Prezydenci Stanów Zjednoczonych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na mapie zaznaczono stany, w których urodzili się prezydenci USA
Stany Zjednoczone
Godło USA
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Stanów Zjednoczonych

Wikiprojekt Polityka

Prezydenci Stanów Zjednoczonych – chronologiczna lista prezydentów Stanów Zjednoczonych.

Urząd prezydenta sprawowały dotąd 43 osoby. Różnica pomiędzy liczbą osób a numeracją prezydentów (obecnie urząd ten sprawowany jest przez 44. prezydenta) wynika z faktu, że Stephen Grover Cleveland sprawował go dwukrotnie, jako dwudziesty drugi (1885–1889) i dwudziesty czwarty prezydent Stanów Zjednoczonych (1893–1897). Jego kadencje zostały rozdzielone prezydenturą dwudziestego trzeciego prezydenta, Benjamina Harrisona (1889–1893).

Prezydenci Kongresu Kontynentalnego (1776-1788)[edytuj]

W momencie uchwalenia deklaracji niepodległości pełna władza należała do Kongresu Kontynentalnego. Na jego czele stał Prezydent Kongresu, którego działania były jednak mocno ograniczone przez decyzje Kongresu. Po ratyfikowaniu artykułów konfederacji przez wszystkie trzynaście stanów 1 marca 1781 roku, prezydent kongresu nosił oficjalny tytuł President of the United States in Congress Assembled.

Nietypowe sytuacje[edytuj]

Zmarli w trakcie pełnienia urzędu[edytuj]

Rycina ukazująca zamach na Abrahama Lincolna
George H.W. Bush w kabinie Avengera

W historii Stanów Zjednoczonych ośmiu prezydentów zmarło podczas sprawowania urzędu[1]. Spośród nich czterech zostało zamordowanych, zaś pozostali zmarli z przyczyn naturalnych[2] We wszystkich ośmiu przypadkach wiceprezydent Stanów Zjednoczonych przejmował stanowisko prezydenta, na skutek linii sukcesji prezydenckiej w USA[3]. Pierwszym prezydentem, który zmarł w czasie pełnienia kadencji był William Henry Harrison, który jest także najkrócej urzędującym prezydentem USA (31 dni)[4]. Franklin Delano Roosevelt sprawował funkcję głowy państwa najdłużej spośród wszystkich prezydentów USA, łącznie trzy pełne kadencje oraz 82 dni czwartej, w sumie 4422 dni[5].

William Henry Harrison zmarł 4 kwietnia 1841 r. na zapalenie płuc[4]. Niecałe dziesięć lat później, 9 lipca 1850, na zapalenie żołądka zmarł Zachary Taylor[6]. 15 kwietnia 1865 w Teatrze Forda aktor John Wilkes Booth, oddał strzały w kierunku Abrahama Lincolna. Prezydent zmarł następnego dnia, o godzinie 7:22[7]. Szesnaście lat później, 19 września 1881 r., James Garfield został zastrzelony przez Charlesa Guiteau[8]. Dwadzieścia lat po morderstwie Garfielda, na skutek ran odniesionych po strzale Leona Czolgosza, zmarł prezydent William McKinley[9]. 2 sierpnia 1923 na zawał serca umarł Warren Harding[10]. Franklin Delano Roosevelt w wieku 39 lat uległ wypadkowi podczas wakacji w Kanadzie, wskutek czego do końca życia poruszał się na wózku inwalidzkim. 12 kwietnia 1945 zmarł z powodu krwotoku mózgowego[5].

Ostatnim prezydentem, który umarł podczas sprawowania funkcji, jest John F. Kennedy. 22 listopada 1963 podczas kampanii wyborczej w Dallas został zastrzelony przez Lee Harveya Oswalda[11].

Sposób objęcia urzędu[edytuj]

Okręty nazwane na cześć prezydentów[edytuj]

Pierwszy lotniskowiec US Navy nazwany imieniem prezydenta Unii to „Franklin D Roosevelt” (CV 42). Niszczyciel typu „Arleigh Burke” DDG-80 ma za patronów wspomnianego prezydenta F.D. Roosevelta i jego małżonkę Eleanor.

