Tadeusz Pilat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Pilat
Ilustracja
Tadeusz Pilat przed 1903
Data i miejsce urodzenia 8 września 1844
Gumniska
Data i miejsce śmierci 9 stycznia 1923
Lwów
Specjalność: nauki prawne
Alma Mater Uniwersytet Lwowski
Odznaczenia
Order Korony Żelaznej III klasy (Austro-Węgry) Kawaler Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry)

Tadeusz Zygmunt Pilat (ur. 8 września 1844 w Gumniskach, zm. 9 stycznia 1923 we Lwowie) – prawnik polski, specjalista prawa administracyjnego, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego, poseł na galicyjski Sejm Krajowy, członek Akademii Umiejętności w Krakowie (późniejszej Polskiej Akademii Umiejętności).

Grobowiec Pilatów we Lwowie

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Stanisława (pisarza, pedagoga, autora pamiętników) i Rudolfiny z Gnatkowskich, bratem Romana (historyka literatury, profesora Uniwersytetu Lwowskiego) i Władysława (ekonomisty i socjologa, również profesora Uniwersytetu Lwowskiego).

Uczęszczał do gimnazjum we Lwowie (do 1862). W latach 1862-1867 studiował prawo na Uniwersytecie Lwowskim. W 1867 obronił doktorat praw na podstawie pracy Zdania ze wszystkich umiejętności prawniczych i politycznych.

Po studiach podjął pracę w administracji Namiestnictwa we Lwowie (do 1872). W 1869 habilitował się (praca pt. Ueber den Begriff des wirtschaftlichen Werthes) i został docentem w Katedrze Ekonomii Społecznej Uniwersytetu Lwowskiego. Habilitację uzyskał również z prawa administracyjnego (1870) i – po studiach uzupełniających w Pruskim Biurze Statystycznym w Berlinie – ze statystyki (1871).

W 1872 mianowany profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Lwowskiego, objął Katedrę Statystyki i Nauki Administracji; profesorem zwyczajnym został w 1878. Pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa i Administracji (czterokrotnie, 1880/1881, 1884/1885, 1889/1890, 1900/1901), rektora (1886/1887), prorektora (1887/1888). Od 1909 był profesorem honorowym. W roku 1908 otrzymał austriackie szlachectwo II stopnia (tytuł „Ritter”).

W latach 1876-1914 zasiadał w Sejmie Krajowym. Kierował przez kilkadziesiąt lat (1874-1920) Biurem Statystycznym Wydziału Krajowego we Lwowie, a w latach 1901-1920 był zastępcą marszałka Wydziału Krajowego. W 1888 został powołany na członka-korespondenta krakowskiej Akademii Umiejętności (od 1918 PAU). Był członkiem korespondentem Centralnej Komisji Statystycznej w Wiedniu (od 1876), członkiem czynnym Towarzystwa Naukowego we Lwowie (od 1920).

Członek i działacz Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego, członek jego Komitetu (24 czerwca 1874 - 15 czerwca 1892, 18 czerwca 1903 - 20 czerwca 1914), jego wiceprezes (15 czerwca 1892 -18 czerwca 1903)[1]. Był działaczem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na przełomie XIX/XX wieku sprawując funkcje prezesa Okręgu II oraz gniazda w Tarnowie[2].

Zajmował się prawem administracyjnym, historią administracji, statystyką. Przygotowywał projekty reform administracyjnych, m.in. dotyczące prawa przynależności do gminy, działania służby sanitarnej, prawa wyborczego. Analizując przyczyny zahamowania rozwoju produkcji rolnej w Galicji wskazał na niekorzystne warunki transportu kolejowego oraz wysokie taryfy przewozowe. Redagował dzieło zbiorowe Wiadomości statystyczne o stosunkach krajowych (1876, 11 tomów). Jego studentami byli m.in. Maurycy Jaroszyński i Stanisław Starzyński.

Został odznaczony m.in. Orderem Korony Żelaznej III klasy oraz Orderem Franciszka Józefa.

Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie[3]. Był ojcem Stanisława (chemika, profesora Politechniki Lwowskiej, zamordowanego przez hitlerowców w grupie uczonych lwowskich w 1941).

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Ogłosił m.in.:

  • O metodach zbierania dat do statystyki żniw (1871)
  • O miejskich biurach statystycznych (1871)
  • Skład reprezentacyi gminnych w miastach i miasteczkach galicyjskich (1874)
  • Statystyczne przedstawienie ustroju powiatowego Galicyi i ostatnie wybory do rad powiatowych (1874)
  • Stan gminnych kas pożyczkowych w Galicyi (1875)
  • O kompetencyi ustawodawczej w sprawach kultury krajowej (1877)
  • Urządzenia gminne i patrymonialne w dawnej Polsce (1878)
  • Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem (1890)
  • Prawne stosunki własności tabularnej w Galicyi (1891)
  • Własność tabularna w Galicyi (1891)
  • O rządowym projekcie reformy wyborczej (1894)
  • O reformie agrarnej (1897)
  • Stosunki własności i posiadania (1898)
  • Podręcznik statystyki Galicyi (1900)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1874, s. 561; 1875, s. 564; 1876, s. 574; 1877, s. 549; 1878, s. 537; 1879, s. 533; 1880, s. 541; 1881, s. 557; 1882, s. 559; 1883, s. 559; 1884, s. 543; 1885, s. 543; 1886, s. 543; 1887, s. 544; 1888, s. 545; 1889, s. 636; 1890, s. 636; 1891, s. 636; 1892, s. 637; 1893, s. 637; 1894, s. 637; 1895, s. 637; 1896, s. 638; 1897, s. 638; 1898, s. 735; 1899, s. 735; 1900, s. 735; 1901,s. 737; 1902, s. 822; 1903,s. 822; 1904, s. 822; 1905, s. 822; 1906, s. 869; 1907, s. 869; 1908, s. 869; 1909, s. 927; 1910, s. 927; 1911, s. 976; 1912, s. 976; 1913, s. 1004; 1914, s. 1020.       
  2. Pamiętnik IV zlotu sokolstwa polskiego we Lwowie w dniach 27-29 czerwca 1903. Lwów: Związek Polskich Gimnastycznych Towarzystw, 1904, s. 12.
  3. Stanisław Nicieja: Cmentarz Łyczakowski we Lwowie w latach 1786–1986. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1988, s. 360-361. ISBN 83-04-02817-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]