Wiek emerytalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

W czasach współczesnych wiek emerytalny jest uzyskiwany przez ludzi, którzy kiedyś wkroczyli na rynek pracy, dzięki czemu stali się członkami systemu emerytalnego. Istotną sprawą jest to, że obecnie osoby, które osiągają wiek emerytalny nie są niedołężnymi starcami, a wręcz przeciwnie - funkcjonują normalnie.[1]

Przesłanki ustalania wieku emerytalnego[edytuj]

Wiek emerytalny jako zdobycie prawa do świadczenia emerytalnego wymaga wzięcia pod uwagę wielu składników, które ze społecznego punktu widzenia argumentują określenie wieku emerytalnego na danym poziomie. Trzeba więc ustalić zarówno biologiczne kryteria procesu starzenia się ludzkiego organizmu, postępem medycyny i higieny oraz wiążącego się z tym wydłużania granicy śmiertelności ludzi, jak i z drugiej strony - związane z postępem cywilizacyjnym - zmierzanie do skracania udziału w społecznym procesie pracy. Należy tu również poruszyć temat rozwoju technologicznego, mniejsze koszta energii elektrycznej, w związku z coraz lepszą, wydajniejszą i bardziej zautomatyzowaną pracą, co w skutkach daje lepsze warunki pracy. Kwestie natury ekonomiczno-demograficznej również mają duże znaczenie.[2]

W związku z tym, społeczne przyzwolenie na zaprzestanie pracy, realizuje się z angażowaniem takich elementów jak:

  • zabezpieczenie środków utrzymania,
  • wysługa,
  • zatrudnienie,
  • koszty.[2]

Zabezpieczenie środków utrzymania[edytuj]

Przesłanka nawiązuje do najbardziej istotnych funkcji ubezpieczenia społecznego, którą jest zagwarantowanie środków utrzymania w razie mocno ograniczonej zdolności do zarabiania. Wszyscy ludzie w wyniku starzenia się, tracą tę zdolność, jednak nie jest możliwe ustalenie uniwersalnej granicy dla wszystkich, ponieważ tracą w różnym wieku. Aby system się sprawdzał, trzeba ustalić jedną granicę dla wszystkich uprawnionych. Według wskazówkom Konferencji Międzynarodowej Organizacji Pracy z 1944 r. o zagwarantowaniu środków egzystencji, limitem powinien być wiek, w którym ludzie nie są już w stanie wydajnie pracować, choroby, które charakteryzują się związkiem z wiekiem są bardziej odczuwalne oraz pojawiają się przesłanki, które tworzą poważne obawy przed trwałym bezrobociem. Ta przesłanka przewiduje względnie wysoki poziom wieku emerytalnego.[2]

Wysługa[edytuj]

W tej przesłance osiągnięty wiek jest progiem, po przekroczeniu którego człowiek może korzystać z efektów swojej dotychczasowej pracy, mimo że mógłby być wciąż zdolny do pracy bez obniżenia jej wydajności. Zasada realizowana w systemach emerytalnych, charakteryzujących się uzależnieniem prawa do pobierania emerytury od ilości przepracowanych lat. Sam okres emerytury nie powinien więc być zbyt późnym okresem życia człowieka, by mógł on skorzystać z owoców swojej własnej pracy. W przeciwieństwie do przesłanki zabezpieczenia środków utrzymania, ta przesłanka przemawia do ustalenia niższego wieku emerytalnego. W ostatnich latach granica żywotności ludzi się wydłuża, więc pojawiła się tendencja do wydłużania lat pracy, czyli podnoszenia wieku emerytalnego.[2]

Zatrudnienie[edytuj]

Niski wiek emerytalny może stanowić zagrożenie w krajach, które posiadają niedobór siły roboczej. Niski przyrost naturalny, oraz wysoki poziom uprzemysłowienia państwa przemawia za względnie wysokim wiekiem emerytalnym, jednak przeciwstawiane są temu różne czynniki, a przede wszystkim przesłanka wysługi. Dlatego wysoki wiek emerytalny w takich krajach jest łagodzony między innymi takimi udogodnieniami jak wzrost emerytury z tytułu odroczenia czy umożliwienie pobierania zasiłku przy jednoczesnym zarobkowaniu. Kraje o wysokim przyroście naturalnym oraz wysokich zasobach siły roboczej, są skłonne do ustalania granicy wieku emerytalnego dość nisko i uniemożliwiania jednoczesnej pracy podczas pobierania zasiłku emerytalnego. Jednak nie zawsze jest to możliwe, ze względu na specyficzną charakterystykę takich państw - są w trudnej sytuacji gospodarczej, więc nie mogą sobie pozwolić na tak kosztowną operację jaką jest obniżenie wieku emerytalnego.[2]