Imię pierwszego prezydenta Unii – George’a Washingtona – otrzymał w dniu 9 czerwca 1959 roku SSBN-598, pierwszy amerykański okręt podwodny o napędzie atomowym uzbrojony w pociski balistyczne. Patronem atomowego okrętu podwodnego SSBN-602 typu George Washington został 14 maja 1960 roku prezydent Abraham Lincoln. 13 lutego 1988 roku imię Lincolna nadano lotniskowcowi CVN-72 (piątej jednostce typu Nimitz).

Theodore Roosevelt został 3 października 1959 roku patronem okrętu podwodnego SSBN-600 typu George Washington. 27 października 1984 roku imię starszego Roosevelta nadano czwartemu lotniskowcowi typu Nimitz: CVN-71. Pierwszym lotniskowcem tego typu nazwanym na cześć byłego prezydenta jest jednak CVN-69, noszący imię Dwighta Eisenhowera.

Pierwszy prezydent Unii, który żywy doczekał wodowania lotniskowca o napędzie jądrowym nazwanego na jego cześć, to Ronald Reagan (1911–2004). Okręt nazwany imieniem Reagana to CVN-76. Ostatni prezydent, który osobiście uczestniczył w działaniach drugiej wojny światowej na Pacyfiku, m.in. jako pilot bombowo-torpedowego Avengera na lotniskowcu „San Jacinto” – George H.W. Bush – również został za życia patronem lotniskowca: CVN-77.

Imiona prezydentów otrzymają także co najmniej dwa lotniskowce typu Gerald R. Ford: pierwszy na cześć Geralda Forda, a drugi – Johna Kennedy’ego; obaj prezydenci służyli w marynarce wojennej[12].

Lista Prezydentów Stanów Zjednoczonych[edytuj]

