Wełniak (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wełniak
Ilustracja
Wełniak azjatycki
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

różopodobne

Rząd

ślazowce

Rodzina

ślazowate

Podrodzina

wełniakowe

Rodzaj

wełniak

Nazwa systematyczna
Bombax Linnaeus
Sp. Pl. 511. 1 Mai 1753[3]
Typ nomenklatoryczny

B. ceiba Linnaeus[3]

Kwiat Bombax ceiba

Wełniak (Bombax L.) – rodzaj drzew z rodziny ślazowatych. Obejmuje 8 gatunków[4][5]. Rośliny te występują w tropikalnej części Afryki, Azji i Australii[6].

Drzewa te sadzone są jako ozdobne, stanowią źródło lekkiego drewna i kapoku – lekkiego puchu nasiennego[5]. Szczególne znaczenie użytkowe ma wełniak azjatycki zwany też malabarskim[7][5]. Często sadzony jest jako drzewo cieniodajne w parkach i przy ulicach[7]. Stanowi istotne źródło kapoku (w naturze wykorzystywanego też przez mrówki Dolichoderus bispinosus do budowy ich mrowisk), z drewna sporządza się łodzie i zapałki[5], jest ono też wykorzystywane jako budulec konstrukcji podwodnych (nad wodą jest nietrwałe)[8]. Kwiaty tego gatunku są jadalne, a roślina wykorzystywana jest też jako lecznicza (w tym uznawana za afrodyzjak[5], żywica działać ma ściągająco i przeciwzapalnie)[5][7]. Z cierni Bombax buonopozense wykonywane są bierki szachowe[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewa zrzucające liście, czasem z pniem pokrytym grubymi cierniami[6].
Liście
Dłoniastozłożone, z 5-9 całobrzegimi listkami[6], z których środkowy jest większy od pozostałych[4]. Zrzucane w porze suchej[6].
Kwiaty
Wyrastają pojedynczo lub skupione w wierzchotkowatych kwiatostanach w kątach liści[6]. Szypułki z trzema, szybko odpadającymi liśćmi podkwiatowymi[4]. Kwiaty dość okazałe[4], z kielichem kubeczkowatym lub rurkowatym, o brzegu uciętym lub głęboko podzielonym na łatki, czasem od zewnątrz ogruczolonym, odpadającym. Płatki korony kwiatu owalne, zwykle nieco asymetryczne. Pręciki bardzo liczne – od 70 do ponad 900, u nasady zrosłe, wyżej z wolnymi, długimi nitkami. Zakończone nerkowatymi lub owalnymi główkami składającymi się z pojedynczych pylników. Zalążnia pięciokomorowa z licznymi zalążkami, zwieńczona podzielonym na łatki lub całobrzegim znamieniem[6][4].
Owoce
Drewniejące torebki otwierające się 5 klapami, w środku z trwałą kolumienką, zawierające liczne nasiona otoczone mniej lub bardziej obfitym u różnych gatunków puchem[6][4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

W systemach APG z końca XX i XXI wieku jest to rodzaj z podrodziny wełniakowych Bombacoideae w obrębie ślazowatych Malvaceae[2][9]. W dawniejszych systemach klasyfikacyjnych wełniakowe podnoszone były zwykle do rangi rodziny wełniakowatych Bombacaceae[10]. Z rodzaju wyodrębniane są dawniej tu zaliczane rośliny z rodzaju Rhodognaphalon (Ulbr.) Roberty[5].

Wykaz gatunków[4]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-06-02] (ang.).
  3. a b Bombax. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-06-02].
  4. a b c d e f g Bombax L.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-06-02].
  5. a b c d e f g h David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 121. ISBN 978-1-107-11502-6.
  6. a b c d e f g K. Kubitzki, C. Bayer (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. V. Flowering Plants. Dicotyledons. Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, 2003, s. 272. ISBN 3-540-42873-9.
  7. a b c Jolanta i Karol Węglarscy: Rośliny dalekiej Azji. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2006, s. 156. ISBN 83-60247-27-7.
  8. A brief introduction to Bombax ceiba Linn
  9. Genus: Bombax (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN), United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service. [dostęp 2010-02-24].
  10. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 961. ISBN 83-214-1305-6.