Czelabińsk (meteoryt)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czelabińsk
Fragment meteorytu
Fragment meteorytu
Sposób odkrycia spadły
Państwo  Rosja
Obwód  Obwód czelabiński
Miejsce znalezienia obwód czelabiński
Data znalezienia 17 lutego 2013
Typ meteoryt kamienny, chondryt
Klasa zwyczajny
Położenie na mapie obwodu czelabińskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu czelabińskiego
Czelabińsk
Czelabińsk
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Czelabińsk
Czelabińsk
Ziemia 54°57′19″N 60°19′36″E/54,955147 60,326614
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Czelabińsk – (Chelyabinsk) oficjalna[1] nazwa fragmentów meteoroidu, który 15 lutego 2013 wszedł w atmosferę Ziemi[2]. Lecący przez atmosferę superbolid spowodował znaczne straty uszkadzając ponad siedem tysięcy budynków[3] i pośrednio powodując obrażenia u około 1500 osób (głównie spowodowane przez fragmenty rozbitych szyb)[4]. Odnalezione fragmenty meteorytu należą do chondrytów zwyczajnych[2].

Meteoroid[edytuj | edytuj kod]

Meteoroid należał do grupy Apolla[5]. Jego średnica przed wejściem w atmosferę szacowana jest na około siedemnaście metrów, a masa na około dziesięć tysięcy ton[6]. Obiekt uderzył w atmosferę ziemską z kierunku wschodniego i rozpadł się na wysokości 15 do 25 kilometrów[4][7].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa meteorytu została przyjęta 18 marca 2013[1], początkowo proponowano aby nosił on nazwę Czebarkul od miasta Czebarkul leżącego przy jeziorze o tej samej nazwie, gdzie znaleziono pierwsze niewielkie fragmenty meteorytu[2].

Skład i klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Meteoryt został sklasyfikowany jako chondryt zwyczajny[2]. Wstępna analiza jego składu wskazuje na zawartość około 10% żelaza meteorytowego, a także obecność oliwinów i siarczynów[8].

W 2014 w meteorycie odnaleziono fragmenty jadeitu wskazują na to, że około 290 milionów lat temu meteoroid zderzył się ze znacznie większym meteoroidem z prędkością wynoszącą około 0,4–1,5 km/s[9]. W momencie zderzenia doszło do wyzwolenia znacznej energii i temperatura bolidu wzrosła miejscami do przynajmniej 1700–2000°C co doprowadziło do powstania między innymi jadeitu[9].

Odnalezione fragmenty[edytuj | edytuj kod]

Według relacji świadków jeden z większych odłamków wpadł do jeziora Czebarkul[10][11], wybijając w zamarzniętej tafli lodowej jeziora przerębel o średnicy około ośmiu metrów; wokół przerębla znaleziono leżące na lodzie czarne mineralne okruchy o rozmiarach do jednego centymetra[12][11]. Ponieważ jednak wysłani na miejsce zdarzenia nurkowie nie znaleźli większych odłamków meteorytu, dopuszcza się przypuszczenie, że przerębel mogła powstać na skutek „innych przyczyn”[3]. W dnie jeziora znaleziono kratery, które mogły być zrobione przez upadające fragmenty, ale z powodu trudnych warunków panujących na dnie jeziora dotychczas (27 lutego 2013) nie znaleziono jeszcze w nich żadnych kawałków meteorytu[13].

Liczne fragmenty zostały także znalezione na obszarach na zachód od Czelabińska. Okoliczni mieszkańcy zebrali wiele fragmentów meteorytu, często znajdowane w zaspach śnieżnych były one bardzo łatwe do odkrycia, jako że upadając pozostawiły za sobą widoczny ślad w śniegu[14].

Początkowo odnaleziono ponad sto niewielkich fragmentów, z czego największy kawałek ważył ponad jeden kilogram[13]; łączna masa fragmentów w połowie marca 2013 określona była na około sto kilogramów[1]. W kolejnych miesiącach znajdowano szereg fragmentów ważących do kilku kilogramów[15]. 16 października 2013 z jeziora Czebarkul wydobyto kamień o masie wynoszącej 570 kg, który najprawdopodobniej jest częścią meteorytu[16][17].

Fragmenty meteorytu mogą osiągnąć dużą wartość kolekcjonerską, według ekspertów jeden gram materiału pochodzącego z tego meteorytu może być warty ponad dwa tysiące dolarów[18].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Chelyabinsk (ang.). lpi.usra.edu, 2013-03-18. [dostęp 2013-04-30].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Russian Meteorite May Be Named Chebarkul (ang.). en.ria.ru, 2013-02-17. [dostęp 2013-03-14].
  3. 3,0 3,1 Scientists confirm Chebarkul Lake meteorite found in Russian Urals as meteorite with an iron content of about 10% (ang.). ruvr2. [dostęp 2013-03-14].
  4. 4,0 4,1 Russia asteroid impact: ESA update and assessment (ang.). European Space Agency, 2013-02-19. [dostęp 2013-03-14].
  5. Jorge I. Zuluaga, Ignacio Ferrin: A preliminary reconstruction of the orbit of the Chelyabinsk Meteoroid (ang.). arxiv.org, 2013-02-21. [dostęp 2013-03-14].
  6. Meteor Not Linked to Asteroid Flyby (ang.). NASA. [dostęp 2013-03-14].
  7. Orbit of the Russian Meteor (ang.). NASA, 2013-02-15. [dostęp 2013-03-14].
  8. Katie Stallard: Meteor: Space Rock Fragments In Russian Lake (ang.). news.sky.com, 2013-02-18. [dostęp 2013-03-14].
  9. 9,0 9,1 Jadeite in Chelyabinsk meteorite and the nature of an impact event on its parent body (ang.). nature.com, 2014-05-23. [dostęp 2014-05-22].
  10. Meteorite fell into Chebarkul lake – Russian governor (ang.). ruvr.ru. [dostęp 2013-03-14].
  11. 11,0 11,1 W okolicy Czelabińska znajdowane są pierwsze meteoryty. To zwykłe chondryty (pol.). wyborcza.pl, 2013-02-20. [dostęp 2013-03-14].
  12. На озере Чебаркуль упали метеориты (ros.). mvd.ru. [dostęp 2013-03-14].
  13. 13,0 13,1 Divers find Russian meteorite craters in Chebarkul Lake (ang.). rt.com, 2012-07-28. [dostęp 2013-03-14].
  14. Andrew E. Kramer: Russians Wade Into the Snow to Seek Treasure From the Sky (ang.). nytimes.com, 2013-02-18. [dostęp 2013-03-14].
  15. Hubert Bartkowiak: Nowe, duże fragmenty meteorytu czelabińskiego Inne.htm (pol.). www.Kosmonauta.net, 2013-09-30. [dostęp 2014-02-03].
  16. 'Meteorite' pulled from Russian lake (ang.). bbc.co.uk, 2013-10-16. [dostęp 2013-10-16].
  17. Odnaleziono największy do tej pory fragment meteorytu czelabińskiego. tylkoastronomia.pl, 2013-10-17. [dostęp 2013-10-30].
  18. Fragmenty czelabińskiego meteorytu mogą być 40 razy droższe niż złoto (pol.). wyborcza.pl, 2013-02-21. [dostęp 2013-03-14].