Walter Tausk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Walter Tausk
Data i miejsce urodzenia 1890
Trzebnica
Data i miejsce śmierci 1941
Kowno

Walter Tausk (ur. 1890 w Trzebnicy, zm. 1941 w Kownie) – niemiecki przedsiębiorca i pisarz, najbardziej znany z pamiętników pisanych we Wrocławiu w latach 1925–1940.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w żydowskiej rodzinie w Trzebnicy, maturę zdał w Jeleniej Górze. Przez jeden semestr uczęszczał do wrocławskiej Akademii Sztuki.

Brał udział w pierwszej wojnie światowej, za okazane bohaterstwo został odznaczony Żelaznym Krzyżem[1]. Z zawodu dekorator wnętrz, był agentem firm meblowych, dekoratorskich i tekstylnych. Mieszkał we Wrocławiu. Został buddystą i publikował drobne utwory w buddyjskich czasopismach. W 1924 opublikował "Olaf Höris Tod Skizze zu einer Vollmondphantasie".

Z powodu pochodzenia prześladowany w okresie III Rzeszy. 25 listopada 1941 wywieziony w transporcie do Kowna, gdzie zginął[2].

Pamiętniki[edytuj]

W latach 1925–1940 pisał pamiętniki[3], które są kronikami życia żydowskiego[4][5]. Opisuje w nich narastający antysemityzm i prześladowania, m.in. Noc Kryształową[6][7]. Opisał m.in. zniszczenie Nowej Synagogi[8][9]. Zachowanych 7 tomów pamiętników znajduje się w Bibliotece Uniwersytetu Wrocławskiego. Fragmenty ukazały się w 1973 w opracowaniu Ryszarda Kincla pod tytułem "Dżuma w mieście Breslau"[10]. Wydanie niemieckie pod tytułem "Breslauer Tagebuch 1933–1940" ukazało się po raz pierwszy w 1975 i było wielokrotnie wznawiane.

