które współtworzyli:

Scenarzyści

• Todd McFarlane (numery 1–7, 12–15, 21–150, 185–nadal; 201–219 pod pseudonimem Will Carlton)
• Brian Holguin (numery 71–150, 185–190)
• David Hine (numery 150–184)
• Jonathan David Goff (numery 200–241, 297, 303–305)
• Paul Jenkins (numery 251–254)
• Erik Larsen (numery 259–266)
• Darragh Savage (numery 276–282)
• Rory McConville (numery 327–nadal)

Rysownicy

• Todd McFarlane (numery 1–15, 21–24, 26–34, 50, 195–196, 200, 300)
• Greg Capullo (numery 16–20, 26–37, 39, 41, 43, 45, 47, 49–75, 78–100, 193, 200, 300–301)
• Angel Medina (numery 101–139, 142–150)
• Philip Tan (numery 150–164, 306–307)
• Brian Haberlin (numery 166–173, 176–178, 180–184)
• Whilce Portacio (numery 185–192, 194–195, 197)
• Erik Larsen (numery 199, 258–266)
• Szymon Kudrański (numery 201–250, 256–257, 267–275, 283, 291–292)
• Jonboy Meyers (numery 251–256)
• Jason Shawn Alexander (numery 276–282, 284–290, 293–305)
• Carlo Barberi (numery 311–350)
• Brett Booth (numery 351–nadal)

Scenarzyści gościnni

• Alan Moore (numery 8, 37)
• Neil Gaiman (numer 9)
• Dave Sim (numer 10)
• Frank Miller (numer 11)
• Grant Morrison (numery 16–18)
• Andrew Grossenberg (numery 19–20)
• Tom Orzechowski (numery 19–20)
• Julia Simmons (numer 38)
• Steve Niles (numer 105–106)
• Robert Kirkman (numer 200)
• Scott Snyder (numer 300)

Rysownicy gościnni

• Marc Silvestri (numery 25, 200)
• Tony Daniel (numery 38, 40, 42, 44, 46, 48)
• Dwayne Turner (numery 76–77)
• Nat Jones (numery 139–141)
• Lan Medina (numer 165)
• Bing Cansino (numery 174–175)
• Mike Mayhew (numer 179)
• Rob Liefeld (numer 196)
• Khary Randolph (numer 198)
• Robert Kirkman (numer 200)
• Michael Golden (numer 200)
• J. Scott Campbell (numer 300)
• Jerome Opeña (numery 300–301)
• Clayton Crain (numer 301)
• Ken Lashley (numery 308–309)
• Jim Muniz (numer 310)

Serie poboczne i rozwój uniwersum

Popularność tytułu doprowadziła do powstania licznych serii pobocznych, które rozszerzały mitologię świata przedstawionego. Curse of the Spawn (1996–1999) prezentowała alternatywne historie i inne wcielenia Hellspawnów. Sam i Twitch (1999–2004) rozwijała wątki kryminalne, koncentrując się na działalności policyjnej dwóch bohaterów drugoplanowych: detektywów Sama Burke'a i Twitcha Williamsa. Serię Spawn: Wieki ciemne (Spawn: The Dark Ages, 1999–2001) osadzono w realiach średniowiecza, ukazując wcześniejsze wcielenie piekielnego wojownika.

W 2021 zainicjowano projekt Spawn's Universe, w ramach którego powstały nowe serie, takie jak King Spawn (od 2021), Gunslinger Spawn (od 2021), The Scorched (od 2022). Przedsięwzięcie to miało na celu przekształcenie dotychczasowej, skoncentrowanej na jednej postaci narracji w rozbudowane uniwersum o strukturze zbliżonej do współczesnych franczyz superbohaterskich.

Kolejna linia wydawnicza, The New U, została zapowiedziana przez McFarlane’a i wydawnictwo Image Comics w 2025 jako nowa era w uniwersum, zapoczątkowana po wydarzeniach z 350. numeru serii Spawn. The New U stanowić rozszerzenie dotychczasowego świata przedstawionego, wprowadzając cały zestaw nowych tytułów komiksowych o różnym charakterze i stylistyce, od kryminału noir po science-fiction i fantasy. Pierwsze serie w ramach The New U to m.in. Sam & Twitch: Case Files, koncentrująca się na detektywach znanych z oryginalnej serii, oraz Rat City, osadzona w przyszłości . Kolejne tytuły obejmują między innymi Monolith, Medieval Spawn, Misery czy Spawn Kills Every Spawn, a także inne mini-serie i serie kontynuujące wątki poboczne. Każdy z tych tytułów cechuje się odmiennym podejściem do narracji i stylu graficznego, tworząc bardziej zróżnicowane uniwersum niż dotychczasowa główna seria.