Prezydent Stanów Zjednoczonych
Data objęcia stanowiska
Data złożenia urzędu
Partia polityczna
Wiceprezydent
George Washington - by Gilbert Stuart - c. 1821 - National Gallery of Art, Washington DC.jpg
1. George Washington
(ur.1732 zm.1799)
30 kwietnia 1789 4 marca 1797 bezpartyjny
1. John Adams
Official Presidential portrait of John Adams (by John Trumbull, circa 1792).jpg
2. John Adams Jr.
(ur.1735 zm.1826)
4 marca 1797 4 marca 1801   federalista
2. Thomas Jefferson
Thomas Jefferson by Rembrandt Peale, 1800.jpg
3. Thomas Jefferson
(ur.1743 zm.1826)
4 marca 1801 4 marca 1809   demokratyczny republikanin
3. Aaron Burr
4 marca 1801
4 marca 1805
4. George Clinton
4 marca 1805
4 marca 1809
James Madison.jpg
4. James Madison
(ur.1751 zm.1836)
4 marca 1809 4 marca 1817   demokratyczny republikanin
George Clinton[a]
4 marca 1809
20 kwietnia 1812
vacat
20 kwietnia 1812
4 marca 1813
5. Elbridge Gerry[a]
4 marca 1813
23 listopada 1814
vacat
23 listopada 1814
4 marca 1817
James Monroe 02.jpg
5. James Monroe
(ur.1758 zm.1831)
4 marca 1817 4 marca 1825   demokratyczny republikanin
6. Daniel Tompkins
John Quincy Adams by GPA Healy, 1858.jpg
6. John Q. Adams
(ur.1767 zm.1848)
4 marca 1825 4 marca 1829   demokratyczny republikanin
7. John C. Calhoun
Andrew jackson head.jpg
7. Andrew Jackson
(ur.1767 zm.1845)
4 marca 1829 4 marca 1837   demokratyczny republikanin
John C. Calhoun[b]
4 marca 1829
28 grudnia 1832
vacat
28 grudnia 1832
4 marca 1833
8. Martin Van Buren
4 marca 1833
4 marca 1837
Martin Van Buren edit.jpg
8. Martin Van Buren
(ur.1782 zm.1862)
4 marca 1837 4 marca 1841   demokrata
9. Richard Johnson
William Henry Harrison by James Reid Lambdin, 1835.jpg
9. William H. Harrison[c]
(ur.1773 zm.1841)
4 marca 1841 4 kwietnia 1841   wig
10. John Tyler
WHOportTyler.jpg
10. John Tyler
(ur.1790 zm.1862)
4 kwietnia 1841 4 marca 1845   wig[d]
brak
James Knox Polk by GPA Healy, 1858.jpg
11. James K. Polk
(ur.1795 zm.1849)
4 marca 1845 4 marca 1849   demokrata
11. George Dallas
Zachary Taylor 2.jpg
12. Zachary Taylor[c]
(ur.1784 zm.1850)
4 marca 1849[e] 9 lipca 1850   wig
12. Millard Fillmore
Millard Fillmore-Edit1.jpg
13. Millard Fillmore
(ur.1800 zm.1874)
9 lipca 1850 4 marca 1853   wig
brak
Franklin Pierce by GPA Healy, 1858.jpg
14. Franklin Pierce
(ur.1804 zm.1869)
4 marca 1853 4 marca 1857   demokrata
13. William R. King[f]
4 marca 1853
18 kwietnia 1853
vacat
18 kwietnia 1853
4 marca 1857
James Buchanan.jpg
15. James Buchanan Jr.
(ur.1791 zm.1868)
4 marca 1857 4 marca 1861   demokrata
14. John C. Breckinridge
Abraham Lincoln November 1863.jpg
16. Abraham Lincoln[g]
(ur.1809 zm.1865)
4 marca 1861 15 kwietnia 1865   republikanin
15. Hannibal Hamlin
4 marca 1861
4 marca 1865
16. Andrew Johnson
4 marca 1865
15 kwietnia 1865
Andrew Johnson portrait.jpg
17. Andrew Johnson
(ur.1808 zm.1875)
15 kwietnia 1865 4 marca 1869   demokrata[h]
brak
Ulysses S. Grant.jpg
18. Ulysses S. Grant
(ur.1822 zm.1885)
4 marca 1869 4 marca 1877   republikanin
17. Schuyler Colfax
4 marca 1869
4 marca 1873
18. Henry Wilson[f]
4 marca 1873
22 listopada 1875
vacat
22 listopada 1875
4 marca 1877
President Rutherford Hayes 1870 - 1880 Restored.jpg
19. Rutherford B. Hayes
(ur.1822 zm.1893)
4 marca 1877 4 marca 1881   republikanin
19. William Wheeler
James Garfield portrait.jpg
20. James A. Garfield[g]
(ur.1831 zm.1881)
4 marca 1881 19 września 1881   republikanin
20. Chester Arthur
Chester Alan Arthur.jpg
21. Chester A. Arthur
(ur.1829 zm.1886)
19 września 1881 4 marca 1885   republikanin
brak
StephenGroverCleveland.png
22. Stephen G. Cleveland
(ur.1837 zm.1903)
4 marca 1885 4 marca 1889   demokrata
21. Thomas Hendricks[f]
4 marca 1885
25 listopada 1885
vacat
25 listopada 1885
4 marca 1889
Benjamin Harrison, head and shoulders bw photo, 1896.jpg
23. Benjamin Harrison
(ur.1833 zm.1901)
4 marca 1889 4 marca 1893   republikanin