Przypisy

  1. Teresa Kulak: Historia Wrocławia Tom II Od twierdzy fryderycjańskiej do twierdzy hitlerowskiej. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001, s. 368. ISBN 83-7023-897-1. Cytat: Niektórzy z Żydów za bohaterstwo okazane na polu walki otrzymali Żelazny Krzyż. Należał do tego grona Walter Tausk, późniejszy autor przejmujących obserwacji o sytuacji Żydów w mieście w czasach hitlerowskich, wydanych w 1973 r. pt. Dżuma w mieście Breslau..
  2. Zygmunt Antkowiak: Wrocław od A do Z. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1991, s. 332. ISBN 83-04-03723-8. Cytat: Tausk, Walter (1890–1941?), kupiec wrocławski, autor dzienników prowadzonych w l. 1925-1940. Urodzony w Trzebnicy, maturę zdał w Jeleniej Górze, następnie przez jeden semestr studiował we wrocławskiej Akademii Sztuki. Po zdobyciu zawodu dekoratora wnętrz pracował jako agent firm meblowych, dekoratorskich i tekstylno-odzieżowych. mając aspiracje literackie, prowadził w l. 1925–1940 dzienniki, których główna i najcenniejsza dla nas część dotyczy okresu hitlerowskiego. Przedstawił w nich tragiczne losy Żydów w opanowanym przez brunatny reżim Wrocławiu. Zachowanych 7 woluminów dzienników Tauska znajduje się w Bibliotece UWr. Fragmenty ukazały się w 1973 r. w przekładzie na język polski i w opracowaniu R. Kincia pt. Dżuma w mieście Breslau. W. Tausk został wywieziony z Wrocławia 25 XI 1941 r. Transport, w którym się znalazł hitlerowcy skierowali do Kowna, gdzie prawdopodobnie autor dzienników zginął.
  3. "Dżuma w mieście Breslau" Wybór z dzienników prowadzonych przez Żyda z niemieckiego Wrocławia w latach 1924-1940. (pol.). Wratislaviae Amici. [dostęp 3 listopada 2008].  Cytat: Walter Tausk mieszkał na dzisiejszej ulicy Zielńskiego. Autor widział narastające niebezpieczeństwo, ale jednocześnie żył złudzeniami i nadzieją wyjazdu z Niemiec. Zginął prawdopodobnie w getcie w Kownie w 1940 r. Polecam gorąco, szczególnie tym, którzy mają ochotę na podróż w czasie do Breslau w lata 30.
  4. Norman Davies: Mikrokosmos portret miasta środkowoeuropejskiego. Kraków: Znak, 2007, s. 397. ISBN 978-83-240-0172-9. Cytat: Dwaj pamiętnikarze z Breslau: Walter Tausk (1890–1941) i Willy Cohn (1888–1941) byli świadkami narastających prześladowań. Pierwszy z nich – były żołnierz, który przeszedł na buddyzm – był kronikarzem życia żydowskiego w latach 1933–1940. Cohn zarejestrował w swoich pamiętnikach jego ostatnią fazę – rok 1941. Z początku Tausk był nastawiony całkiem optymistycznie. Jeszcze w 1935 zanotował, że w Breslau "nie ma antysemityzmu; jest raczej otwarcie wyrażana nienawiść wobec tej [nazistowskiej] władzy.
  5. Norman Davies: Mikrokosmos portret miasta środkowoeuropejskiego. Kraków: Znak, 2007, s. 399. ISBN 978-83-240-0172-9. Cytat: Wspomnienia Tauska z Kristallnacht są wstrząsającą lekturą. Zanotował on, że zamieszki "powstrzymywano z wielkim trudem. Zdążyły się przerodzić w plądrowanie mieszkań, wieszanie, lincze i mordy". W tym samym roku zapisał "aresztowani są wywożeni do Buchenwaldu, gdzie większość aresztowanych Żydów jest... a raczej była.
  6. Żydowskie ślady (pol.). Gazeta Wyborcza, 2007-09-18. [dostęp 3 listopada 2008].  Cytat: Wallstrasse była zamknięta. Nie mogłem się dostać do mojego klienta Katza, mieszkającego pod numerem 9 (w domu należącym do synagogi), który był właśnie obstawiony przez policję. W sklepie Katza żaluzje były opuszczone, jak zawsze gdy sklep jest zamknięty. Lecz w pobliskim "Pokoyhof" tłum nadal jeszcze plądrował znajdujące się tam hurtownie i sklepy fabryczne aż po dach. Policja tylko "regulowała ruch" - pisał w swoim dzienniku Walter Tausk, wrocławski Żyd.
  7. Beata Maciejewska: Mrok kryształowej nocy (pol.). Gazeta Wyborcza, 2008-11-06. [dostęp 12 listopada 2008].  Cytat: Breslau, środa, 9 listopada 1938 roku. Walter Tausk idzie na kolejne zajęcia kursu ciesielki i murarki. 48-letni żydowski kupiec ma wprawdzie ambicje artystyczne - przez rok studiował na ASP, próbuje pisać, publikuje nawet drobne utwory w buddyjskich czasopismach - musi jednak z czegoś żyć. Zajęcia odbywają się normalnie, ale Tausk notuje w swoim dzienniku: "przez cały czas męczyło mnie straszliwe przeczucie, które, jeśli nie mam skłamać, zdarzało mi się tylko czasem na froncie"
  8. "Wydanie "Schlesische Tageszeitung" z 11 listopada 1938 roku donosiło triumfalnie: "Obcy wyzyskiwacze trafieni w najczulszy punkt: po kieszeni - po ich synagodze zostały tylko ruiny". A 48-letni kupiec z artystycznymi ambicjami, Walter Tausk, mieszkający przy Hoefchen Strasse (dzisiejszej ulicy Zielińskiego) [...]". Zob. Katarzyna Kaczorowska: Hańba miasta Breslau (pol.). Gazeta Wrocławska, 2008-11-07. [dostęp 12 listopada 2008].
  9. Kornelia Trytko: Kiedy płonęła synagoga (pol.). wroclaw24.net, 2008-11-07. [dostęp 2011-04-16].  Cytat: W nocy z 9 na 10 listopada, we Wrocławiu, podobnie jak w innych niemieckich miastach, demolowano sklepy, podpalano i dewastowano synagogi, cmentarze i inne obiekty należące go gminy żydowskiej. Doszczętnie spłonęła Nowa Synagoga przy ul. Łąkowej. Walter Tausk wspomina w swoich dziennikach, że około godziny 10 rano budowla była już tylko dymiącą ruiną. Strażacy pilnowali jedynie, by trawiący ją ogień nie przeniósł się na sąsiednie domy. 10 listopada, między godziną 2 a 4 pozostałości zostały wysadzone w powietrze.
  10. Kincel Ryszard (pol.). [dostęp 12 listopada 2008].  Cytat: Przede wszystkim dwie niezwykle ważne książki. [...]. Drugą było tłumaczenie i opracowanie pamiętników wrocławskiego Żyda Waltera Tauska, z okresu jego życia w hitlerowskim Wrocławiu, czyli z lat 1933-1944, wydane przez PIW, pt. „Dżuma w mieście Breslau” (Warszawa 1973). Ta ostatnia książka została potem kilkakrotnie wydana w Niemczech.

Bibliografia[edytuj]

  • "Dżuma w mieście Breslau" Walter Tausk; wybór, przeł. i oprac. Ryszard Kincel, "Książka i Wiedza", Warszawa 1973, s. 261
  • "Breslauer Tagebuch 1933–1940" Walter Tausk; oprac. Ryszard Kincel, Wolf Jobst Siedler Verlag, Berlin 1988, ​ISBN 3-88680-274-4​. s. 268