Koszty[edytuj]

Przesłanka kosztów nakazuje chwilę zastanowienia czy społeczeństwo po prostu jest na tyle zamożne, by mogło sobie pozwolić na wypłacanie zasiłków młodym emerytom. Obniżenie wieku, powoduje nie tylko wzrost ilości emerytów, czyli osób, które są uprawnione do pobierania takich świadczeń, ale i zostaje wydłużony czas, przez które zasiłki będą pobierane. Wraz ze wzrostem kosztów zmniejsza się źródło ich pokrycia, jakim są składki ubezpieczeniowe. Jeśli taki fundusz maleje, to jest to przesłanka do podwyższenia granicy wieku emerytalnego.[2]

Rodzaje wieku emerytalnego[edytuj]

Powszechny wiek emerytalny jest wiekiem, który obowiązuje wszystkich, których obejmują dane przepisy, w przypadku gdy dla danej grupy społecznej nie został ustalony niższy wiek emerytalny, lub też prawo do wcześniejszego przejścia na zasiłek nie zostało przez nich wykorzystane.[2]

Niższy wiek emerytalny jest przeznaczony dla osób, które pracują w szczególnie ciężkich, lub niebezpiecznych warunkach, z reguły jest o 5 - 15 lat niższy od powszechnego wieku emerytalnego.[2]

Kryteria różnicowania wieku emerytalnego[edytuj]

W ubezpieczeniu społecznym wiek emerytalny może pojawiać się jako wiek podstawowy, niższy wiek emerytalny, powszechnie obowiązujący. Niższy wiek może wynikać nie tylko z ustalonego poziomu w stosunku do warunków pracy, ale również innych okoliczności (np. inwalidztwa). W polskim systemie stosowane są dwa kryteria, kryterium szczególnych warunków oraz kryterium charakteru pracy. Inne okoliczności, są natomiast rozpatrywane w kategorii wcześniejszej emerytury.[2]

Kryterium płci ma bardzo długą tradycję, wypływ na jej stworzenie ma założenie, że kobiety mają słabszą konstrukcję psychofizyczną, co miałoby uzasadniać ich krótsze partycypowanie w tworzeniu dóbr i usług. Dodatkowo, wpływ mogły mieć również żądania kobiet, które zwracały uwagę na ich ogromny udział w wychowywaniu dzieci. Wiele kobiet, które przyzwyczajane przez długi czas do wcześniejszej emerytury, sprzeciwia się zrównywaniu wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, nawet mimo to, że 5 lat krótsza emerytura oznacza znaczą różnicę w wysokości wypłacanego świadczenia emerytalnego. W związku z tym w nowym systemie emerytalnym, niższy wiek u kobiet jest traktowany, dość niespodziewanie, jako dyskryminacja. Związek z tymi głosami sprzeciwu, ma przejście ze starego systemu zdefiniowanego świadczenia na system zdefiniowanej składki.[2]

Wiek emerytalny w różnych krajach.[edytuj]

Kraj Wiek emerytalny Rok Przypisy
Mężczyźni Kobiety
Albania 64,5 59,5 2011 [3] [4]
Armenia 63 63 2011 [3]
Austria 65 60 2011 [5] [3] [6]
Azerbejdżan 62,5 57,5 2011 [3] [7]
Belgia 65 65 2009 [8]
Białoruś 60 55 2007 [8]
Bośnia i Hercegowina 65 65 2011 [3]
Bułgaria 63 60 2011 [8] [3]
Chorwacja 65 60 2011 [3]
Cypr 65 65 2011 [5] [3]
Czarnogóra 64 59 2011 [3] [9]
Czechy 61l10m 56-60 2008 [5] [8] [10]
Dania 65-67 65-67 2008 [5] [8]
Estonia 63 60,5 2011 [5] [8] [11]
Finlandia 62-68 62-68 2008 [5]
Francja 62 62 2011 [5] [3] [12]
Grecja 58-65 58-65 2011 [3]
Gruzja 65 60 2011 [3]
Hiszpania 65 65 2011 [5] [3]
Holandia 65 65 2011 [5] [3] [13]
Irlandia 65-66 65-66 2008 [5] [8] [3] [14]
Islandia 67 67 2007 [8]
Kazachstan 63 58 2011 [3]
Kirgistan 63 58 2011 [3]
Kosowo 65 65 2011 [3]
Liechtenstein 64 64 2007 [8]
Litwa 62,5 60 2011 [3]
Łotwa 62 62 2011 [3]
Luksemburg 65 65 2011 [3]
Macedonia 64 62 2011 [3]
Malta 61 60 2008 [5] [8] [15]
Mołdawia 65 60 2011 [3]
Niemcy 65 65 2008 [5] [8] [16]
Norwegia 67 67 2011
Polska 65-67 60-67 2011 [5] [3] [17]
Portugalia 65 65 2011 [3]
Rosja 60 55 2011 [3]
Rumunia 63 58 2008 [5] [3] [18]
Serbia 63 58 2011 [3]
Słowacja 62 55-59 2008 [5] [19]
Słowenia 63 61 2008 [5]
Szwajcaria 65 64 2007 [8]
Szwecja 61-67 61-67 2011 [5] [8]
Tadżykistan 63 58 2011 [3]
Turkmenistan 62 57 2011 [3]
Ukraina 60 55-60 2011 [3] [20]
Uzbekistan 60 55 2011 [3]
Węgry 62 62 2011 [5] [3]
Wielka Brytania 65 60 2011 [5] [3] [21]
Włochy 57-65 57-65 2008 [8]

