Wełniak (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wełniak
Ilustracja
Wełniak azjatycki
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd ślazowce
Rodzina ślazowate
Podrodzina wełniakowe
Rodzaj wełniak
Nazwa systematyczna
Bombax Linnaeus
Sp. Pl. 511. 1 Mai 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
B. ceiba Linnaeus[2]
Kwiat Bombax ceiba

Wełniak (Bombax L.) – rodzaj drzew z rodziny ślazowatych. Obejmuje 8 gatunków[3][4]. Rośliny te występują w tropikalnej części Afryki, Azji i Australii[5].

Drzewa te sadzone są jako ozdobne, stanowią źródło lekkiego drewna i kapoku – lekkiego puchu nasiennego[4]. Szczególne znaczenie użytkowe ma wełniak azjatycki zwany też malabarskim[6][4]. Często sadzony jest jako drzewo cieniodajne w parkach i przy ulicach[6]. Stanowi istotne źródło kapoku (w naturze wykorzystywanego też przez mrówki Dolichoderus bispinosus do budowy ich mrowisk), z drewna sporządza się łodzie i zapałki[4], jest ono też wykorzystywane jako budulec konstrukcji podwodnych (nad wodą jest nietrwałe)[7]. Kwiaty tego gatunku są jadalne, a roślina wykorzystywana jest też jako lecznicza (w tym uznawana za afrodyzjak[4], żywica działać ma ściągająco i przeciwzapalnie)[4][6]. Z cierni Bombax buonopozense wykonywane są bierki szachowe[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewa zrzucające liście, czasem z pniem pokrytym grubymi cierniami[5].
Liście
Dłoniastozłożone, z 5-9 całobrzegimi listkami[5], z których środkowy jest większy od pozostałych[3]. Zrzucane w porze suchej[5].
Kwiaty
Wyrastają pojedynczo lub skupione w wierzchotkowatych kwiatostanach w kątach liści[5]. Szypułki z trzema, szybko odpadającymi liśćmi podkwiatowymi[3]. Kwiaty dość okazałe[3], z kielichem kubeczkowatym lub rurkowatym, o brzegu uciętym lub głęboko podzielonym na łatki, czasem od zewnątrz ogruczolonym, odpadającym. Płatki korony kwiatu owalne, zwykle nieco asymetryczne. Pręciki bardzo liczne – od 70 do ponad 900, u nasady zrosłe, wyżej z wolnymi, długimi nitkami. Zakończone nerkowatymi lub owalnymi główkami składającymi się z pojedynczych pylników. Zalążnia pięciokomorowa z licznymi zalążkami, zwieńczona podzielonym na łatki lub całobrzegim znamieniem[5][3].
Owoce
Drewniejące torebki otwierające się 5 klapami, w środku z trwałą kolumienką, zawierające liczne nasiona otoczone mniej lub bardziej obfitym u różnych gatunków puchem[5][3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

W systemach APG z końca XX i XXI wieku jest to rodzaj z podrodziny wełniakowych Bombacoideae w obrębie ślazowatych Malvaceae[1][8]. W dawniejszych systemach klasyfikacyjnych wełniakowe podnoszone były zwykle do rangi rodziny wełniakowatych Bombacaceae[9]. Z rodzaju wyodrębniane są dawniej tu zaliczane rośliny z rodzaju Rhodognaphalon (Ulbr.) Roberty[4].

Wykaz gatunków[3]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2020-06-02].
  2. a b Bombax. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-06-02].
  3. a b c d e f g Bombax L.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-06-02].
  4. a b c d e f g h David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 121. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b c d e f g K. Kubitzki, C. Bayer (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. V. Flowering Plants. Dicotyledons. Berlin, Heidelberg, New York: Springer-Verlag, 2003, s. 272. ISBN 3-540-42873-9.
  6. a b c Jolanta i Karol Węglarscy: Rośliny dalekiej Azji. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2006, s. 156. ISBN 83-60247-27-7.
  7. A brief introduction to Bombax ceiba Linn
  8. Genus: Bombax (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN), United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service. [dostęp 2010-02-24].
  9. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 961. ISBN 83-214-1305-6.