Zamach stanu w Syrii (1963)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Członkowie i sympatycy Komitetu Wojskowego świętują sukces przewrotu 8 marca. Od lewej Salim Hatum, Muhammad Umran, Salah Dżadid.

Zamach stanu w Syrii, rewolucja 8 marca 1963 - zamach stanu przeprowadzony w Syrii 8 marca 1963 przez grupę oficerów związanych z partią Baas; zapoczątkował nieprzerwane rządy tejże partii w Syrii.

Tło wydarzeń[edytuj | edytuj kod]

28 września 1961 zamach stanu Abd al-Karima an-Nahlawiego doprowadził do upadku Zjednoczonej Republiki Arabskiej i zerwania unii Syrii z Egiptem. Do władzy powrócili miejscy notable, którzy odgrywali dominującą rolę w polityce syryjskiej przed zawiązaniem unii. Prezydentem został wywodzący się z tego środowiska Nazim al-Kudsi[1]. Sytuacja w kraju była niestabilna. Praktycznie wszystkie aspekty polityki wewnętrznej i zagranicznej były przedmiotem gwałtownych konfliktów między rządzącą prawicą a ugrupowaniami lewicowymi[2].

Przygotowania do zamachu[edytuj | edytuj kod]

Niemal natychmiast po zamachu an-Nahlawiego przygotowania do kolejnego puczu podjęli członkowie Komitetu Wojskowego partii Baas, tajnej organizacji utworzonej w 1959[3], kierowanej przez Muhammada Umrana, Salaha Dżadida, Hafiza al-Asada, Ahmada al-Mira oraz Abd al-Karima al-Dżundiego[4]. Poszukiwali oni wsparcia dla planowanego przewrotu przede wszystkim wśród młodszych oficerów, zdobywając w tej grupie coraz większą popularność. Doszli jednak do wniosku, że dla sukcesu konieczne jest poparcie oficerów wyższych stopniem, także tych niezwiązanych z partią Baas, lecz deklarujących poglądy naserowskie[5]. Po tajnych negocjacjach Komitet Wojskowy uzyskał poparcie dowódcy wywiadu wojskowego płk. Raszida al-Kutajniego, dowodzącego brygadą w Hims Muhammada as-Sufiego oraz dowódcy frontu izraelskiego Zijada al-Harirego. Plany puczu poparł, aczkolwiek z rezerwą, przywódca cywilnych komórek partii Baas Michel Aflak, który dostrzegł w przewrocie wojskowym jedyną szansę uzyskania przez swoją organizację pełni władzy. Komitet Wojskowy nie informował go jednak o postępach przygotowań do przewrotu; w jaki sposób cywile i wojskowi podzielą się wpływami po ewentualnym zwycięstwie, nie zostało ustalone[6].

Do przyspieszenia działań Komitet Wojskowy skłonił udany zamach stanu w Iraku, przeprowadzony przez iracką gałąź partii Baas[6]. Mimo zastrzeżeń Michela Aflaka, który był zdania, że siły partii w Syrii są niewystarczające, wojskowi postanowili przystąpić do działania natychmiast[7].

Przebieg przewrotu[edytuj | edytuj kod]

W ostatniej chwili władze dowiedziały się o planach przewrotu i aresztowały niektórych uczestników spisku. Mimo to w nocy z 7 na 8 marca 1963 jednostki dowodzone przez zwolenników przewrotu przystąpiły do zaplanowanych wcześniej działań. Związani z partią Baas oficerowie opanowali garnizon w Dżabal ad-Duruz i rozpoczęli marsz na Damaszek. W tym samym kierunku poprowadził swoje siły al-Hariri. Wojska stacjonujące w Katanie nie zareagowały na działania puczystów, przez co ich oddziały bez problemu opanowały stolicę. Bez walki opanowane zostały radiostacja, biuro sztabu generalnego ds. oficerów i ministerstwo obrony. Społeczeństwo syryjskie nie reagowało na działania wojsk[7].

Utworzenie nowego rządu[edytuj | edytuj kod]

Michel Aflak i Salah Dżadid po zwycięskim przewrocie

Na czele państwa stanęła po przewrocie Narodowa Rada Dowództwa Rewolucji, złożona z dwunastu członków partii Baas i ośmiu naserystów oraz ludzi niezwiązanych z żadną organizacją. Do rządu dopuszczono, obok oficerów, także polityków cywilnych (jeden z twórców partii Baas Salah ad-Din al-Bitar został jej pierwszym przewodniczącym), jednak to pierwsza grupa faktycznie kierowała jego pracami. Najważniejsze decyzje podejmowali, poza posiedzeniami Narodowej Rady, członkowie Komitetu Wojskowego[7].

Jeszcze na przełomie marca i kwietnia 1963 zwolennicy partii Baas, na czele z ministrem spraw wewnętrznych gen. Aminem al-Hafizem usunęli naserystów z wojska. Doprowadziło to do wystąpienia zwolenników Nasera (który odnosił się do partii Baas z głęboką niechęcią) i nowego zbliżenia z Egiptem także z rządu. 18 lipca 1963 naseryści pod wodzą płk. Dżasima Alwana podjęli próbę przejęcia władzy drogą kolejnego zamachu stanu. Został on jednak stłumiony, a 20 uczestniczących w nim oficerów - natychmiast aresztowanych i straconych[7]. Następnie uzyskane po 8 marca stanowiska stracili także oficerowie i politycy niezależni. Komitet Wojskowy zdobył faktycznie pełnię władzy w Syrii[7].

Przypisy

  1. Zdanowski J.: Historia Bliskiego Wschodu w XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010, s. 238. ISBN 978-83-04-05039-6.
  2. Ł. Fyderek: Pretorianie i technokraci w reżimie politycznym Syrii. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2011, s. 45-46. ISBN 978-83-7638-111-4.
  3. Batatu H., Syria's Peasantry, the Descendants of Its Lesser Rural Notables, and Their Politics, Princeton University Press, Princeton 2012, ISBN 9781400845842, s. 144.
  4. P. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, ISBN 0-520-06667-7, s. 62 i 69.
  5. P. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, ISBN 0-520-06667-7, s. 69-70.
  6. 6,0 6,1 P. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, ISBN 0-520-06667-7, s. 73-75.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 P. Seale, Asad of Syria. The Struggle for the Middle East, University of California Press, Berkeley-Los Angeles 1989, ISBN 0-520-06667-7, s. 76-80.