Główny Urząd Statystyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Główny Urząd Statystyczny
Logo GUS
Logo GUS
Główny Urząd Statystyczny w Warszawie 1964.jpg
Budynek centrali GUS
Państwo  Polska
Data utworzenia 1918
Prezes Janusz Witkowski
Wiceprezesi Halina Dmochowska
Grażyna Marciniak
Konrad Cuch
Budżet 398,428 mln PLN[1] (2015)
Adres al. Niepodległości 208
00-925 Warszawa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Główny Urząd Statystyczny
Główny Urząd Statystyczny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Główny Urząd Statystyczny
Główny Urząd Statystyczny
Ziemia 52°12′58″N 21°00′23″E/52,216111 21,006389
Strona internetowa

Główny Urząd Statystyczny, GUScentralny organ administracji rządowej podległy Prezesowi Rady Ministrów zajmujący się zbieraniem i udostępnianiem[2] informacji statystycznych na temat większości dziedzin życia publicznego i niektórych stron życia prywatnego. Do przekazywania danych obligują odpowiednie przepisy prawa (ustawa o statystyce publicznej oraz ogłaszany corocznie Program Badań Statystycznych). Dane mogą być udostępniane tylko w formie zagregowanej (opracowanej), która uniemożliwia identyfikację pojedynczych respondentów (tajemnica statystyczna).

Na czele Urzędu stoi Prezes GUS, który sprawuje swe funkcje w randze ministra[potrzebne źródło] i podlega Prezesowi Rady Ministrów. Jest powoływany na 5-letnią kadencję. Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru (art. 24. 1. ustawy o statystyce publicznej). Prezesowi podlega 16 urzędów statystycznych znajdujących się w miastach wojewódzkich.

Prezes GUS prowadzi kilka centralnych rejestrów m.in. Krajowy Rejestr Urzędowy Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON)[3] oraz Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju (TERYT)[4]. Ogłasza wyłącznie komunikaty i informacje dotyczące najważniejszych wskaźników charakteryzujących sytuację społeczno-gospodarczą kraju – GUS nie prowadzi badań opinii publicznej.

Główna siedziba GUS znajduje się przy al. Niepodległości 208 w Warszawie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Główny Urząd Statystyczny utworzony został przez Radę Regencyjną Królestwa Polskiego w 1918[5], z inicjatywy Ludwika Krzywickiego. Od 1919 jego działalność regulowała ustawa z dnia 21 października 1919 r. o organizacji statystyki administracyjnej[6].

Pierwsza siedziba GUS mieściła w latach 1918–1919 przy ul. Jasnej 10, skąd w styczniu 1920 została przeniesiona do Kamienicy Kryńskiego w Al. Jerozolimskich 32[7].

Działalność GUS została zawieszona w czasie drugiej wojny światowej. Urząd został włączony w struktury Wydziału Rolnictwa i Wyżywienia administracji Generalnego Gubernatorstwa, a jego wyposażenie, bibliotekę i archiwum wywieziono z Warszawy do Krakowa[7].

GUS wznowił pracę w 1945 przy ul. Marszałkowskiej 95 skąd przeniósł się na ul. Narbutta 33[7].

W latach 1948–1951 u zbiegu ulic: Wawelskiej i al. Niepodległości w Warszawie wzniesiono nowy gmach GUS w kształcie trójskrzydłowego wiatraka zaprojektowany przez Romualda Gutta przy współpracy m.in. Zbigniewa Wasiutyńskiego[8].

Spisy miały miejsce m.in. w latach 1921, 1931, 1946, 1950, 1960, 1970, 1978, 1988 i 1996 (spis rolny). W okresie 21 maja – 8 czerwca 2002 Główny Urząd Statystyczny przeprowadził równocześnie dwa spisy: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2002 oraz Powszechny Spis Rolny 2002. W wyniku spisów w 2002 zweryfikowano w dół liczbę mieszkańców Polski. Kolejny Powszechny Spis Rolny został przeprowadzony w okresie 1 września – 31 października 2010. Natomiast w dniach 1 kwietnia – 30 czerwca 2011 miał miejsce Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań.

