Wandelia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wandelia
Vandellia cirrhosa[1]
Valenciennes, 1846
Wandelia
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Rząd sumokształtne
Rodzina Trichomycteridae
Rodzaj Vandellia
Gatunek wandelia
Synonimy
  • Plectrochilus erythrurus (Eigenmann, 1922)
  • Urinophilus erythrurus Eigenmann, 1922
  • Vandellia balzanii Perugia, 1897
  • Vandellia gigantea Cornalia, 1849
  • Vandellia plazae Günther, 1864
  • Vandellia plazaii Castelnau, 1855
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wandelia[2], kandyra[2], karnero[2] (Vandellia cirrhosa) – gatunek słodkowodnej pasożytniczej ryby sumokształtnej z rodziny Trichomycteridae.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Występuje w dorzeczu Amazonki i Orinoko.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wydłużone, pozbawione łusek ciało przypominające kształtem węgorza osiąga długość od kilku do kilkunastu centymetrów, przy grubości kilku milimetrów. Otwór gębowy wyposażony w ostre zęby. Płetwa grzbietowa bez promieni twardych (kolców). Krótkie, ostre kolce na pokrywach skrzelowych są skierowane do tyłu. Ubarwienie od przezroczystego do żółtawego. Przejrzystość ciała i rozmiary sprawiają, że jest słabo widoczna w wodzie.

Wandelia pasożytuje na skrzelach dużych ryb[3]. Wpływa pod pokrywę skrzelową zaatakowanej ryby wykorzystując uchylenie pokrywy w czasie wypychania wody z komory skrzelowej, a następnie utwierdza się na łuku skrzelowym za pomocą licznych kolców skierowanych ostrzami do tyłu. Żywi się krwią przepływającą przez skrzela. Czas potrzebny na nasycenie się krwią waha się od 30-145 s.[4] Poza okresem żerowania zagrzebuje się w piaszczystym dnie.

Mity czy fakty?[edytuj | edytuj kod]

Vandellia cirrhosa zyskała złą sławę ryby wpływającej do dróg moczowych ludzi zanurzonych w wodzie. Cieszy się szczególnie złą sławą wśród tubylców.

W publikacjach naukowych i popularnych, a także w mediach (m.in. Animal Planet) pojawiły się informacje o rybie, która jest jedynym kręgowcem-pasożytem człowieka. Encyclopaedia Britannica w haśle candiru umieściła zapis It is sometimes also parasitic to humans and has been known to enter the urethras of bathers and swimming animals.

Zdarzają się przypadki, gdy kandyra wpływa do dróg moczowych dużych ssaków, w tym również ludzi oddających mocz w wodzie. Kierująca się pod prąd wypływającego moczu ryba dostaje się do cewki moczowej i wpada w pułapkę, z której nie ma możliwości wydostania się z powodu ostrych kolców. Ryba ginie, ale usunąć ją można wyłącznie operacyjnie[5].

Prawdopodobnie kandyrę przyciąga zapach mocznika zawartego w moczu i po jego strumieniu kierują się do otworu, tak jak to robią dostając się pod wieczko skrzelowe atakowanych ryb. Wydalana ze skrzeli woda zawiera niewielkie ilości mocznika. Zdarzenia takie są na tyle rzadkie, że traktowane są jako przypadkowe, a ryba nie pasożytuje w drogach moczowych, ponieważ ginie uduszona – z braku tlenu. Nie odnotowano również zgonów pacjentów zaatakowanych przez Vandellia cirrhosa.

Przypisy

  1. Vandellia cirrhosa w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973
  3. Zdjęcie ryby zaatakowanej przez kandyrę – FishBase.org
  4. Zuanon, J. and I. Sazima, 2004 Vampire catfishes seek the aorta not the jugular: candirus of the genus Vandellia (Trichomycteridae) feed on major gill arteries of host fishes. Aqua J. Ichthyol. Aquat. Biol. 8(1):31-36.
  5. Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12286-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Herman, John B, "Candiru: Urinophilic catfish–Its gift to urology", Urology 1(3):265-267 (1973)
  • Gudger, EW, "Bookshelf browsing on the Alleged Penetration of the Human Urethra by an Amazonian Catfish Called Candiru", Americal Journal of Surgery 8(1): 170-188, 443-457 (1930).
  • Vinton, KW, Stickler, WH, "The Carnero, a fish parasite of man and possibly animals", Americal Journal of Surgery 54:511- (1941).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]