Katafrakt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Katafrakt Imperium Sasanidów (rzeźba w Iranie).

Katafrakt (gr. κατάφρακτος kataphraktoi – pokryty, osłonięty, opancerzony) – ciężki kawalerzysta w czasach starożytnych i w średniowieczu. Używali ich m.in. Sarmaci, Partowie, Seleukidzi, Sasanidzi, Arabowie z Palmyry, Ormianie, Rzymianie i Bizantyńczycy.

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Katafrakci dosiadali specjalnie hodowanych ciężkich koni bojowych. Ich opancerzenie najczęściej stanowiła kolczuga lub zbroja łuskowa oraz hełm. Inaczej rzecz się przedstawiała w zachodnich, zhellenizowanych satrapiach Seleucydów – tamtejsi jeźdźcy nosili metalowe kirysy, laminowane naramienniki i nagolenice, hełm tracki z maską jeźdźca[potrzebne źródło]. Katafraktowie, według Tytusa Liwiusza stanęli po obu stronach falangi a po prawej tuż obok agemy Antiocha III Wielkiego w bitwie pod Magnezją[1]. Zazwyczaj byli uzbrojeni w długą na 4-4,5 m włócznię (kontos), miecz oraz łuk. Podobnie opancerzane były również konie – zazwyczaj to ladrami łuskowymi, rzadziej płytowymi (z brązu). Partowie lub Arabowie wprowadzili również katafraktów dosiadających wielbłądów, zazwyczaj również opancerzonych. Walcząc w armii partyjskiej odznaczyli się oni szczególnie w bitwie pod Nisibis w 217 r.[2]

Katafrakci stali się jedną z najcięższych kawalerii świata, przewyższając pod względem opancerzenia nawet zachodnioeuropejskie rycerstwo, które nigdy nie osiągnęło takiego poziomu opancerzenia wraz z końmi jakie mieli katafrakci, czy później ciężka jazda Chorezmu czy Mameluków egipskich.

Wizerunek katafrakta z epoki[edytuj | edytuj kod]

Na rysunku ściennym (grafitto) z II w. n.e., odkrytym w Dura Europos w Mezopotamii, jeździec nosi hełm szpiczasty, który często zdobiono małą chorągiewką (tzw. jałowiec), zbroję karacenową z watowanymi osłonami ramion, w prawej ręce trzyma włócznię, a u lewego boku ma łuk refleksyjny. Konia okrywa kropierz z naszytymi płytkami[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Liwusz, Dzieje Rzymu, XXXVII 40 Liwiusz 1981 ↓, s. 161, 162.
  2. K.Farrokh, Shadows in the Desert, Ancient Persia at War, wyd. Osprey, ISBN 9781846031083, str. 168
  3. Cataphracts and Clibanarii of the Ancient World [1] (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tytus Liwiusz: Dzieje Rzymu od założenia miasta. Księgi XXXV-XL. Przełożył Mieczysław Brożek. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich i Wydawnictwo PAN, 1981. ISBN 83-04-00748-3.
  • Mariusz Mielczarek: Cataphracti and Clibanari. Łódź: Oficyna Naukowa MS, 1993, seria: Studies on the History of the Ancient & Mediaeval Art of Warfare. ISBN 83-85874-00-3.
  • Józef Wolski: Dzieje i upadek imperium Seleucydów. Kraków: The Enigma Press, 1999, s. 198-208. ISBN 83-86110-37-6.
  • Zdzisław Żygulski jun.: Broń wschodnia. Turcja, Persja, Indie, Japonia. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983.