22. Levi Parsons Morton
Grover Cleveland - NARA - 518139.jpg
24. Stephen G. Cleveland
(ur.1837 zm.1903)
4 marca 1893 4 marca 1897   demokrata
23. Adlai Ewing Stevenson I
William McKinley by Courtney Art Studio, 1896.jpg
25. William McKinley[i]
(ur.1843 zm.1901)
4 marca 1897 14 września 1901   republikanin
24. Garret Hobart[f]
4 marca 1897
21 listopada 1899
vacat
21 listopada 1899
4 marca 1901
25. Theodore Roosevelt
4 marca 1901
14 września 1901
President Theodore Roosevelt, 1904.jpg
26. Theodore Roosevelt Jr.
(ur.1858 zm.1919)
14 września 1901 4 marca 1909   republikanin
vacat
14 września 1901
4 marca 1905
26. Charles W. Fairbanks
4 marca 1905
4 marca 1909
Anders Zorn - Portrait of William Howard Taft (1911).jpg
27. William H. Taft
(ur.1857 zm.1930)
4 marca 1909 4 marca 1913   republikanin
27. James Sherman[f]
4 marca 1909
30 października 1912
vacat
30 października 1912
4 marca 1913
Ww28.jpg
28. Thomas W. Wilson
(ur.1856 zm.1924)
4 marca 1913 4 marca 1921   demokrata
28. Thomas Marshall
Warren G Harding-Harris & Ewing.jpg
29. Warren G. Harding[c]
(ur.1865 zm.1923)
4 marca 1921 2 sierpnia 1923   republikanin
29. Calvin Coolidge
Calvin Coolidge cph.3g10777.jpg
30. John C. Coolidge Jr.
(ur.1872 zm.1933)
2 sierpnia 1923 4 marca 1929   republikanin
vacat
2 sierpnia 1923
4 marca 1925
30. Charles Dawes
4 marca 1925
4 marca 1929
Herbert Clark Hoover by Greene, 1956.jpg
31. Herbert C. Hoover
(ur.1874 zm.1964)
4 marca 1929 4 marca 1933   republikanin
31. Charles Curtis
FDR 1944 Color Portrait.tif
32. Franklin Delano Roosevelt[c][j]
(ur.1882 zm.1945)
4 marca 1933 12 kwietnia 1945   demokrata
32. John Nance Garner
4 marca 1933
20 stycznia 1941
33. Henry Wallace
20 stycznia 1941
20 stycznia 1945
34. Harry Truman
20 stycznia 1945
12 kwietnia 1945
HarryTruman.jpg
33. Harry S. Truman
(ur.1884 zm.1972)
12 kwietnia 1945 20 stycznia 1953   demokrata
vacat
12 kwietnia 1945
20 stycznia 1949
35. Alben Barkley
20 stycznia 1949
20 stycznia 1953
Dwight D. Eisenhower, official Presidential portrait.jpg
34. Dwight D. Eisenhower
(ur.1890 zm.1969)
20 stycznia 1953 20 stycznia 1961   republikanin
36. Richard Nixon
John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg
35. John F. Kennedy[g]
(ur.1917 zm.1963)
20 stycznia 1961 22 listopada 1963   demokrata
37. Lyndon B. Johnson
Lyndon B. Johnson. Waist length, seated - NARA - 518140.jpg
36. Lyndon B. Johnson
(ur.1908 zm.1973)
22 listopada 1963 20 stycznia 1969   demokrata
vacat
22 listopada 1963
20 stycznia 1965
38. Hubert Humphrey
20 stycznia 1965
20 stycznia 1969
Richard Nixon - Presidential portrait.jpg
37. Richard M. Nixon[k]
(ur.1913 zm.1994)
20 stycznia 1969 9 sierpnia 1974   republikanin
39. Spiro T. Agnew[b]
20 stycznia 1969
10 października 1973
vacat
10 października 1973
6 grudnia 1973
40. Gerald Ford
6 grudnia 1973
9 sierpnia 1974
Gerald Ford.jpg
38. Gerald R. Ford Jr.
(ur.1913 zm.2006)
9 sierpnia 1974 20 stycznia 1977   republikanin
vacat
9 sierpnia 1974
19 grudnia 1974
41. Nelson Rockefeller
19 grudnia 1974
20 stycznia 1977
JimmyCarterPortrait2.jpg
39. James E. Jimmy Carter Jr.
(ur.1924)
20 stycznia 1977 20 stycznia 1981   demokrata
42. Walter Mondale
Ronald Reagan official painting portrait.jpeg
40. Ronald W. Reagan
(ur.1911 zm.2004)
20 stycznia 1981 20 stycznia 1989   republikanin
43. George H.W. Bush
Portrait of George Herbert Walker Bush.jpg
41. George H. Walker Bush
(ur.1924)
20 stycznia 1989 20 stycznia 1993   republikanin
44. James Danforth Quayle III
Bill Clinton.jpg
42. William J. Bill Clinton
(ur.1946)
20 stycznia 1993 20 stycznia 2001   demokrata
45. Albert Arnold Gore Jr.
George-W-Bush.jpeg
43. George W. Bush
(ur.1946)
20 stycznia 2001 20 stycznia 2009   republikanin
46. Richard B. Cheney
President Barack Obama, 2012 portrait crop.jpg
44. Barack H. Obama II
(ur.1961)
20 stycznia 2009 sprawuje urząd   demokrata
47. Joe Biden

