Zapasy (ekonomia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zapasy – rzeczowe składniki aktywów obrotowych, do których zalicza się: materiały – surowce, materiały podstawowe i pomocnicze, półfabrykaty obcej produkcji, opakowania, części zamienne i odpady; produkty gotowewyroby gotowe, wykonane usługi, zakończone roboty, w tym także budowlano-montażowe, prace naukowo-badawcze, prace projektowe, geodezyjno-kartograficzne itp.; półprodukty i produkty w tokuprodukcję niezakończoną, tj. produkcję (usługi, w tym roboty budowlane) w toku oraz półfabrykaty (półprodukty) własnej produkcji; towary – rzeczowe składniki majątku obrotowego nabyte w celu odsprzedaży w niezmienionej postaci; zaliczki na poczet dostaw zapasów[1].

Zapasy stanowią rezerwy w obliczu nieterminowości dostaw oraz niepewności związanej z sytuacją na rynku produktów i czynników, a także na skutek sezonowości sprzedaży produktów i zakupu czynników. Ponadto, dokonywanie zakupów w większej skali na ogół wiąże się z niższymi cenami, np. zakupu, czy transportu. Zarządzanie zapasami decyduje o ich wielkości, a ta jest wypadkową korzyści z ich posiadania i kosztów ich utrzymywania.

W bilansie przedsiębiorstwa zapasy wykazywane są jako jedna z pozycji aktywów obrotowych, a zmiany w ich wycenie oraz sposobie ewidencji wpływają na wynik finansowy przedsiębiorstwa. Dlatego metody ewidencji zapasów są ściśle określone jak np. FIFO, LIFO lub metoda średniej ważonej.

W modelu Keynesa zapasy zaliczane są do inwestycji i jest to jedyny komponent inwestycji, który jest częściowo determinowany decyzjami gospodarstw domowych dotyczących konsumpcji, a więc zapasy nie są w pełni kontrolowane przez firmy.

Rodzaje zapasów[edytuj | edytuj kod]

  • bieżące – zużywane na bieżąco
  • cykliczne – te, na które jest popyt sezonowy
  • bezpieczeństwa – gromadzone ze względu na możliwość wystąpienia jakichś nieprzewidzianych okoliczności
  • spekulacyjne – tworzone z wyprzedzeniem ze względów finansowych lub zaopatrzeniowych

Cele tworzenia zapasów[edytuj | edytuj kod]

  • wyrównanie przepływu towarów
  • zapewnienie ochrony przed niepewnością popytu i podaży
  • rozsądne wykorzystanie ludzi i sprzętu
  • zapewnianie i wspieranie właściwej obsługi klienta
  • możliwość oszczędzania przy zakupie większych partii
  • monitorowanie bieżącego i przyszłego zapotrzebowania

Funkcje zapasów[edytuj | edytuj kod]

  • umożliwiają wąską specjalizację produkcji
  • stanowią ochronę przed niepewnością dostaw dla przedsiębiorstw
  • zapewniają ciągłość dostaw w przypadku produkcji sezonowej
  • pozwalają na prowadzenie gry rynkowej przy wykorzystaniu koniunktury i dekoniunktury cenowej

Klasyfikacja zapasów[edytuj | edytuj kod]

  • Materiały i surowce – zapasy surowców stanowią część zapasów przeznaczonych do konsumpcji przemysłowej. Zapasy te obejmują materiały surowe, odbierane przez konsumentów, ale jeszcze nie wykorzystane i nie poddane przetwarzaniu
  • Roboty w toku – wytworzone podczas średniego okresu produkcyjnego lub zapasy w kwocie jednej partii
  • Produkty i towary – zapasy rekompensujące sporadyczne wahania popytu lub podaży, a także spekulacyjne zapasy utworzone w przypadku spodziewanych zmian popytu lub podaży
  • Materiały pomocnicze i eksploatacyjne – technologiczne, tranzytowe zapasy: są przenoszone z jednej części systemu logistycznego do drugiej

Podział kosztów zapasów[edytuj | edytuj kod]

  • Koszty tworzenia zapasów
  • Koszty wyczerpania zapasów
  • Koszty utrzymania zapasów

Wskaźniki ułatwiające gospodarowanie zapasami[edytuj | edytuj kod]

  • Wskaźnik struktury zapasów ilościowy = ilość danego rodzaju zapasów/ stan zapasów w badanym okresie – ilość
  • Wskaźnik struktury zapasów wartościowy = wartość danego rodzaju zapasów / stan zapasów w badanym okresie -wartość
  • Wskaźnik dynamiki zapasów = stan zapasów w końcu okresu badawczego – ilość / stan zapasów na początku okresu badawczego – ilość
  • Wskaźnik obrotu zapasami materiałowymi = wartość zużytych materiałów w ciągu roku / średni stan zapasów w okresie badanym
  • Wskaźnik obrotu zapasami mater.-bazowy = wart. zużytych materiałów w okresie bazowym / średni stan zapasów w okresie bazowym
  • Wskaźnik zapasochłonności = średni stan zapasów w okresie badanym / sprzedaż netto
  • Wskaźnik przyrostu zapasów materiałów = przyrost zapasów / wzrost produkcji
  • Wskaźnik poziomu kosztów utrzymania zapasów = koszty utrzymania zapasów / średni stan zapasów w okresie badanym.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zapasy, [w:] Pojęcia stosowane w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2021-08-07].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Szymonik Andrzej (red.), Zarządzanie zapasami i łańcuchem dostaw, Difin, Warszawa 2013
  • Bendkowski J (red), (2008), „Wybrane elementy zarządzania logistyką w przedsiębiorstwie”, Wyd. Politechniki Śląskej, Gliwice
  • Cyplik P. (2005), Zastosowanie klasycznych metod zarządzania zapasami do optymalizacji zapasów magazynowych – case study, Wyższa Szkoła Logistyki, Vol. 1, Issue 3, No 4.
  • Dębska – Rup A., (1999), „Rachunkowość kapitałowa spółek handlowych”, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły biznesu Kraków
  • Olchowicz I., (1996), „Podstawy rachunkowości”, część I, wyd. Difin, Warszawa
  • Patterson R., (2002), „Kompendium terminów z zakresu rachunkowości i finansów”, Fundacja rozwoju rachunkowości w Polsce Warszawa, PricewaterhouseCoopers
  • Rostek M, Knosala R (2013), „Koncepcja oceny wpływu działań logistycznych na produktywność przedsiębiorstwa”, red. Knosala, Wyd. PTZP
  • Skoczylas K, (2011), Rachunkowość a zarządzanie zapasami w przedsiębiorstwie handlowym, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Finanse, Rynki finansowe, Ubezpieczenia Nr 32
  • Waśniewski T. Gos W., (2002), „Rachunkowość przedsiębiorstw”, tom II, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa