Dolar amerykański

Dolar amerykański
Niektóre współczesne amerykańskie banknoty
Kod ISO 4217	USD
Państwo	Stany Zjednoczone, Bonaire, Ekwador, Mikronezja, Saba, Sint Eustatius, Palau, Portoryko, Salwador, Timor Wschodni, Wyspy Marshalla, Zimbabwe
Poziom inflacji	2,7% (w Stanach Zjednoczonych)
Podział	100 centów = 1 dolar amerykański
Symbol	$ – dolar ¢ – cent
Monety	1 2 ($) 1, 5, 10, 25, 50 (¢)
Banknoty	1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 ($) – obiegowe 500, 1000, 5000, 10 000, 100 000 ($) – pozaobiegowe
Bank centralny	Federal Reserve System
Mennica	United States Mint

Dolar amerykański (oficjalna nazwa – United States dollar, międzynarodowy skrót – USD) – oficjalna waluta Stanów Zjednoczonych, Portoryko, Mikronezji, Marianów Północnych, Palau, Wysp Marshalla, Panamy, Ekwadoru (od 2000), Salwadoru (od 2001), Timoru Wschodniego, Zimbabwe (od 2009) oraz Bonaire, Saby i Sint Eustatius od 2011 roku. Jeden dolar amerykański dzieli się na sto centów amerykańskich. Często zapisuje się go za pomocą symbolu $.

Dolarem określano początkowo powszechnie jedną uncję srebra w postaci monety bitej przez czeskiego hrabiego Schlicka w XVI wieku. Schlick mieszkał w Dolinie Joachima, zwanej inaczej Joachimsthal. Monety hrabiego zyskały wielkie uznanie dzięki precyzji wykonania i czystości i były powszechnie nazywane "Joachimsthalers", a później "talarami". Nazwa "dolara" pochodzi od "talara". Od 1861 roku można używać każdego kiedykolwiek wyemitowanego znaku pieniężnego w USA, jednak banknoty ze starszą datą emisji są rzadko spotykane.

Wartość dolara oparta była na parytecie złota. Parytet przyjęty w 1900 roku wynosił 20,67 dolara, a przyjęty w 1934 roku 35 dolarów za uncję. Od 1933 roku zniesiono wymienialność dolara na złoto dla własnych obywateli. W 1971 roku USA wycofały się z tego parytetu. W 1972 roku uncja złota osiągnęła cenę 42 dolarów. W 1973 r. USA całkowicie odeszły od powiązania wartości dolara ze złotem – odtąd dolar stał się walutą płynną. Plany zniesienia rezerwy złota, ogłoszone przez prezydenta Richarda Nixona w 1971 roku, doprowadziły do powstania Partii Libertariańskiej, która obok powstałej później Partii Konstytucyjnej jest jedną z sił politycznych w USA, które dążą do przywrócenia oparcia na kruszcach szlachetnych, uważając, iż brak pokrycia w złocie lub srebrze jest niezgodny z Artykułem I paragraf 10 Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Znaczna część członków ruchu Boston Tea Party również nawołuje do przywrócenia parytetu złota.

Nominały

Nominał banknotu	Portret
1	George Washington
2*	Thomas Jefferson
5	Abraham Lincoln
10	Alexander Hamilton
20	Andrew Jackson
50	Ulysses Grant
100	Benjamin Franklin
500**	William McKinley
1000**	Grover Cleveland
5000**	James Madison
10 000**	Salmon Chase
100 000**	Woodrow Wilson
*Banknot rzadko spotykany **Banknot nie występuje w powszechnym obiegu

Nominały monet
1 cent (penny)
5 centów (nickel)
10 centów (dime)
25 centów (quarter)
50 centów (half)*
1 dolar
* Moneta stosunkowo rzadko używana

Surowce

Papier, na którym są drukowane amerykańskie banknoty, składa się z około 75% bawełny, około 25% lnu oraz kilku ściśle tajnych składników. ^{[potrzebne źródło]} Tajemnicą są także proporcje. Aby był jeszcze trudniejszy do podrobienia, w mieszankę papieru wtapia się niebieskie i czerwone nitki. Banknot 100-dolarowy w obiegu funkcjonuje ok. 9 lat, żywotność banknotu dwudziestodolarowego wynosi ok. 4 lat, natomiast 1 $ niszczy się przed upływem 2 lat^{[potrzebne źródło]}. Średnio mennica państwowa musi wymieniać banknoty co 5 lat.

W najbliższym czasie banknot o nominale 1 $ z powodu zbyt dużego kosztu produkcji zostanie zastąpiony monetą 1 $.^{[potrzebne źródło]}

Rewers banknotu jednodolarowego

Na banknocie jednodolarowym znajdują się symbole masońskie: piramida z wszechwidzącym okiem, sowa, pieczęć króla Salomona, symbolika liczbowa związana z liczbą 13.

Spadek wartości dolara

Mimo że oficjalnie każdy dolar amerykański, wyprodukowany od początku istnienia tej waluty, pozostaje legalnym środkiem płatniczym w USA, to wartość dolara generalnie spada, patrząc zwłaszcza w szerszym horyzoncie czasowym.

Aczkolwiek zamiana na pieniądz fiducjarny w 1971 (ze zniesieniem wymiany na kruszec), pokazuje mniejszy spadek siły nabywczej pieniądza fiducjarnego do analogicznego spadku tego samego pieniądza w stosunku do kruszcu. W 1972 1 uncja miała wartość 42,74 $. W 2012 wartość 1 uncji złota to 1692,40 $. Co oznacza wartość 1 dolara w kruszcu na ok. 0,025 dolara z 1972. Zgodnie z wartościami odpowiednika siły nabywczej 1 dolar z 2011 roku jest to 0,034 dolara z 1774, a dolar z roku 1970 to 0,20 dolara z 1774. Spadek fiducjarnego jest ok. 6 razy, a w stosunku do kruszcu 40 razy.

Wartość nabywcza 1 dolara amerykańskiego w porównaniu do 1774'

Rok   Odpowiednik  siły nabywczej 1774  1,00 $ 1780  0,59 $ 1790  0,89 $ 1800  0,64 $ 1810  0,66 $ 1820  0,69 $ 1830  0,88 $ 1840  0,94 $ 1850  1,03 $ 1860  0,97 $

Rok   Odpowiednik  siły nabywczej 1870  0,62 $ 1880  0,79 $ 1890  0,89 $ 1900  0,96 $ 1910  0,85 $ 1920  0,39 $ 1930  0,47 $ 1940  0,56 $ 1950  0,33 $ 1960  0,26 $

Rok   Odpowiednik  siły nabywczej 1970  0,20 $ 1980  0,10 $ 1990  0,06 $ 2000  0,05 $ 2007  0,04 $ 2008  0,04 $ 2009  0,04 $ 2010  0,035 $ 2011  0,034 $

Wykres U.S. Consumer Price Index 1913–2006 (oficjalnego indeksu cen konsumpcyjnych)

Monety historyczne i obecnie produkowane

• Half-cent 1792–1857
• Cent (Penny) 1793-obecnie
• 2-cent 1864–1873
• 3-cent 1851–1889
• Half Dime,lub half disme 1792–1873 (Nie należy mylić z poniższym Five-cent Nickel)
• Five-cent Nickel 1866-obecnie
• Dime 1792-obecnie
• 20-cent 1875–1878
• Quarter 1796-obecnie
• Half dollar 1794-obecnie
• Dollar coin 1794-obecnie
• Quarter Eagle (2,50 $ złota moneta) 1792–1929
• Three-dollar piece 1854–1889 (złota moneta)
• Four-dollar piece 1879–1880 (złota moneta)
• Half Eagle (5 $ złota moneta) 1795–1929
• Eagle (10 $ złota moneta) 1795–1933
• Double Eagle (20 $ złota moneta) 1850–1933

Zasady drukowania i działania Fed

Obecnie w gotówce (głównie banknoty z racji spadku wartości monet) znajduje się ponad 800 miliardów dolarów. Zasadniczo 8 razy w roku zbiera się rada Fed (Rezerwy Federalnej), która podejmuje decyzję na temat tego ile gotówki ma znajdować się w obiegu. Jeśli decyduje o zwiększeniu jej ilości, to skupuje za gotówkę papiery dłużne USA od banków prywatnych. Odwrotnie zaś sprzedaje papiery dłużne w zamian za gotówkę. Pieniądze zasadniczo nie zmieniają miejsca, zmienia się tylko stan rachunku gotówkowego banku (w rezerwie federalnej). Bank prywatny może wyjąć nadmiar gotówki (powyżej norm, które musi przetrzymywać zgodnie z przepisami), jeśli tylko chce, aczkolwiek musi o tym uprzedzić Fed. Po otrzymaniu takiego żądania Fed zleca druk banknotów (w Bureau of Engraving and Printing) lub bicie monet (Bureau of the Mint), następnie gotówka jest odbierana przez instytucję, która m.in. może wydać takie pieniądze swoim klientom.

Zobacz też

• banknoty dolarów amerykańskich o wysokich nominałach
• dolar
• jednostka monetarna
• monety amerykańskie
• dolar zastępczy

Linki zewnętrzne

• Kursy walut w NBP.pl