Rezerwat przyrody

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tablica informacyjna rezerwatu przyrody w rezerwacie Horowe Bagno
Tablica informacyjna rezerwatu przyrody na Węgrzech

Rezerwat przyrody – obszarowa forma ochrony przyrody w Polsce. Podobne pod względem funkcji tereny chronione powoływane są też w wielu innych krajach na świecie.

Rezerwaty przyrody na świecie[edytuj]

Formy ochrony przyrody zwane rezerwatami istnieją w wielu państwach świata[1]. Z reguły są to chronione przepisami prawnymi i wyłączone z użytkowania obszary przeznaczone na cele ochrony przyrody oraz prowadzenia badań naukowych, a dostęp do nich osób postronnych jest mniej lub bardziej ograniczony[2]. Zazwyczaj są one mniejsze od parków narodowych[3]. Brak jest jednak jednorodnej, międzynarodowej definicji rezerwatów oraz jednorodnych kryteriów ich wyznaczania, a obiekty tego typu w różnych krajach mogą być inaczej zarządzane i chronione[2].

Rezerwaty przyrody w Polsce[edytuj]

Liczba rezerwatów w Polsce stopniowo rośnie, w 2000 r. było ich 1307, w 2005 r. 1395, w 2010 r. 1463, a w 2013 r. 1480. Według danych z 2014 roku liczba obiektów tego typu osiągnęła 1481, a ich całkowita powierzchnia wynosiła 165 733 ha, co stanowi 0,53 % powierzchni kraju. Stosunkowo najwięcej rezerwatów znajdowało się w województwie mazowieckim (184), najmniej w województwie opolskim (36). Średnia w skali kraju wielkość obiektów wynosiła 111,9 hektarów, najmniejsza była w województwie opolskim (26,0 ha), największa w województwie warmińsko-mazurskim (284,6 ha). W ostatnich latach wzrasta odsetek powierzchni objętej ochroną ścisłą[4].

Podstawy prawne[edytuj]

W Polsce rezerwaty przyrody to jedna z obszarowych form ochrony przyrody. Rezerwat przyrody w brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. (art. 13 ust. 1)[5]:

...obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi.

Dz. U. z 2015 r. poz. 1651

Zasady funkcjonowania[edytuj]

Zakazy obowiązujące na obszarze rezerwatów przyrody. Tablica na terenie rezerwatu przyrody Dęby w Meszczach

Przedmiotem ochrony w rezerwacie może być całość przyrody lub szczególne jej składniki, w tym fauna, flora, biota grzybów oraz twory przyrody nieożywionej.

Cały obszar rezerwatu albo jego części mogą podlegać ochronie ścisłej, ochronie czynnej lub ochronie krajobrazowej. Ochrona ścisła polega na nieingerencji w naturalne procesy, ochrona czynna dopuszcza wykonywanie zabiegów ochronnych (np. usunięcie drzew zacieniających stanowisko cennego gatunku rośliny), a ochrona krajobrazowa polega na prowadzeniu gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej w sposób uwzględniający potrzeby przedmiotu ochrony.

Rezerwat ustanawiany jest na mocy zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Likwidacja lub zmniejszenie rezerwatu jest możliwe wyłącznie w przypadku bezpowrotnej utraty jego wartości przyrodniczych. Dla rezerwatu sporządza się na okres 20 lat tzw. plan ochrony – dokument określający cele ochrony, zadania ochronne do wykonania oraz reguły udostępnienia rezerwatu. Plan taki zatwierdza regionalny dyrektor ochrony środowiska.

Rezerwat krajobrazowy na Szczelińcu Wielkim udostępniony jest do zwiedzania
Rezerwat słonoroślowy Owczary
Rezerwat stepowy Góry Wschodnie
Rezerwat leśny Buczyna nad Słupią

Rodzaje rezerwatów przyrody w Polsce[edytuj]

Od początku istnienia w Polsce zdefiniowanej prawnie ochrony rezerwatowej wyróżnia się dziewięć rodzajów rezerwatów. W zależności od głównego przedmiotu ochrony są to[6][7]:

Rodzaj rezerwatu[7] Liczba obiektów[4] Średnia powierzchnia (ha)[4] Łączna powierzchnia (ha)[4] Powierzchnia ochrony ścisłej (ha)[4]
leśny 723 92 66555 3036
florystyczny 164 30 4859 232
torfowiskowy 184 101 18551 962
faunistyczny 144 301 43410 349
krajobrazowy 110 230 25274 1161
przyrody nieożywionej 73 27 1936 63
wodny 46 99 4572 20
stepowy 34 16 545 1
słonoroślowy 3 10 30 0

Począwszy od 2005 roku istnieje dodatkowo podział na typy i podtypy mające przypisane oznaczenia kodowe. Stosuje się równolegle dwa podziały, ze względu na główny przedmiot ochrony oraz dominujący typ ekosytemów (każdy rezerwat może zostać przypisany do jednego rodzaju, dwóch typów i dwóch podtypów)[7]. Pozwala to na dokładniejsze określenie zasobów przyrodniczych danego rezerwatu oraz sprawniejsze zarządzanie siecią obszarów chronionych.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]