Stefan Dąmbski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
3 grudnia 1925 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
13 stycznia 1993 |
Przebieg służby | |
Lata służby |
1942–1945 |
Siły zbrojne | |
Stanowiska |
likwidator |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() |
Stefan Dąmbski ps. „Żbik I” (ur. 3 grudnia 1925 w Nosówce, zm. 13 stycznia 1993 w Miami) – w latach 1942–1945 żołnierz grupy dywersyjnej podobwodu AK Rzeszów-Południe i wykonawca wyroków śmierci (likwidator), autor wspomnień opublikowanych w 2010 przez Ośrodek KARTA w książce Egzekutor. Odznaczony Krzyżem Walecznych.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się i wychowywał w rodzinie ziemiańskiej. Był synem hrabiego Kazimierza Dąmbskiego, właściciela majątków ziemskich w Nosówce i Dylągówce, skończył szkołę we Lwowie.
W czasie II wojny światowej, w 1942, wstąpił do działającego w okolicach Rzeszowa oddziału AK (dowodzonego przez Ludwika Wojciechowskiego Puchacza). Po kilku miesiącach służby na własną prośbę przydzielony został do zadań likwidacji Niemców i konfidentów. Swój pierwszy wyrok śmierci wykonał na szkolnym koledze. Brał także udział w akcjach przeciw ludności ukraińskiej. Od początku 1944 uczestniczył w akcji „Burza”.
Po zajęciu Rzeszowszczyzny przez Armię Czerwoną latem 1944, Dąmbski kontynuował działalność w partyzantce, walcząc z władza ludową zabijał funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, aparatu bezpieczeństwa, aktywistów Polskiej Partii Robotniczej oraz żołnierzy Armii Czerwonej.
Jednego z nich znalazł śpiącego w rowie[1].
Zeskoczyłem lekko z roweru i na paluszkach podszedłem do niego. Przekonawszy się, że rzeczywiście śpi, wyciągnąłem z kieszeni najdłuższy gwóźdź, jaki miałem, i bez namysłu, pomagając sobie kolbą pistoletu, wpakowałem go na całą długość w głowę sierżanta. Sowiecik tylko westchnął lekko i wyprężył się w dziwnych drgawkach, które po chwili ustały. Bez żadnej emocji, bez skrupułów, wsiadłem na rower i ruszyłem w dalszą drogę[1].
W pewnym momencie stwierdził:
Ponieważ nie robiło mi różnicy, czy ja żyję, nie dbałem zupełnie o to, czy żyją inni. Strzelałem do ludzi, jak do tarczy na ćwiczeniach, bez żadnych emocji[2].
W lipcu 1945 zagrożony aresztowaniem został przerzucony do jednej z alianckich stref okupacyjnych Niemiec, gdzie początkowo służył w kompanii wartowniczej w Norymberdze.
W 1950 wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie zamieszkał w Chicago. W 1975 odwiedził Polskę, gdzie na Śląsku spotkał się z bratem stryjecznym, Aleksandrem.
W 1976 osiadł w Miami, mieszkając tam do samobójczej śmierci w 1993. W ostatnich miesiącach życia był nieuleczalnie chory na raka[3].
Po wojnie przebywając na emigracji w Stanach Zjednoczonych Ameryki napisał kontrowersyjną książkę pt. Egzekutor wydaną w Polsce w 2010 przez Ośrodek KARTA. Publikacja została przyjęta krytycznie przez środowiska żołnierzy Armii Krajowej.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Katarzyna Wężyk: Byłem gorszy od zwierzęcia. Byłem żołnierzem AK. 2010-10-12. [dostęp 2020-09-13].
- ↑ Wojciech Lada, Bandyci z Armii Krajowej. Ile jest prawdy w czarnej legendzie polskiego podziemia. Kraków 2018, s. 19.
- ↑ Piotr Samolewicz: Byłem specjalistą od zabijania! Szokujące wyznania żołnierza AK, który wykonywał egzekucje. 2010-12-18. [dostęp 2020-09-13].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Stefan Dąmbski: Egzekutor. Warszawa: Ośrodek KARTA, 2010, s. 5–9. ISBN 978-83-61283-35-5.
- Dąmbscy herbu Godziemba
- Egzekutorzy wyroków Polskiego Państwa Podziemnego
- Ludzie związani z Miami
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych
- Polscy autorzy pamiętników i dzienników
- Polscy samobójcy
- Uczestnicy akcji „Burza”
- Urodzeni w 1925
- Zmarli w 1993
- Żołnierze Armii Krajowej
- Żołnierze i działacze podziemia antykomunistycznego (1944–1956)