Byli prezydenci[edytuj]

Od lewej: prezydenci Barack Obama, George W. Bush, Bill Clinton, George H.W. Bush i Jimmy Carter podczas otwarcia Prezydenckiej Biblioteki imienia Georga Walkera Busha (2013)

Zgodnie z prawem ustalonym we wczesnych latach 60. XX wieku byłym prezydentom Stanów Zjednoczonych przysługuje dożywotnie uposażenie w wysokości pensji sekretarza gabinetu, rządowe ubezpieczenie zdrowotne, środki na fundusze reprezentacyjne i prowadzenie biura oraz ochrona osobista Secret Service. Byli prezydenci zachowują również prawo dostępu do tajnych informacji wywiadowczych na poziomie porównywalnym z wysokiej rangi urzędnikami prezydenckimi, jednak nieco niższym niż urzędujący prezydent. Dokładny zakres i częstotliwość przekazywanych im informacji zależą od preferencji zarówno każdego z byłych prezydentów, jak i obecnej administracji. Ma to na celu lepszą koordynację publicznej działalności byłych głów państwa z bieżącymi priorytetami i wyzwaniami.

Każdy były prezydent zakłada też bibliotekę własnego imienia, gdzie gromadzi materiały związane ze swoją prezydenturą. Niektórzy tworzą też własne fundacje. Przywileje te są niezbywalne, chyba że prezydent zostanie usunięty z urzędu i ich pozbawiony. Można się też ich zrzec. Tak uczynił w latach 80. Richard Milhous Nixon, który zrezygnował z ochrony osobistej.

W 1994 roku Kongres zdecydował, że każdemu prezydentowi, który obejmie urząd po 1 stycznia 1997 roku, ochrona będzie przysługiwała przez okres 10 lat po odejściu z urzędu, nie zaś dożywotnio. Ostatnim prezydentem, który miał być chroniony do końca życia, był wedle tych przepisów William Jefferson Bill Clinton. Po zamachach terrorystycznych z 11 września 2001 roku w Kongresie toczyła się debata nad przywróceniem byłym prezydentom tego przywileju. Ostatecznie w 2012 roku uchwalono nową ustawę regulującą tę kwestię, która weszła w życie w styczniu 2013 po złożeniu pod nią podpisu przez prezydenta Obamę. Ustawa przywróciła dożywotnią ochronę dla wszystkich byłych prezydentów, działając retroaktywnie również wobec prezydenta George’a W. Busha. Wprowadziła ona również zasady dotyczące ochrony członków najbliższej rodziny byłych prezydentów. I tak dzieci byłych prezydentów mają być chronione do ukończenia 16. roku życia, zaś małżonkowie byłych prezydentów dożywotnio. Jedynym wyjątkiem ma być sytuacja, w której po śmierci byłego prezydenta albo rozwodzie jego były współmałżonek wejdzie w nowy związek małżeński. Gdyby tak się stało, ochrona wygasa z chwilą ponownego ślubu[13].

Często prezydenci prowadzą na emeryturze aktywne życie, jak na przykład James Earl Jimmy Carter, będący autorem wielu bestsellerowych książek, międzynarodowym działaczem humanitarnym i na rzecz praw człowieka, za co wyróżniono go Pokojową Nagrodą Nobla w roku 2002. William Howard Taft został zaś Prezesem Sądu Najwyższego z nominacji Warrena Gamaliela Hardinga.

Obecnie żyje czterech byłych prezydentów:

Najdłużej żyjącym prezydentem na emeryturze jest żyjący do dziś James Earl Jimmy Carter (od 1981). Po nim w tej statystyce są: Herbert Clark Hoover (1933-1964) i Gerald Rudolph Ford (1977-2006). Najkrócej, bo zaledwie kilka miesięcy, James Knox Polk.

Prezydenci Stanów Zjednoczonych, którzy zmarli podczas pełnienia kadencji[edytuj]

