Teleskop Hobby-Eberly

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Teleskop Hobby-Eberly
Kopuła Teleskopu Hobby-Eberly
Kopuła Teleskopu Hobby-Eberly
Państwo  Stany Zjednoczone
Organizacja Obserwatorium McDonalda
Lokalizacja Mount Fowlkes, Teksas
Wysokość n.p.m. 2026 m
Zakres widma optyczne
Rozpoczęcie budowy 1994[1]
Ukończenie budowy 1996
Średnica zwierciadła 11,1 × 9,8 m
Powierzchnia zwierciadła 77,6[2]
Długość ogniskowej 13,08[2] m
Kopuła sferyczna
Położenie na mapie Teksasu
Mapa lokalizacyjna Teksasu
Teleskop Hobby-Eberly
Teleskop Hobby-Eberly
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa lokalizacyjna Stanów Zjednoczonych
Teleskop Hobby-Eberly
Teleskop Hobby-Eberly
Ziemia30°40′53,2″N 104°00′53,0″W/30,681444 -104,014722
Strona internetowa

Teleskop Hobby-Eberly (ang. Hobby-Eberly Telescope, HET) – czwarty na świecie pod względem średnicy lustra głównego teleskop optyczny (apertura efektywna 9,2 metra). Został nazwany na cześć Williama P. Hobby'ego i Roberta E. Eberly'ego, którzy wnieśli duży wkład w budowę teleskopu.

Lokalizacja[edytuj]

HET znajduje się w Obserwatorium McDonalda nieopodal miejscowości Fort Davis w Teksasie na górze Mount Fowlkes na wysokości 2026 metrów nad poziomem morza.

Budowa[edytuj]

Teleskop powstał przy współpracy University of Texas w Austin, Pennsylvania State University, Uniwersytetu Stanforda, Uniwersytetu Ludwiga Maximiliana w Monachium i Uniwersytetu w Getyndze. Został zaprojektowany tak, by zbierać jak największą ilość światła, w szczególności na potrzeby spektroskopii przy jak najniższym koszcie powstania. Wyniósł on bez instrumentów pomiarowych około 13,5 miliona dolarów, co stanowi około 15-20% ceny innych teleskopów tej klasy.

Ceremonia rozpoczęcia budowy miała miejsce w marcu 1994 roku[1]. Nad budową czuwało Centrum Marshalla, jeden z ośrodków NASA. „Pierwsze światło” (pierwsze zdjęcie wykonane przez teleskop) uzyskano 10 grudnia 1996. Regularne obserwacje naukowe teleskop rozpoczął w październiku 1999 roku[1].

Zbudowany w RPA Wielki Teleskop Południowoafrykański (SALT) jest kopią Teleskopu Hobby-Eberly.

Optyka teleskopu[edytuj]

Porównanie wielkości i budowy zwierciadeł największych obecnych i planowanych teleskopów.

Główne lustro teleskopu składa się z 91 sześciokątnych elementów. Położenie każdego z nich może być zmieniane za pomocą 3 silników, dzięki czemu można kompensować skutki przesunięć i zmian rozmiaru elementów powstałe na skutek wahań temperatury. Masa głównego lustra wynosi około 13 ton, jego powierzchnia 77,6 metra kwadratowego, a ogniskowa 13,08 metra. Promień krzywizny lustra wynosi 26,164 metra.

Teleskop może obserwować obiekty o deklinacjach od -10°20' do 71°40', co stanowi około 70% powierzchni nieba widocznej z Obserwatorium McDonalda.

Instrumenty[edytuj]

W teleskopie zainstalowano 3 spektrografy: LRS, MRS i HRS. Pierwszy z nich, Low Resolution Spectrograph (Spektrograf o Niskiej Rozdzielczości), jest umieszczony w ognisku, pozostałe dwa (kolejno Medium i High Resolution Spectrograph – Spektrografy o Średniej i Wysokiej Rozdzielczości) znajdują się w klimatyzowanych podziemiach, a światło jest do nich doprowadzane przy użyciu światłowodu.

Zastosowanie[edytuj]

Znaczne rozmiary teleskopu pozwalają zobaczyć i zbadać widmo nawet bardzo słabych obiektów. HET jest używany między innymi do poszukiwania planet pozasłonecznych metodą prędkości radialnych. Pierwszą odkrytą przy użyciu HET planetą była HD 37605 b[3]. Do odkryć w tej dziedzinie należy też między innymi HD 155358 b. Dzięki badaniom spektrograficznym przy użyciu HET wyznaczono również wiek najstarszej znanej wówczas gwiazdyHE 1523-0901[4].

Teleskop ten był wykorzystany przy odkryciach planet pozasłonecznych HD 17092 b oraz HD 102272 b przez zespół polskich astronomów. Z teleskopu korzysta między innymi również poszukująca supernowych, nowych i nowych karłowatych grupa Texas Supernova Search. W 2011 astronomowie korzystający z tego teleskopu potwierdzili istnienie planet Kepler-15b[5] i Kepler-17b[6].

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]