Tiofosforany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Model anionu monotiofosforanowego.
Atomy tlenu czerwone, atom siarki żółty, atom fosforu pomarańczowy
Model anionu ditiofosforanu dietylu na podstawie badań rengenograficznych soli amonowej[1]

Tiofosforanyzwiązki chemiczne, w ogólnym ujęciu sole i estry kwasów tiofosforowych[a], zawierające aniony o ogólnym wzorze PS4−xOx3− (x = 0–3). Są pochodnymi fosforanów, w których co najmniej jeden atom tlenu został zastąpiony atomem siarki[2]. Aniony tiofosforanowe mają budowę tetraedryczną z atomem fosforu w środku tetraedru.

W zależności od liczby atomów siarki wyróżnia się:

  • monotiofosforany (lub tiofosforany), X3PO3S
  • ditiofosforany, X3PO2S2
  • tritiofosforany, X3POS3
  • tetratiofosforany, X3PS4
gdzie X jest dowolną grupą organiczną lub kationem jednowartościowym.

Znaczenie praktyczne mają mono- i ditiofosforany, przy większej zawartości siarki związki rozkładają się w roztworze do niższych pochodnych[2]. Wiele insektycydów (np. amiton, diazinon, fenitrotion, kumafos) to triestry kwasu tiofosforowego. Tiofosforanowe analogi nukleotydów wykorzystywane są w biochemii, m.in. w badaniach strukturalnych i mechanistycznych nad enzymami (pionierem tych badań był w latach 60. i 70. XX w. niemiecki chemik Fritz Eckstein)[3][4]. Analogi oligonukleotydów zawierające internukleotydowe wiązania tiofosforanowe wykazują znaczną odporność na degradację enzymatyczną i są stosowane w terapii antysensowej[5][6].

Uwagi

  1. Nazwa „tiofosforany” często dotyczy monotiofosforanów.

Przypisy

  1. Andrzej Okuniewski, Barbara Becker. Ammonium O,O′-diethyl dithiophosphate. „Acta Cryst. E”. 67 (7), s. o1749-o1750, 2011. doi:10.1107/S1600536811022811. 
  2. 2,0 2,1 Encyklopedia techniki CHEMIA. Warszawa: WNT, 1965.
  3. Eckstein, Fritz. Nucleoside Phosphorothioates. „Journal of the American Chemical Society”. 88 (18), s. 4292-4294, 1966. doi:10.1021/ja00970a054. 
  4. Eckstein, Fritz. Phosphorothioate analogs of nucleotides. „Accounts of Chemical Research”. 12 (6), s. 204-210, 1979. doi:10.1021/ar50138a003. 
  5. F. Eckstein. Phosphorothioate oligodeoxynucleotides: what is their origin and what is unique about them?. „Antisense Nucleic Acid Drug Dev”. 10 (2), s. 117-121, 2000. doi:10.1089/oli.1.2000.10.117. PMID 10805163. 
  6. Alvarez-Salas, Luis M.. Nucleic Acids as Therapeutic Agents. „Current Topics in Medicinal Chemistry”. 8 (15), s. 1379-1404, 2008.