Wydania polskie serii z uniwersum Spawna

Spawn

W Polsce seria była publikowana przez wydawnictwa:

• TM-Semic (1997–2001) – zeszytowe wydania numerów 1–49,
• Mandragora (2004–2006) – zeszytowe wydania numerów 50–68.

W 2026 wydawnictwo Studio Lain wznowiło publikację serii w tomach zbiorczych począwszy od pierwszego numeru:

Wydanie polskie	Wydanie oryginalne	Zawartość oryginalna	Scenariusz	Rysunki
Spawn. Tom 1 (2026)	Spawn Origins Collection: Deluxe Edition Volume 1 (2010)	Spawn zeszyty 1–25	Todd McFarlane, Brian Holguin, Alan Moore, Neil Gaiman, Dave Sim, Mark Miller, Grant Morrison, Andrew Grossenberg, Tom Orzechowski, Julia Simmons	Todd McFarlane, Greg Capullo, Mark Silvestri, Tony Daniel, Dwayne Turner
Spawn. Tom 2 (2026)	Spawn Origins Collection: Deluxe Edition Volume 2 (2010)	Spawn zeszyty 26–50
Spawn. Tom 3 (2026)	Spawn Origins Collection: Deluxe Edition Volume 3 (2012)	Spawn zeszyty 51–75
Spawn. Tom 4 (2026)	Spawn Origins Collection: Deluxe Edition Volume 4 (2013)	Spawn zeszyty 76–100

Spawn/Batman i Batman/Spawn

W 1994 wydawnictwo Image Comics opublikowało jednoczęściowy zeszyt Spawn/Batman autorstwa McFarlane'a i Franka Millera, wydany po polsku przez oficynę Mandragora w marcu 2006. W 2023 wydawnictwo DC Comics wznowiło zeszyt wraz z innymi późniejszymi crossoverami postaci Spawna i Batmana w albumie Batman/Spawn, opublikowanym po polsku przez Egmont Polska:

Wydanie polskie	Wydanie oryginalne	Zawartość oryginalna	Scenariusz	Rysunki
Batman/Spawn (2023)	Batman/Spawn: The Deluxe Edition (2023)	Zeszyty: Batman/Spawn: War Devil (1994) Spawn/Batman (1994) oraz album: Batman/Spawn (2022)	Todd McFarlane, Doug Moench, Chuck Dixon, Alan Grant	Frank Miller, Klaus Janson, Greg Capullo

Spawn: Wieki ciemne

Oryginalnie opublikowana jako Spawn: The Dark Ages w 28 zeszytach przez Image Comics od marca 1999 do października 2001, seria ukazała się po polsku w 2026 w całości w jednym tomie zbiorczym nakładem wydawnictwa Studio Lain.

Wydanie polskie	Wydanie oryginalne	Zawartość oryginalna	Scenariusz	Rysunki
Spawn: Wieki ciemne (2026)	Spawn: The Dark Ages: The Complete Collection (2024)	Spawn: The Dark Ages zeszyty 1–28	Brian Holguin, Steve Niles	Liam Sharp, Angel Medina, Nat Jones

Sam i Twitch

Oryginalnie opublikowana jako Sam and Twitch w 26 zeszytach przez Image Comics od marca 1999 do lutego 2004, seria ukazała się po raz pierwszy po polsku nakładem wydawnictwa Mandragora między wrześniem 2004 a lutym 2025 w czterech podwójnych zeszytach gromadzących pełną ośmiozeszytową opowieść pt. Udaku. Następnie Mandragora opublikowała tom zbiorczy zawierający te zeszyty:

Wydanie polskie	Wydanie oryginalne	Zawartość oryginalna	Scenariusz	Rysunki
Sam i Twitch. Wydanie kolekcjonerskie (2006)	Sam and Twitch: Udaku (2000)	Sam and Twitch zeszyty 1–8	Brian Michael Bendis	Angel Medina

Hellspawn

Oryginalnie opublikowana w 16 zeszytach przez Image Comics od sierpnia 2000 do kwietnia 2003, seria ukazała się po polsku w 2025 w całości w jednym tomie zbiorczym nakładem wydawnictwa Studio Lain w przekładzie Daniela Gizickiego.

