Usnea
.jpg) | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
brodaczka |
| Nazwa systematyczna | |
| Usnea Dill. ex Adans. Fam. Pl. 2: 7 (1763) | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Usnea florida (L.) Weber ex F.H. Wigg. | |
.JPG)
Usnea Dill. ex Adans. (brodaczka) – rodzaj grzybów z rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae)[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany do grupy porostów[2].
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Rosną na drzewach w lasach. Plecha zwisająca, krzaczkowata lub brodata. Cechuje je duża zmienność i są trudne do oznaczenia. Zanikają z powodu nawet nieznacznych zanieczyszczeń powietrza.
Systematyka i nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].
Rodzaj Usnea utworzył Johann Jakob Dillenius w 1763 r. Gatunkiem typowym jest Usnea florida (L.) Weber ex F.H. Wigg.[1] Nazwa polska według Wiesława Fałtynowicza[2]. Synonimy naukowe[3]:
- Alectoria Link
- Eumitria Stirt.;
- Neuropogon Nees & Flot.
- Usneomyces E.A. Thomas ex Cif. & Tomas.
- Usnea balcanica Bystrek 1994 – brodaczka bałkańska
- Usnea barbata (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780[4] – brodaczka właściwa (b. dziobata, b. kaukaska, b. leśna, b. marszczona, b. spleciona, b. szorstka, b. wybielona, b. wyprostowana)
- Usnea capillaris Motyka 1960[4] – brodaczka włosowata
- Usnea carpatica Motyka 1930[4] – brodaczka karpacka
- Usnea caucasica Vain. 1899[4] – brodaczka kaukaska
- Usnea cavernosa Tuck. 1850 – brodaczka jamkowata
- Usnea ceratina Ach. 1810 – brodaczka rogowata
- Usnea chaetophora Stirt. 1883 – brodaczka gładka
- Usnea dasopoga (Ach.) Nyl. 1876[4] – brodaczka zwyczajna (b. biczykowata, b. estońska, b. gładka, b. kosmata, b. ostra, b. smukła, b. włosowata)
- Usnea diplotypus Vain. 1925 – brodaczka zagubiona (b. skalna)
- Usnea esthonica Räsänen – brodaczka estońska
- Usnea faginea Motyka 1935[4] – brodaczka buczynowa
- Usnea filipendula Stirt. 1881 – brodaczka zwyczajna
- Usnea florida (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780 – brodaczka nadobna
- Usnea foveata Vain. 1928 – brodaczka bruzdkowana
- Usnea fulvoreagens (Räsänen) Räsänen 1935 – brodaczka rozpierzchła
- Usnea glabrata (Ach.) Vain. 1915 – brodaczka łysiejąca
- Usnea glabrescens (Nyl. ex Vain.) Vain. 1925 – brodaczka szczelinowata (b. miotlasta, b. modrzewiowa, b. wyciągnięta, b. zbita)
- Usnea hirta (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780 – brodaczka kępkowa
- Usnea intermedia (A. Massal.) Jatta 1909 – brodaczka pośrednia (b. buczynowa, b. górska, b. karpacka, b. sina, b. szmaragdowa, b. sztywna, b. zaniedbana)
- Usnea lapponica Vain. 1925 – brodaczka sorediowa (b. niezwykła, b. sitowa)
- Usnea leucosticta Vain. 1933[4] – brodaczka wybielona
- Usnea motykae Räsänen 1937 – brodaczka Motyki
- Usnea neglecta Motyka 1936[4] – brodaczka zaniedbana
- Usnea perplexans Stirt. 1881 – brodaczka sitowa
- Usnea plicata (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780 – brodaczka spleciona
- Usnea prostrata Van. ex Räsänen 1921[4] – brodaczka wyprostowana
- Usnea scabrata Nyl. 1875 – brodaczka szorstka
- Usnea silesiaca Motyka 1930[5] – brodaczka śląska (b. maderska)
- Usnea subfloridana Stirt. 1882 – brodaczka kędzierzawa
- Usnea uncinulata Motyka 1936 – brodaczka haczykowata
- Usnea wasmuthii Räsänen 1931 – brodaczka Wasmutha
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[6]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist[7] oraz W. Fałtynowicza[2].
W Polsce wymarły 22 gatunki[8] za[9], m.in. Usnea longissima Ach.[10] (wg nowych ujęć taksonomicznych Dolichousnea longissima (Ach.) Articus[11]) – brodaczka najdłuższa, która jeszcze w XX wieku występowała w Tatrach i Puszczy Białowieskiej[8] za[9]. Wszystkie gatunki w Polsce objęte są ochroną gatunkową[12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2026-01-18] (ang.).
- 1 2 3 Wiesław Fałtynowicz, Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski, Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003, s. 320–325, ISBN 83-89648-06-7.
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-11-12] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Według Index Fungorum takson niepewny.
- ↑ Wymieniona pod synonimem Usnea madeirensis Motyka.
- ↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2026-01-18] (ang.).
- ↑ Wiesław Fałtynowicz i inni, Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2024, s. 540–548, ISBN 978-83-62975-47-1 (ang.).
- 1 2 Ludwik Lipnicki, Hanna Wójciak, Porosty. Klucz – atlas do oznaczania najpospolitszych gatunków, wyd. pierwsze, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1995, s. 13, ISBN 83-02-05668-5.
- 1 2 Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zofia Heinrich (red.), Lista roślin zagrożonych w Polsce, wyd. 2, Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Botaniki im. W. Szafera, 1992, ISBN 83-85444-05-X.
- ↑ Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 89, ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kristina Articus, Neuropogon and the phylogeny of Usnea s.l. (Parmeliaceae, Lichenized Ascomycetes), „Taxon”, 4, 53, listopad 2004, s. 925–934, ISSN 0040-0262 [dostęp 2017-05-07].
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów [online] [dostęp 2015-01-04].