Świątynia Po Klon Garai
| Świątynia Po Klon Garai w Phan Rang-Tháp Chàm (Wietnam) | |
 Świątynia Po Klon Garai |
|
| Państwo |  Wietnam |
| Miejscowość | Phan Rang-Tháp Chàm |
| Wyznanie | hinduizm czamski |
| Wezwanie | miejsce kultu boga Po Klon Garai |
| Historia | |
| Data budowy | XIII w.n.e. |
|
Położenie na mapie Wietnamu
  Świątynia Po Klon Garai
|
|
 |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Świątynia Po Klon Garai[1] w Phan Rang-Tháp Chàm − hinduistyczna świątynia z XIII w., miejsce kultu Po Klon Garai, mitycznego króla-boga Czamów z Pandurangi, czczonego jako wcielenie Śiwy[2].
Spis treści |
Położenie [edytuj]
Świątynia znajduje się na wzgórzu, blisko, ale po przeciwnej stronie, dworca kolejowego Tháp Chàm w miejscowości Phan Rang-Tháp Chàm w środkowym Wietnamie.
Historia [edytuj]
Konstrukcja świątyni jest datowana na drugą połowę XIII w.n.e. Za jej oficjalnego fundatora uważa się króla Czampy Dżaja Simhawarmana III. Badania archeologiczne i znalezione na terenie świątyni inskrypcje wskazują jednak na istnienie w tym miejscu znacznie starszych obiektów. Według legendy Dżaja Simhawarman III tylko rozbudował świątynię postawioną przez króla Po Klon Garai w ramach wyścigu budowlanego z khmerskim wodzem Hakhalem. Celem współzawodnictwa było uniknięcie rozlewu krwi między Czamami i Khmerami. Król Czamów wygrał, wcześniej kończąc swoją budowlę. Pokonani w ten sposób Khmerzy wycofali swoje wojska z Pandurangi[3]. Okres historyczny, któremu przypisuje się tę opowieść, przypada na panowanie króla Angkoru Dżajawarmana VII. Okres ten jest obecnie poddawany rewizji[4]. Kontrowersje budzi zwłaszcza interpretacja wydarzeń, wykazująca, że działania wojskowe nie miały charakteru morderczych zmagań dwóch narodów, lecz bardziej przypominały wojnę domową[5]. Świątynia Po Klon Garai jest jedną z najlepiej zachowanych świątyń Czamów. Na początku XX w. francuscy badacze z EFEO prowadzili na terenie światyni prace wykopaliskowe. Przeprowadzono również restaurację świątyni (w 1905 i w 1908). Kolejną renowację wykonał w latach 90. XX w. zespół konserwatorów kierowany przez Kazimierza Kwiatkowskiego.
Architektura [edytuj]
Zespół świątynny, zbudowany na otoczonej niskim murem platformie, składa się z trzech budowli nazywanych wieżami:
- Kalan główna wieża o wysokości 20,5 m.
- Kośagryha o wysokości 9,31 m.
- Gopura o wysokości 8,56 m.
- Mandapa z której pozostał jedynie, otoczony niewysokim murkiem, podest[6].
Wieże zostały zbudowane z cegły, przy zastosowaniu łęku pozornego, czego rezultatem są grube mury i niewielkie wnętrza. W głównym sanktuarium, w kalanie, znajduje się linga, przedstawiona w formie mukhalingi, tj. lingi z wizerunkiem bóstwa. W przedsionku natomiast umieszczono leżący posąg byka nandi. Na frontonie, nad głównym wejściem, jest umieszczona bardzo dobrze zachowana płaskorzeźba przedstawiająca wieloręcznego Śiwę.
Obiekty infrastruktury [edytuj]
Obecnie wzgórze na którym znajduje się świątynia zostało ogrodzone, a teren uporządkowany. U podnóża powstał rozległy ośrodek kultury Czamów, z galerią sztuki, skansenem i infrastrukturą turystyczną.
Patron [edytuj]
Świątynia poświęcona jest królowi-bogu Po Klon Garai, uważanemu za wcielenie Śiwy. Nadal pełni funkcję religijną miejsca jego kultu. Współczesna tablica umieszczona w pobliżu świątyni przypisuje królowi Po Klon Garai budowę powstałego w średniowieczu i czynnego do dzisiaj systemu irygacyjnego, stanowiącego podstawę miejscowego rolnictwa. Wg tablicy, Po Klon Garai żył w latach 1151–1205[1]. W legendzie jego postać jest kojarzona z królem Czampy Dżaja Indrawarmanem IV.
Kalendarz świąt i rocznic[2] [edytuj]
- Święto Katé obchodzone na początku siódmego miesiąca wg kalendarza czamskiego (na przełomie wrzesień- październik).
- Święto Cabur (na przełomie styczeń-luty)
- Święto Po Sah Ino (na przełomie czerwca i lipca)
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Nazwa Po Klon Garai jest umieszczona na współczesnej steli ustawionej w pobliżu świątyni i opisującej zabytek w językach: wietnamskim i angielskim. Nazwa świątyni występuje w wielu odmianach różniących się przede wszystkim pisownią, np.: Pô Klon-girai, Po Klaung Garai, Po Kloong Garai, Pô Klong Girai. (Zdjęcie steli)
- ↑ 2,0 2,1 Antoine Cabaton, w James Hastings, Encyclopedia of Religion and Ethics, Charles Scribner's Sons, New York, 1911
- ↑ Współczesny tekst legendy zawiera odniesienia zarówno do kronik chińskich i wietnamskich, jak i ich interpretacji dokonanej przez G.Maspero na pocz. XX w. Pełny tekst legendy o Po Klon Garai
- ↑ Wg M. Vickerego Dżajawarman VII został królem Angkoru przy wsparciu wojsk czamskich. Michael Vickery, "Champa Revised." ARI Working Paper, No.37, 2005
- ↑ Tezy te, a zwłaszcza niektóre interpretacje, których autorzy uważają, że Dżajawarman VII był w połowie Czamem, szczególnie duże emocje budzą w Kambodży, w której pochodzenie rodziny królewskiej wywodzone jest od królów Angkoru.
- ↑ Drewniane kolumny i dach nie zachowały się do naszych czasów. Andrew Hardy, Mauro Cucarzi, Patrizia Zolese: Champa and the archaeology of Mỹ Sơn (Vietnam). Singapur: NUS Press, 2009, s. 165. (dostęp 2009-09-02)