kolejność
przydentury
Prezydent Rok elekcji Długość kadencji
(dni)
Data śmierci Przyczyna śmierci Wiek następca Źr.
9 Harrison, William HenryWilliam Henry Harrison 1840 31 4 kwietnia 1841 zapalenie płuc 68 Tyler, JohnJohn Tyler [4]
12 Taylor, ZacharyZachary Taylor 1848 491 9 lipca 1850 zakażenie żołądka 65 Fillmore, MillardMillard Fillmore [6]
16 Lincoln, AbrahamAbraham Lincoln 1860, 1864 1503 15 kwietnia 1865[l] zamordowany przez Johna Wilkesa Bootha 56 Johnson, AndrewAndrew Johnson [7]
20 Garfield, JamesJames Garfield 1880 199 19 września 1881 zamordowany przez Charlesa Guiteau’a 49 Arthur, ChesterChester Arthur [8]
25 McKinley, WilliamWilliam McKinley 1896, 1900 1654 14 września 1901 zastrzelony przez Leona Czolgosza 58 Roosevelt, TheodoreTheodore Roosevelt [9]
29 Harding, WarrenWarren Harding 1920 881 2 sierpnia 1923 zawał serca 57 Coolidge, CalvinCalvin Coolidge [10]
32 Roosevelt, Franklin DelanoFranklin Delano Roosevelt 1932, 1936, 1940, 1944 4422 12 kwietnia 1945 krwotok śródmózgowy 63 Truman, HarryHarry Truman [5]
35 Kennedy, John FitzgeraldJohn Fitzgerald Kennedy 1960 1036 22 listopada 1963 zastrzelony przez Lee Harveya Oswalda 46 Johnson, Lyndon B.Lyndon B. Johnson [11]

Prezydenci amerykańscy wobec spraw polskich[edytuj]

Związki polsko-amerykańskie sięgają czasów wojny o niepodległość (1776-1783), w której uczestniczyli również Polacy, z których najważniejsi to Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski. Pierwszy prezydent USA, Jerzy Waszyngton, spotykał się z Polakami jeszcze przed objęciem prezydentury. Pułaski uratował mu życie w bitwie pod Brandywine.

William Henry Harrison (prezydent 1841 r.) jeszcze jako kongresmen wygłosił w 1818 r. przemówienie w Kongresie w związku ze śmiercią Kościuszki. Powstanie listopadowe w latach 1830-1831 przypadło na okres prezydentury Andrew Jacksona. Do Stanów Zjednoczonych przybyła wtedy znacząca grupa uchodźców politycznych, będących uczestnikami tego powstania. Wtedy też z jego reperkusjami spotkał się James Buchanan, poseł amerykański w Petersburgu w latach 1832-1833 i prezydent w latach 1857-1861.

Następca Buchanana, Abraham Lincoln (1861-1865) zasiadał w Białym Domu w czasie, gdy w USA trwała wojna secesyjna, a w Królestwie Polskim powstanie styczniowe. Prezydent zachował w nim neutralność, gdyż w wojnie secesyjnej carska Rosja popierała Unię, a Lincoln nie chciał zrażać do siebie ważnego sojusznika, aczkolwiek sekretarz stanu William Henry Seward nie wierzył w możliwość sukcesu powstania.

Dziesięciu prezydentów urzędujących w latach 1865-1913 nie łączy praktycznie nic ze sprawami polskimi. Pewne ślady polskie da się zauważyć w przypadku Grovera Clevelanda (1885-1889, 1893-1897). i Williama McKinleya (1897-1901). Grover Cleveland był jednym z niewielu polityków amerykańskich tego okresu, którzy nie służyli w wojsku w czasie wojny secesyjnej. Dwaj jego bracia uczestniczyli w niej. Cleveland nie chciał zaciągnąć się do armii, wolał więc znaleźć kogoś, kto odbyłby służbę za niego. Znalazł analfabetę, polskiego imigranta, któremu zapłacił 150 dolarów za to, że poszedł za niego na front. Zaciągnął za to pożyczkę, którą spłacał przez kilka następnych lat.

William McKinley został postrzelony przez syna polskich imigrantów, Leona Czolgosza 6 września 1901 r. i w wyniku odniesionych obrażeń zmarł 8 dni później, 14 września. Zabójcę schwytano natychmiast i skazano na śmierć; wyrok wykonano 29 października 1901 r. poprzez śmierć na krześle elektrycznym w więzieniu stanowym w Auburn w stanie Nowy Jork.

Pierwszym prezydentem, który osobiście zaangażował się w sprawy polskie, był Woodrow Wilson (1913-1921). Wniósł on wkład w dzieło niepodległości Polski, choć jako autor książki Historia narodu amerykańskiego nie wyrażał się pochlebnie o Polakach. To właśnie w czasie jego prezydentury Polska nawiązała (1919) stosunki dyplomatyczne ze Stanami Zjednoczonymi i utrzymuje je nieprzerwanie do dziś. Warren Harding (prezydent 1921-1923), podobnie jak Wilson, też wyrażał się negatywnie o Polakach, określając ich pogardliwie Polacks. 20 maja 1921 r. wręczył on noblistce Marii Curie-Skłodowskiej kapsułkę z zawartością radu o wartości 100 000 dolarów.

