Wiek emerytalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

W czasach współczesnych wiek emerytalny jest uzyskiwany przez ludzi, którzy kiedyś wkroczyli na rynek pracy, dzięki czemu stali się członkami systemu emerytalnego. Istotną sprawą jest to, że obecnie osoby, które osiągają wiek emerytalny nie są niedołężnymi starcami, a wręcz przeciwnie - funkcjonują normalnie[1].

Przesłanki ustalania wieku emerytalnego[edytuj]

Wiek emerytalny jako zdobycie prawa do świadczenia emerytalnego wymaga wzięcia pod uwagę wielu składników, które ze społecznego punktu widzenia argumentują określenie wieku emerytalnego na danym poziomie. Trzeba więc ustalić zarówno biologiczne kryteria procesu starzenia się ludzkiego organizmu, postępem medycyny i higieny oraz wiążącego się z tym wydłużania granicy śmiertelności ludzi, jak i z drugiej strony - związane z postępem cywilizacyjnym - zmierzanie do skracania udziału w społecznym procesie pracy. Należy tu również poruszyć temat rozwoju technologicznego, mniejsze koszta energii elektrycznej, w związku z coraz lepszą, wydajniejszą i bardziej zautomatyzowaną pracą, co w skutkach daje lepsze warunki pracy. Kwestie natury ekonomiczno-demograficznej również mają duże znaczenie[2].

W związku z tym, społeczne przyzwolenie na zaprzestanie pracy, realizuje się z angażowaniem takich elementów jak:

  • zabezpieczenie środków utrzymania,
  • wysługa,
  • zatrudnienie,
  • koszty[2].

Zabezpieczenie środków utrzymania[edytuj]

Przesłanka nawiązuje do najbardziej istotnych funkcji ubezpieczenia społecznego, którą jest zagwarantowanie środków utrzymania w razie mocno ograniczonej zdolności do zarabiania. Wszyscy ludzie w wyniku starzenia się, tracą tę zdolność, jednak nie jest możliwe ustalenie uniwersalnej granicy dla wszystkich, ponieważ tracą w różnym wieku. Aby system się sprawdzał, trzeba ustalić jedną granicę dla wszystkich uprawnionych. Według wskazówkom Konferencji Międzynarodowej Organizacji Pracy z 1944 r. o zagwarantowaniu środków egzystencji, limitem powinien być wiek, w którym ludzie nie są już w stanie wydajnie pracować, choroby, które charakteryzują się związkiem z wiekiem są bardziej odczuwalne oraz pojawiają się przesłanki, które tworzą poważne obawy przed trwałym bezrobociem. Ta przesłanka przewiduje względnie wysoki poziom wieku emerytalnego[2].

Wysługa[edytuj]

W tej przesłance osiągnięty wiek jest progiem, po przekroczeniu którego człowiek może korzystać z efektów swojej dotychczasowej pracy, mimo że mógłby być wciąż zdolny do pracy bez obniżenia jej wydajności. Zasada realizowana w systemach emerytalnych, charakteryzujących się uzależnieniem prawa do pobierania emerytury od ilości przepracowanych lat. Sam okres emerytury nie powinien więc być zbyt późnym okresem życia człowieka, by mógł on skorzystać z owoców swojej własnej pracy. W przeciwieństwie do przesłanki zabezpieczenia środków utrzymania, ta przesłanka przemawia do ustalenia niższego wieku emerytalnego. W ostatnich latach granica żywotności ludzi się wydłuża, więc pojawiła się tendencja do wydłużania lat pracy, czyli podnoszenia wieku emerytalnego[2].

Zatrudnienie[edytuj]

Niski wiek emerytalny może stanowić zagrożenie w krajach, które posiadają niedobór siły roboczej. Niski przyrost naturalny, oraz wysoki poziom uprzemysłowienia państwa przemawia za względnie wysokim wiekiem emerytalnym, jednak przeciwstawiane są temu różne czynniki, a przede wszystkim przesłanka wysługi. Dlatego wysoki wiek emerytalny w takich krajach jest łagodzony między innymi takimi udogodnieniami jak wzrost emerytury z tytułu odroczenia czy umożliwienie pobierania zasiłku przy jednoczesnym zarobkowaniu. Kraje o wysokim przyroście naturalnym oraz wysokich zasobach siły roboczej, są skłonne do ustalania granicy wieku emerytalnego dość nisko i uniemożliwiania jednoczesnej pracy podczas pobierania zasiłku emerytalnego. Jednak nie zawsze jest to możliwe, ze względu na specyficzną charakterystykę takich państw - są w trudnej sytuacji gospodarczej, więc nie mogą sobie pozwolić na tak kosztowną operację jaką jest obniżenie wieku emerytalnego[2].

Koszty[edytuj]

Przesłanka kosztów nakazuje chwilę zastanowienia czy społeczeństwo po prostu jest na tyle zamożne, by mogło sobie pozwolić na wypłacanie zasiłków młodym emerytom. Obniżenie wieku, powoduje nie tylko wzrost ilości emerytów, czyli osób, które są uprawnione do pobierania takich świadczeń, ale i zostaje wydłużony czas, przez które zasiłki będą pobierane. Wraz ze wzrostem kosztów zmniejsza się źródło ich pokrycia, jakim są składki ubezpieczeniowe. Jeśli taki fundusz maleje, to jest to przesłanka do podwyższenia granicy wieku emerytalnego[2].

