Sudecki uskok brzeżny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Sudecki uskok brzeżny[1][2], uskok brzeżny[3]strefa nieciągłości o przebiegu ESE–WNW oddzielająca blok sudecki od bloku przedsudeckiego. Uskok ten istniał w czasie orogenezy hercyńskiej, a potem powtórnie - w trakcie orogenezy alpejskiej, gdy wzdłuż płaszczyzny uskoku doszło do tektonicznego podniesienia bloku sudeckiego względem bloku przedsudeckiego[4] i uformowania się wyraźnego progu morfologicznego w postaci wypiętrzonych Sudetów i obniżonych Przedgórza Sudeckiego[5]. Sudecki uskok brzeżny ciągnie się na długości przeszło 300 km, w tym na prawie połowie jego biegu jest widoczne wyniesienie morfologiczne południowego skrzydła[6]. Główną fazę kenozoicznej aktywności tego uskoku i związanego z nią wypiętrzenie Sudetów wiąże się z późnym miocenem i z pliocenem[7], przy czym część badaczy wskazuje na znaczną aktywność także na przełomie pliocenu i czwartorzędu oraz w późnym czwartorzędzie[8]. Ponieważ główna, kenozoiczna, aktywność uskoku jest młoda - plioceńsko-czwartorzędowa, to starsze jednostki geologiczne są przezeń przecięte, toteż skały np. metamorfiku kaczawskiego, bloku sowiogórskiego występują po obu stronach uskoku. Wyniesienie południowego skrzydła uskoku o kilkaset metrów[9] spowodowało jednak, że utwory grubej pokrywy kenozoicznej na skrzydle północnym (na obszarze Przedgórza Sudeckiego) pozostały w większości niezerodowane i prawie wszędzie przykrywają skały starszych jednostek bloku dolnośląskiego, podczas gdy na skrzydle południowym (sudeckim) pokrywa ta została w większości zerodowana i starsze skały (paleozoiczne i mezozoiczne) odsłaniają się na powierzchni lub leżą pod cienką pokrywą czwartorzędu[10]. Uskok ciągnie się od okolic Vidnavy (Czechy) do Złotoryi[potrzebny przypis]. Dalszy przebieg uskoku na wschód i na zachód jest hipotetyczny[potrzebny przypis].

Przypisy

  1. Mizerski
  2. Żelaźniewicz i in.
  3. Stupnicka
  4. Mizerski
  5. Stupnicka s. 62
  6. Badura i in.
  7. Stupnicka s. 98
  8. Badura i in.
  9. patrz przegląd poglądów w pracy: Badura i in.
  10. Mizerski

Bibliografia[edytuj]

  • Badura J., Zuchiewicz W., Górecki A., Sroka W., Przybylski B., 2003. Morfometria strefy sudeckiego uskoku brzeżnego między Złotym Stokiem a Dobromierzem. Przegląd Geologiczny, 51: 1048–1057.
  • Mizerski W., 2002: Geologia Polski dla geografów. Strony 55-56. PWN.
  • Stupnicka E., 1997: Geologia regionalna Polski. Strony 62, 65, 71, 79. Wydanie II. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, ​ISBN 83-230-9830-1
  • Żelaźniewicz A. i in.: Regionalizacja tektoniczna Polski, Komitet Nauk Geologicznych PAN, Wrocław 2011, ​ISBN 978-83-63377-01-4


Zobacz też[edytuj]