W okresie prezydentury Calvina Coolidge’a (1923-1929) główny nacisk w stosunkach polsko-amerykańskich położony był na sprawy gospodarcze. Jesienią 1924 r. amerykańskie towarzystwo Ulen zaproponowało Polsce kredyt w wysokości 10 mln dolarów na zaprojektowanie i wykonanie instalacji wodociągowo-kanalizacyjnych. Co prawda warunki kredytu nie były dogodne, jednak władzom polskim zależało na tej transakcji, by przyciągnąć kapitał zagraniczny. W 1925 r. jeden z największych banków amerykańskich, Dillon Read and Co, zaproponował Polsce pożyczkę w wysokości 20 mln dolarów. Rozmowy w sprawie tej pożyczki były bardzo trudne. Amerykanie stawiali warunki, których nie akceptowała strona polska. Początkowo Polska ubiegała się o pożyczkę w wysokości 50 mln dolarów, jednak przedstawiciele banku nie byli tym zainteresowani i w efekcie podpisano porozumienie na ok. 21 mln dolarów.

Herbert Hoover (prezydent w latach 1929-1933) nie zapisał się najlepiej w historii USA. Jego prezydentura przypadła na okres wielkiego kryzysu gospodarczego, któremu najpierw nie potrafił w porę zapobiec, a potem wyciągnąć kraju z niego. Jednak jeszcze przed wstąpieniem do Białego Domu zbił fortunę jako inżynier geolog i odkrywca żył złota, znany był też jako działacz humanitarny w skali międzynarodowej. W tej roli dobrze zapisał się w pamięci Polaków. W listopadzie 1915 r. próbował zorganizować dostawy żywności dla głodującej ludności polskiej, ale nie udało mu się to z powodu trudności stawianych przez Niemców i Anglików. W 1922 r. Sejm przyznał mu honorowe obywatelstwo Polski. Hoover trzykrotnie odwiedził Polskę, choć nigdy jako urzędujący prezydent (w 1913, 1938 i 1946 roku).

Franklin Delano Roosevelt, prezydent w latach 1933-1945, do końca lat 30., kiedy w stosunkach polsko-niemieckich wystąpiły poważne napięcia, nie wykazywał szczególnego zainteresowania sprawami polskimi. Bogate są natomiast polonika rooseveltowskie z okresu II wojny światowej. W miesiącach poprzedzających wybuch wojny, gdy Polska była już wyraźnie zagrożona ze strony Niemiec, Stany Zjednoczone odsuwały się od problemów europejskich, z czego Polska nie mogła być zadowolona. Polskie koła rządowe wiązały duże nadzieje ze stanowiskiem Waszyngtonu. Jednak polskie depesze przesyłane do Departamentu Stanu nie były traktowane jako pilne.

O wybuchu wojny Roosevelt dowiedział się telefonicznie od ambasadora USA w Paryżu, Bullitta. Stany Zjednoczone ogłosiły neutralność w tej wojnie. 25 października prezydent zaproponował prezydentowi RP, Ignacemu Mościckiemu, gościnę w USA. Mościcki tę propozycję odrzucił. W okresie 24 marca – 12 maja 1941 r. premier rządu polskiego, gen. Władysław Sikorski przebywał z wizytą w USA i Kanadzie. W Waszyngtonie odbył rozmowy m.in. z prezydentem Rooseveltem. Roosevelt, mimo iż Stany Zjednoczone były krajem neutralnym, przygotowywał amerykańską opinię publiczną do możliwości przystąpienia do wojny.

W połowie lutego 1942 r. Roosevelt przyjął w Waszyngtonie p.o obowiązki ministra spraw zagranicznych, Edwarda Raczyńskiego, który miał przygotować drugą wizytę Sikorskiego w USA (odbyła się ona w dniach 24 – 30 marca 1942 r.).

