Zbroja końska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ciężka zbroja końska z XVI w.

Zbroja końska – końskie opancerzenie ochronne, nazywane też ladrem lub ladrowaniem[1].

Chroniła konia w czasie bitwy, zazwyczaj pokrywała całego konia, oprócz pyska i nóg.

Historia i użycie[edytuj]

Oddział ciężkiej jazdy, bitwa pod Orszą

Opancerzenie zwierząt bojowych znane było już w starożytności. W Europie Zachodniej zaczęto je stosować w XIII w. Początkowo zbroja końska miała postać watowanego kropierza, później – kolczugi lub zbroi łuskowej nakładanej na konia. W XV w. i w I połowie XVI w. uzyskała ostateczną formę pełnej zbroi płytowej.

Potrzeba jej stosowania brała się stąd, że konie stosunkowo krótko służyły w bitwie. Początkowo sporadycznie stosowana, głównie przez bogatszych wojowników i władców. W późniejszym okresie stosowała ją cała ciężka jazda, a niekiedy lekka posiadała proste, lekkie zbroje końskie. Stosowana była jeszcze krótko po rozpowszechnieniu broni palnej, lecz szybko zanikła.

Używano jej przez:

Rodzaje[edytuj]

MET Armures.jpg
Jeździedz na koniu w kolczudze.
  • Lekką zbroję płytową stanowił naczółek, czasem uzupełniony lekkim nakarczkiem i napierśnikiem. Czasem dopełniano to lekkim nazadnikiem.
  • Zbroja składająca się z kolczugi była zrobiona z płacht kolczugi przyczepionych paskami. Głowa była czasem chroniona naczółkiem płytowym. Jej wadą było to, że nie chroniła przed strzałami.
  • Zbroja łuskowa składała się z płatów materiału pokrytego blaszkami, przytwierdzonych do boków konia, spiętych na zadzie i na piersi, przywiązanych do szyi i przypiętych do głowy. W rzadkich przypadkach obejmowała całe ciało konia, łącznie z nogami, brzuchem i ogonem wierzchowca.
Koń w niepełnej zbroi łuskowej zbudowanej z dwóch bocznych płatów zbroi spiętych na piersi i zadzie oraz połowicznego nakarczka połączonego z lekkim naczółkiem

Elementy zbroi płytowej[edytuj]

pełen naczółek, widoczne ozdobne kratki na oczy i tuleje na uszy
Niekompletna zbroja końska. Brak hełmu, siodła i bocznych blach. Ta zbroja posiada lekki nakarczek
  • Naczółek – chronił głowę konia, czasem miał płytki chroniące policzki, uszy i oczy oraz kolczugę chroniącą gardło.
  • Nakarczek – chronił szyję; mógł być pełny lub połowiczny, chroniący tylko wierzch szyi, często wspomagany kolczugą.
  • Napierśnik – chronił pierś.
  • Blachy boczne – uzupełniały przerwę między napierśnikiem a nazadnikiem.
  • Nazadnik – ochrona zadu; posiadał otwór na ogon.

Problemem były lejce, które przecinali atakujący by uniemożliwić kierowanie koniem. By zapobiec temu do lejce często wykonywano z łańcucha. Dodatkowo w niektórych zbrojach wykonywano dodatkowe lejce w przypadku urwania głównych.

Nogi oraz spód zwierzęcia nie były chronione zbroją płytową.Czasem do zbroi doczepiano od spodu fartuch kropierza, w celach ozdobnych. Całość łączono nitami, zawiasami oraz paskami.

Elementy zbroi łuskowej[edytuj]

Płaskorzeźba przedstawiająca katafratów na koniach w pełnych zbrojach łuskowych
Katafrakt w pełnej zbroi łuskowej
  • Naczółek wykonywano jako płat zbroi przytwierdzany do głowy, w wersji pełnej zawiązywany pod gardłem, ogłowie konia umieszczano pod zbroją.
  • Nakarczek wykonywano jak płat zbroi, którym okładano szyję konia, zapinany na wierzchu.
  • Napierśnik wykonywano jako „fartuch” ze zbroi łuskowej, zawieszony na szyi.
  • Nazadnik wykonywano go jako „fartuch” ze zbroi łuskowej przyczepionego do siodła, był równocześnie płatami bocznymi.

Niektóre zbroje katafrackie obejmują całe ciało konia (patrz zdjęcie). Zbroje te uzupełniono o łuskowy podbrzusznik i nogawice dla konia. W niektórych zbrojach ogon umieszczano w ochronnym "worku" ze zbroi łuskowej. Koń w takiej zbroi był praktycznie nie do zranienia.

Zalety i wady zbroi końskiej[edytuj]

Zalety:

  • Jednostki takie jak katafraci czy ciężka jazda traciły swoją skuteczność po upadku konia. Jego opancerzenie chroniło przed tym.
  • Rycerzowi łatwiej było walczyć, gdyż nie musiał osłaniać konia.
  • Wierzchowiec miał większe szanse na przeżycie starcia.

Wady:

  • Koń był o wiele wolniejszy i mniej zwinny, szybciej się męczył.
  • Zwiększony ciężar powodował że koń mógł się łatwiej przewrócić, a jeżeli zwierzę upadło, trudno mu było wstać.
  • Przekraczanie rzek było ryzykowne, obciążony koń mógł utonąć razem z jeźdźcem.
  • Zbroje dawały słabą ochronę przed słoniami bojowymi, gdyż te w czasie szarży przewracały i tratowały konie. Czasem wyposażane były też w ostrza na kłach, którymi mogły przebić zbroję łuskową.


Inne zwierzęta[edytuj]

Słoń w ciężkiej zbroi łuskowej

Nie tylko konie nosiły zbroje. Stosowano również zbroje dla innych zwierząt bojowych:

  • Słonie bojowe zwykle posiadały ciężkie zbroje łuskowe, niekiedy płytowe.
  • Katafraci arabscy opancerzali swoje wielbłądy zbrojami łuskowymi.
  • Niekiedy na psy bojowe zakładano kamizelki ze zbroi łuskowej.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Władysław Kwaśniewicz: 1000 słów o broni białej i uzbrojeniu ochronnym. Warszawa: Wyd. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1981.