Rodzaje wieku emerytalnego[edytuj]

Powszechny wiek emerytalny jest wiekiem, który obowiązuje wszystkich, których obejmują dane przepisy, w przypadku gdy dla danej grupy społecznej nie został ustalony niższy wiek emerytalny, lub też prawo do wcześniejszego przejścia na zasiłek nie zostało przez nich wykorzystane[2].

Niższy wiek emerytalny jest przeznaczony dla osób, które pracują w szczególnie ciężkich, lub niebezpiecznych warunkach, z reguły jest o 5 - 15 lat niższy od powszechnego wieku emerytalnego[2].

Kryteria różnicowania wieku emerytalnego[edytuj]

W ubezpieczeniu społecznym wiek emerytalny może pojawiać się jako wiek podstawowy, niższy wiek emerytalny, powszechnie obowiązujący. Niższy wiek może wynikać nie tylko z ustalonego poziomu w stosunku do warunków pracy, ale również innych okoliczności (np. inwalidztwa). W polskim systemie stosowane są dwa kryteria, kryterium szczególnych warunków oraz kryterium charakteru pracy. Inne okoliczności, są natomiast rozpatrywane w kategorii wcześniejszej emerytury[2].

Kryterium płci ma bardzo długą tradycję, wypływ na jej stworzenie ma założenie, że kobiety mają słabszą konstrukcję psychofizyczną, co miałoby uzasadniać ich krótsze partycypowanie w tworzeniu dóbr i usług. Dodatkowo, wpływ mogły mieć również żądania kobiet, które zwracały uwagę na ich ogromny udział w wychowywaniu dzieci. Wiele kobiet, które przyzwyczajane przez długi czas do wcześniejszej emerytury, sprzeciwia się zrównywaniu wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, nawet mimo to, że 5 lat krótsza emerytura oznacza znaczą różnicę w wysokości wypłacanego świadczenia emerytalnego. W związku z tym w nowym systemie emerytalnym, niższy wiek u kobiet jest traktowany, dość niespodziewanie, jako dyskryminacja. Związek z tymi głosami sprzeciwu, ma przejście ze starego systemu zdefiniowanego świadczenia na system zdefiniowanej składki[2].

Wiek emerytalny w różnych krajach[edytuj]

Kraj Wiek emerytalny Przypisy
Przed reformą Po reformie
Mężczyźni Kobiety Mężczyźni Kobiety
 Albania 65 60 65 60 [3]
 Austria 65 60 65 65 [3]
 Belgia 65 65 67 67 [3]
 Białoruś 60 55 63 58 [3]
 Bośnia i Hercegowina 65 65 65 65 [3]
 Bułgaria 64 61 65 65 [3]
 Chile 65 60 65 60 [3]
 Chorwacja 65 61 67 67 [3]
 Cypr 65 65 65 65 [3]
 Dania 65 65 67 67 [3]
 Estonia 63 63 65 65 [3]
 Finlandia 65 65 65 65 [3]
 Francja 65 65 67 67 [3]
 Grecja 67 67 67 67 [3]
 Hiszpania 65 65 67 67 [3]
 Holandia 65 60 67 67 [3]
 Irlandia 66 66 68 68 [3]
 Islandia 67 67 67 67 [3]
 Kanada 65 65 67 67 [3]
 Korea Południowa 61 61 65 65 [3]
 Litwa 63 61 65 65 [3]
 Łotwa 62 62 65 65 [3]
 Luksemburg 65 65 65 65 [3]
 Malta 62 62 65 65 [3]
 Meksyk 65 65 65 65 [3]
 Mołdawia 62 57 62 57 [3]
 Niemcy 65 65 67 67 [3]
 Norwegia 67 67 67 67 [3]
 Polska 65 60 65 60 [3]
 Portugalia 66 66 66 66 [3]
 Słowacja 62 62 62 62 [3]
 Słowenia 64 64 65 65 [3]
 Stany Zjednoczone 66 66 68 67 [3]
 Szwajcaria 65 64 65 65 [3]
 Szwecja 65 65 65 65 [3]
 Ukraina 60 57 62 60 [3]
 Węgry 62 62 65 65 [3]
 Wielka Brytania 65 62 68 68 [3]
 Włochy 66 66 66 66 [3]
Kraj Mężczyźni Kobiety Mężczyźni Kobiety Przypisy
Przed reformą Po reformie
Wiek emerytalny

Przypisy

  1. MarekM. Góra MarekM., Inne spojrzenie na podstawowe zagadnienia ekonomii emerytalnej, 2003.
  2. a b c d e f g h i j Ryzyko emerytalne, [w:] InettaI. Jędrasik-Jankowska InettaI., Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa: Wolters Kluwer, 2014.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am Cały świat podwyższa wiek emerytalny. My go obniżamy. Jak to wygląda w Europie?, „Business Insider”, 2016 [dostęp 2016-12-22] (pol.).

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]