Roosevelt zapewnił go, iż USA i Wielka Brytania koordynują swe posunięcia w polityce zagranicznej i nie wyrażą zgody na zmiany terytorialne i polityczne w czasie trwania wojny. Pod koniec listopada 1942 r. Sikorski złożył trzecią wizytę w USA. Po jego tragicznej śmierci w Gibraltarze 4 lipca 1943 r. Roosevelt w depeszy do Władysława Raczkiewicza podziękował mu za życzenia z okazji święta narodowego USA. W czasie konferencji Wielkiej Trójki w Teheranie (28 listopada – 1 grudnia 1943 r.) prezydent wypowiedział się na temat spraw polskich (sprawa jej terytorium była już przesądzona), ów jednak prosił by nie mówiono o tym, iż liczył na głosy Polonii.

Wizyty urzędujących prezydentów w Polsce[edytuj]

Data Prezydent Miejsce wizyty Prezydent RP
31 maja – 1 czerwca 1972 Richard Nixon[m] Warszawa Henryk Jabłoński
Przewodniczący Rady Państwa
28 – 29 lipca 1975 Gerald Ford Warszawa, Kraków
29 – 31 grudnia 1977 Jimmy Carter Warszawa
9 – 11 lipca 1989 George H.W. Bush Warszawa, Gdańsk Wojciech Jaruzelski
Przewodniczący Rady Państwa
5 lipca 1992 Warszawa Lech Wałęsa
6 – 7 lipca 1994 Bill Clinton Warszawa
10 – 11 lipca 1997 Warszawa Aleksander Kwaśniewski
15 – 16 czerwca 2001 George W. Bush Warszawa
30 maja – 31 maja 2003 Kraków
8 czerwca 2007 Gdańsk, Hel Lech Kaczyński
27 maja – 28 maja 2011 Barack Obama Warszawa Bronisław Komorowski
3 czerwca – 4 czerwca 2014
8 lipca - 9 lipca 2016 Andrzej Duda

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. a b Zmarł, będąc wiceprezydentem.
  2. a b Zrezygnował, będąc wiceprezydentem.
  3. a b c d Zmarł w trakcie kadencji.
  4. Demokrata na liście Wigów.
  5. Nie zaprzysiężony tego dnia, który przyjęło się uważać za początek jego kadencji.
  6. a b c d e Zmarł, będąc wiceprezydentem.
  7. a b c Zamordowany.
  8. Demokrata na liście Republikanów.
  9. Zmarł po zamachu.
  10. Jedyny prezydent Stanów Zjednoczony wybrany na więcej niż dwie kadencje, jednocześnie najdłużej urzędujący prezydent w historii Stanów Zjednoczonych.
  11. Zrezygnował.
  12. Lincoln postrzelony został 14 kwietnia, zaś zmarł dzień później.
  13. Richard Nixon w 1959 odwiedził Polskę także jako urzędujący wiceprezydent za czasów prezydentury Eisenhowera.

Przypisy

  1. Borgna Brunner: Presidential Trivia (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  2. President of the United States (ang.). [dostęp 2010-04-23].  Cytat: Eight presidents have died in office (four by assassination)
  3. Presidential and Vice Presidential Succesion: Overwiev and Current Legislation (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  4. a b c Harrison’s Inauguration (ang.). American Treasures of the Library of Congress. [dostęp 2010-04-23].
  5. a b c 32 Franklin D. Roosevelt 1933-1945. Biały Dom. [dostęp 2010-04-23].
  6. a b 12. Zachary Taylor 1849-1850 (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  7. a b Assassination of President Abraham Lincoln (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  8. a b Douglas MacGowan: Charles J. Guiteau (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  9. a b Mark Gado: The Assassination of President William McKinley (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  10. a b Hardin a Farm Boy Who Rose by Work (ang.). The New York Times. [dostęp 2010-04-23].
  11. a b The President John F. Kennedy Assassination Records Collection (ang.). [dostęp 2010-04-23].
  12. Navy Names Next Aircraft Carrier USS John F. Kennedy (ang.). 29 maja 2011. [dostęp 25 sierpnia 2016].
  13. Inside Politics: Obama signs protection bill for former presidents (ang.). Washington Times, 2013-01-13. [dostęp 2013-11-18].

Bibliografia[edytuj]

  • World Book of America’s Presidents: Portraits of the Presidents. Robert O. Zeleny (red.). Chicago: World Book, Inc., 1989. ISBN 0-7166-3213-6.

Linki zewnętrzne[edytuj]