W 2011, po kontroli przeprowadzonej w GUS przez KPRM, do CBA skierowany został wniosek o zbadanie nieprawidłowości w gospodarowaniu środkami publicznymi w trakcie spisu rolnego w 2010, którymi miało być dodatkowe opłacanie prac przy spisie[9]. Według rzecznika GUS zakwestionowane działania były zgodne z prawem m.in. dlatego, że prowadzenie działań spisowych jest zadaniem dodatkowym w stosunku do pozostałych działań GUS[10].

19 listopada 2013 r. funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego zatrzymali 18 osób podejrzewanych o korupcję, w tym wiceprezesa GUS, w związku z prowadzonym przez stołeczną prokuraturę apelacyjną śledztwem dot. zamówień na zakup sprzętu i usług teleinformatycznych przez Centrum Projektów Informatycznych b. MSWiA oraz KGP.[11]

GUS jest krytykowany za opóźnienia w publikacji raportów, ograniczanie dostępu do danych źródłowych oraz wątpliwą przydatność części z publikowanych raportów[12].

Prezesi[edytuj | edytuj kod]

Kierownictwo GUS[edytuj | edytuj kod]

Budżet, zatrudnienie i wynagrodzenia[edytuj | edytuj kod]

Wydatki i dochody Głównego Urzędu Statystycznego są realizowane w części 58 budżetu państwa.

W 2014 wydatki GUS wyniosły 393,7 mln zł, dochody – 4,5 mln zł[16]. Przeciętne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło 6023 osoby, a średnie miesięczne wynagrodzenie brutto 3864 zł[17].

W ustawie budżetowej na 2015 wydatki Głównego Urzędu Statystycznego zaplanowano w wysokości 398,4 mln zł, a dochody – 3,4 mln zł[18].

Przypisy

  1. Ustawa budżetowa na 2015 r.
  2. Bank Danych Lokalnych elektroniczna przeglądarka informacji statystycznych.
  3. Wyszukiwarka podmiotów gospodarki narodowej przy pomocy REGON lub NIP.
  4. Przeglądarka rejestru TERYT.
  5. Reskrypt Rady Regencyjnej o utworzeniu i organizacji głównego Urzędu Statystycznego (M.P. Nr 100 z 19 lipca 1918 r.)
  6. Dz. U. z 1919 r. Nr 85, poz. 464
  7. 7,0 7,1 7,2 Siedziby GUS. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. stat.gov.pl. [dostęp 2014-12-07].
  8. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006, s. 36. ISBN 83-60350-00-0.
  9. Izabela Kacprzak, Piotr Nisztor: Podwójna kasa za spis powszechny. Rzeczpospolita, 2011.
  10. Oświadczenie rzecznika prasowego Prezesa GUS. GUS, 2011.
  11. Wiceprezes GUS zatrzymany przez CBA. Przeszukano mieszkanie wiceministra MSW. Wyborcza.pl. [dostęp 2015-01-08].
  12. Czy GUS jest jeszcze Polakom potrzebny. Polityka, 2013.
  13. Prezes GUS Józef Oleński zdymisjonowany. Kara za zbyt wysokie zarobki?. Polskie Radio, 2011.
  14. Nowy prezes GUS powołany
  15. GUS - Główny Urząd Statystyczny
  16. Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. (Druk nr 3459). Tom I. sejm.gov.pl, 29 maja 2015. [dostęp 2015-08-28]. s. 1/12, 2/76.
  17. Informacja o wynikach kontroli wykonania budżetu państwa w 2014 r. w części 58 Główny Urząd Statystyczny. W: Najwyższa Izba Kontroli [on-line]. nik.gov.pl, maj 2014. [dostęp 2015-08-28]. s. 18.
  18. Ustawa budżetowa na rok 2015 z dnia 15 stycznia 2015 r.. W: Dz. U. poz. 153 [on-line]. isap.sejm.gov.pl, 29 stycznia 2015. [dostęp 2015-08-28]. s. 20, 63.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]