Wydanie polskie	Wydanie oryginalne	Zawartość oryginalna	Scenariusz	Rysunki
Hellspawn (2025)	Hellspawn: The Complete Collection (2025)	Hellspawn zeszyty 1–16	Brian Michael Bendis, Steve Niles	Ashley Wood, Ben Templesmith

Haunt

Oryginalnie opublikowana w 28 zeszytach przez Image Comics od października 2009 do grudnia 2012, seria ukazuje się po polsku od 2025 w tomach zbiorczych nakładem wydawnictwa Studio Lain.

Wydanie polskie	Wydanie oryginalne	Zawartość oryginalna	Scenariusz	Rysunki
Haunt (2025)	Haunt Vol. 1 (2010)	Haunt zeszyty 1–5	Robert Kirkman	Ryan Ottley, Greg Capullo, Todd McFarlane
	Haunt Vol. 2 (2011)	Haunt zeszyty 6–12
	Haunt Vol. 3 (2012)	Haunt zeszyty 13–18

King Spawn

Oryginalnie publikowana w zeszytach przez Image Comics od sierpnia 2021, seria ukazuje się po polsku od 2025 w tomach zbiorczych nakładem wydawnictwa Studio Lain w przekładzie Krzysztofa Gugały.

Wydanie polskie	Wydanie oryginalne	Zawartość oryginalna	Scenariusz	Rysunki
King Spawn. Tom 1 (2025)	King Spawn Vol. 1 (2022)	King Spawn zeszyty 1–6	Todd McFarlane, Sean Christopher Lewis	Javier Fernández, Thomas Nachlik
	King Spawn Vol. 2 (2023)	King Spawn zeszyty 7–12
	King Spawn Vol. 3 (2023)	King Spawn zeszyty 13–18
King Spawn. Tom 2 (2025)	King Spawn Vol. 4 (2024)	King Spawn zeszyty 19–24
	King Spawn Vol. 5 (2024)	King Spawn zeszyty 25–30

Gunslinger Spawn

Oryginalnie opublikowana w zeszytach przez Image Comics od października 2021, seria ukazuje się po polsku od 2025 w tomach zbiorczych nakładem wydawnictwa Studio Lain w przekładzie Daniela Gizickiego.

Wydanie polskie	Wydanie oryginalne	Zawartość oryginalna	Scenariusz	Rysunki
Gunslinger Spawn. Tom 1 (2025)	Gunslinger Spawn Vol. 1 (2022)	Gunslinger Spawn zeszyty 1–6	Todd McFarlane	Bret Booth, Kevin Keane, Adelso Corona, Ivan Nunes, Andrew Dalhause
	Gunslinger Spawn Vol. 2 (2023)	Gunslinger Spawn zeszyty 7–12
Gunslinger Spawn. Tom 2 (2025)	Gunslinger Spawn Vol. 3 (2023)	Gunslinger Spawn zeszyty 13–18
	Gunslinger Spawn Vol. 4 (2024)	Gunslinger Spawn zeszyty 19–24

Ponadto w 2025 wydawnictwo Studio Lain zapowiedziało publikację w tomach zbiorczych polskiego tłumaczenia serii pobocznych: Curse of the Spawn, Scorched, Spawn: The Undead, Violator, Sam i Twitch: Case Files.

Adaptacje

Popularność komiksu zaowocowała adaptacjami w innych mediach. W 1997 powstał film aktorski Spawn, a w latach 1997–1999 telewizja HBO emitowała serial animowany Spawn, przeznaczony dla dorosłej widowni i utrzymany w stylistyce bliższej pierwowzorowi niż wersja kinowa. Postać Spawna stała się również podstawą licznych linii figurek kolekcjonerskich produkowanych przez firmę McFarlane Toys.