Wąwóz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wąwóz Królowej Jadwigi w Sandomierzu (uważany niekiedy za debrzę)

Wąwóz – rodzaj głębokiej, suchej doliny okresowo odwadnianej, która cechuje się małym spadkiem, stromymi zboczami oraz wąskim, choć płaskim dnem[1][2]. Cechą wyróżniającą wąwóz od innych podobnych form erozyjnych jest urwistość górnych części zboczy (są one pionowe lub zbliżone do pionowych) w przekroju poprzecznym doliny[3]. Powstaje w średnio spoistych skałach (gliny, lessy, iły) wskutek erozji dennej wód okresowych lub epizodycznych (erozja wąwozowa) i z czasem przekształca się w parów[4]. Wąwozy mają długość do 20 kilometrów[5] i głębokość od kilku do stu metrów[potrzebny przypis]. Łączna długość wąwozów w Polsce wynosi ok. 40 000 km[6].

W Polsce wąwozy najczęściej występują w województwie małopolskim (na ponad 50 % powierzchni województwa), podkarpackim (na 24 % powierzchni) oraz w województwach świętokrzyskim i lubelskim (na 20 % każdego z nich)[7]. Przykładami wąwozów są:

Ponadto nazwę wąwóz nadawano różnym podobnym morfologicznie obiektom (np. jarom), które nie spełniają jednak kryteriów definicji naukowej wąwozu[9]. Przykładami takich obiektów są[10]:

Formy podobne do wąwozów (ale nimi nie będące, mimo nazwy własnej) mogą się tworzyć w skałach krasowiejących (wapiennych, gipsowych) na skutek erozyjnej działalności wód płynących, np. Wąwóz Kraków, będący jarem krasowym i gardzielą[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jaroszewski i in.
  2. Migoń s. 148-149
  3. Cabaj s. 16-17
  4. Jaroszewski i in.
  5. Józefaciuk i in. s. 64
  6. Józefaciuk i in. s. 83
  7. Józefaciuk i in. s. 83-86
  8. Migoń ryc. 7.7
  9. Migoń s. 148-149
  10. Migoń s. 148-149, 166
  11. Migoń s. 148-149, 165

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Cabaj W. 2011: Pojęcia w nauczaniu geografii fizycznej. Wyd. Naukowe Uniw. Pedagogicznego, Kraków. [1]
  • Jaroszewski W., Marks L., Radomski A., 1985: Słownik geologii dynamicznej, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, ​ISBN 83-220-0196-7
  • Józefaciuk A., Nowocień E., Wawer R. 2016: ROZWÓJ, SKUTKI I WYSTĘPOWANIE EROZJI WĄWOZOWEJ W POLSCE ORAZ METODY ZAGOSPODAROWANIA WĄWOZÓW. MONOGRAFIE I ROZPRAWY NAUKOWE, IUNG-PIBISBN: ISBN 978-83-7562-242-3
  • Migoń P., 2012: Geoturystyka. PWN, Warszawa.