Przypisy

  1. MarekM. Góra MarekM., Inne spojrzenie na podstawowe zagadnienia ekonomii emerytalnej, 2003.
  2. a b c d e f g h i j Ryzyko emerytalne, [w:] InettaI. Jędrasik-Jankowska InettaI., Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa: Wolters Kluwer, 2014.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah Інформація про поточний пенсійний вік у різних країнах, Консультаційна компанія "Стратегія Лайф" [1].
  4. W Albanii wiek emerytalny ma być zwiększony do 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet w 2012 roku.
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s 2009 Ageing Report: Economic and budgetary projections for the EU-27 Member States (2008-2060). Joint Report prepared by the European Commission (DG ECFIN) and the Economic Policy Committee (AWG), [2], s. 78.
  6. W Austrii wiek emerytalny dla kobiet ma być zrównany z wiekiem emerytalnym dla mężczyzn w 2033 roku.
  7. W Azerbejdżanie wiek emerytalny dla mężczyzn ma być zwiększony do 63 lat w 2012 roku, a wiek emerytalny dla kobiet ma być stopniowo zwiększany i osiągnąć 60 lat w 2016 roku.
  8. a b c d e f g h i j k l m n Kłos B., Wiek emerytalny kobiet i mężczyzn, “infos”, 7.02.2008, [3]
  9. W Czarnogórze wiek emerytalny ma być stopniowo zwiększany i osiągnąć 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet w 2013 roku.
  10. W Czechach wiek emerytalny dla kobiet zależy od liczby dzieci. Wiek emerytalny ma być stopniowo zwiększany do 63 lat dla mężczyzn i 59-63 lat dla kobiet w 2013 roku.
  11. W Estonii wiek emerytalny dla kobiet ma być stopniowo zwiększany i zrównany z wiekiem emerytalnym dla mężczyzn w 2016 roku. Później, wiek emerytalny dla obu płci ma być stopniowo zwiększany i osiągnąć 65 lat w 2026 roku.
  12. We Francji wiek emerytalny ma być stopniowo zwiększany do 68 lat.
  13. W Holandii wiek emerytalny ma być zwiększany stopniowo i osiągnąć 67 lat w 2025 roku.
  14. W Irlandii wiek emerytalny ma być zwiększany stopniowo i osiągnąć 68 lat w 2028 roku.
  15. Na Malcie wiek emerytalny ma być stopniowo zwiększany do 65 lat.
  16. W Niemczech wiek emerytalny ma być zwiększany stopniowo i osiągnąć 67 lat w 2029 roku.
  17. http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20120000637
  18. W Rumunii wiek emerytalny ma być stopniowo zwiększany i osiągnąć 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet w 2014 roku. Od 2015 roku wiek emerytalny dla kobiet ma być stopniowo zwiększany i zrównany z wiekiem emerytalnym dla mężczyzn w 2030 roku.
  19. Na Słowacji wiek emerytalny dla kobiet zależy od liczby dzieci. Wiek emerytalny dla kobiet ma być zwiększany stopniowo i osiągnąć 62 lata (niezależnie od liczby dzieci) w 2014 roku.
  20. Na Ukrainie wiek emerytalny ma być stopniowo zwiększany do 60 lat dla kobiet i 62 lat dla mężczyzn-urzędników państwowych w 2021 roku. [4]
  21. W Wielkiej Brytanii wiek emerytalny dla kobiet ma być stopniowo zwiększany i zrównany z wiekiem emerytalnym dla mężczyzn w 2018 roku. Później, wiek emerytalny dla obu płci ma być stopniowo zwiększany i osiągnąć 68 lat w 2046 roku lub wcześniej. [5]

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]