Zbójnictwo
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Wladyslaw_Skoczylas_-_Janosik.jpg/220px-Wladyslaw_Skoczylas_-_Janosik.jpg)
Zbójnictwo – proceder napadania na podróżnych lub mieszkańców wsi, miast i dworów szlacheckich[1].
Rozpowszechnione było w dawnej Polsce, przede wszystkim na obszarach górskich i podgórskich w XVI–XVIII w. Stanowiło często jedną z form reakcji chłopów na ucisk feudalny. Grupy zbójeckie napadały najczęściej na dwory, probostwa i na kupców, a sporadycznie również na bogatych chłopów. Mimo tego w świadomości chłopskiej pozostały nazwiska zbójeckich hersztów, na przykład Janosika, Dowbosza czy Ondraszka, mobilizując chłopów do antyfeudalnych wystąpień[2]. Zbójnictwo utrzymało się do pierwszej połowy XIX w., a zlikwidowane zostało przez wojska austriackie po rozbiorach Polski[3]. Wcześniej do zwalczania zbójnictwa używano tzw. harników. Harnikami byli ułaskawieni przestępcy, z których tworzono grupę zbójecką do zwalczania zbójnictwa. Otrzymywali oni nawet niewielki żołd równy połowie żołdu piechura[4].
Opinia o zbójnikach jako „szlachetnych złoczyńcach” kształtowała się przede wszystkim na początku XX w. pod wpływem literatury neoromantycznej. Jej źródłem były legendy góralskie[5].
W wielu polskich utworach literackich występuje motyw zbójnictwa i postaci zbójników. Najwcześniej wprowadził do swoich utworów „bieszczadników” Wacław Potocki w XVII wieku, opisując bandyckie napady i okrutne zachowania górali (Schowanie nowomodne, Zamek szymbarski). Późniejsi autorzy to m.in. Stanisław Witkiewicz (Na przełęczy), Kazimierz Tetmajer (Orlice)[6].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Łepkowski 1973 ↓, s. 573.
- ↑ Łotys 2001 ↓, s. 48.
- ↑ Lech 1965 ↓, s. 134.
- ↑ Lech 1965 ↓, s. 133.
- ↑ Lech 1965 ↓, s. 124.
- ↑ Zdzisław Piasecki , Zbójnictwo karpackie w literaturze polskiej., t. t. VII, Zakopane: Muzeum Tatrzańskie, 1997, ISSN 0208-4155 .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz Łepkowski: Słownik historii Polski. Warszawa: 1973.
- Zbigniew Łotys: Kwestia chłopska w świadomości społecznej polskiego Oświecenia. Olsztyn: 2001.
- Marian Lech: Za króla Sasa. Warszawa: 1965.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Nawet Żydzi i Cyganie mieli harnasiów. Dwójka - Program 2 Polskiego Radia, 2015-02-24. [dostęp 2017-01-29].