Katafrakt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na zdjęciu widoczny katafracki jeździec na koniu. Jeździec posiada kolczugę a koń okryty jest zbroją łuskową.
Katafrakt Imperium Sasanidów (rzeźba w Iranie).
Katafrakt w pełnej zbroi łuskowej

Katafrakt (gr. κατάφρακτος kataphraktos – pokryty, osłonięty, opancerzony) – ciężki kawalerzysta w czasach starożytnych i w średniowieczu. Używali ich m.in. Sarmaci, Partowie, Seleukidzi, Sasanidzi, Arabowie z Palmyry, Ormianie, Rzymianie i Bizantyńczycy.

Uzbrojenie[edytuj]

Katafrakci dosiadali specjalnie hodowanych ciężkich koni bojowych. Ich opancerzenie najczęściej stanowiła kolczuga lub zbroja łuskowa oraz hełm. Inaczej rzecz się przedstawiała w zachodnich, zhellenizowanych satrapiach Seleucydów – tamtejsi jeźdźcy nosili metalowe kirysy, laminowane naramienniki i nagolenice, hełm tracki z maską jeźdźca[potrzebny przypis].

Podobnie opancerzane były również konie – zazwyczaj końską zbroją łuskową, najczęściej ciężką, obejmującą cały wierzch konia. Niektórzy katafraci zakładali na konie pełne zbroje, chroniące całe ciało zwierzęcia, łącznie z jego brzuchem, nogami oraz ogonem. Lejce często wykonywano z łańcuchów.

Katafraci na koniach w pełnej zbroi łuskowej

Katafraktowie, według Tytusa Liwiusza, stanęli po obu stronach falangi, a po prawej tuż obok agemy Antiocha III Wielkiego w bitwie pod Magnezją[1]. Zazwyczaj byli uzbrojeni w długą na 4-4,5 m włócznię (kontos), miecz oraz łuk.

Partowie lub Arabowie wprowadzili katafraktów dosiadających wielbłądów, zwykle również wyposażonych w zbroje łuskowe.

Walcząc w armii partyjskiej odznaczyli się oni szczególnie w bitwie pod Nisibis w 217 r.[2]

Sposoby przeciwdziałania[edytuj]

W walce z katafratami stosowano następujące środki:

  • Ustawiano ciasno rzędy pali. Stanowiły one skuteczną barierę dla koni, przez co stawały się one bezużyteczne. Jeździec zmuszony był do walki pieszej, przez co obniżała się jego skuteczność.
  • Na polu bitwy umieszczano kolce, które raniły konie w nieosłonięte zbroją kopyta.
  • Używano słoni bojowych, które wywoływały popłoch wśród wierzchowców.
  • Katafraci, jako bardzo ciężka jazda, cechowali się niską skutecznością w rejonach leśnych i błotnych. Wykonanie zamaskowanych dołów lub rowów na ich drodze skutecznie niszczyło ich szyki, gdyż tak obciążonym koniom łatwo było się przewrócić.

Katafrakci stali się jedną z najcięższych kawalerii świata, przewyższając pod względem opancerzenia nawet rycerstwo zachodnioeuropejskie, które nigdy nie osiągnęło takiego poziomu pancerza, zwłaszcza wierzchowców, jakie mieli katafrakci, a później ciężka jazda Chorezmu i Mameluków egipskich.

Zalety i Wady[edytuj]

Zalety:

  • Obecność pełnej zbroi jeźdźca i wierzchowca powodowała, że stanowili jednostkę o dużej skuteczności.

Wady:

  • Cena uzbrojenia była na tyle wysoka, że władcy często używali ich jedynie jako gwardii przybocznej.

Wizerunek katafrakta z epoki[edytuj]

Na rysunku ściennym (grafitto) z II w. n.e., odkrytym w Dura Europos w Mezopotamii, jeździec nosi hełm szpiczasty, który często zdobiono małą chorągiewką (tzw. jałowiec), zbroję karacenową z watowanymi osłonami ramion, w prawej ręce trzyma włócznię, a u lewego boku ma łuk refleksyjny. Konia okrywa kropierz z naszytymi płytkami[3].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Liwusz, Dzieje Rzymu, XXXVII 40 Liwiusz 1981 ↓, s. 161, 162.
  2. K.Farrokh, Shadows in the Desert, Ancient Persia at War, wyd. Osprey, ISBN 9781846031083, str. 168
  3. Cataphracts and Clibanarii of the Ancient World [1] (ang.)

Bibliografia[edytuj]

  • Tytus Liwiusz: Dzieje Rzymu od założenia miasta. Księgi XXXV-XL. Przełożył Mieczysław Brożek. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich i Wydawnictwo PAN, 1981. ISBN 83-04-00748-3.
  • Mariusz Mielczarek: Cataphracti and Clibanari. Łódź: Oficyna Naukowa MS, 1993, seria: Studies on the History of the Ancient & Mediaeval Art of Warfare. ISBN 83-85874-00-3.
  • Józef Wolski: Dzieje i upadek imperium Seleucydów. Kraków: The Enigma Press, 1999, s. 198-208. ISBN 83-86110-37-6.
  • Zdzisław Żygulski jun.: Broń wschodnia. Turcja, Persja, Indie, Japonia. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983.