Jadeit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jadeit
Jadeite-4jg34a.jpg
Właściwości chemiczne i fizyczne
Inne nazwy żad, żadeit
Skład chemiczny NaAlSi2O6
Twardość w skali Mohsa 6,5 - 7
Przełam nierówny, muszlowy
Łupliwość doskonała
Układ krystalograficzny jednoskośny
Gęstość minerału 3,2 do 3,3 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa bezbarwny, różne barwy (biała, żółta, zielona, fioletowa)
Rysa Biała
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
jadeit
kolory jadeitu
Zabytkowe chińskie guziki z jadeitu

Jadeitminerał z gromady krzemianów łańcuchowych, zaliczany do grupy piroksenów. Minerał należy do grupy minerałów rzadkich.

Nazwa pochodzi od: Hiszpańscy konkwistadorzy często nosili amulety wykonane z jadeitu. Nazywali go piedra de ijada (kamień lędźwiowy) albo piedra de los riñones (kamień nerkowy), wierząc, że chroni przed dolegliwościami.

Czasami w stosunku do jadeitu oraz do często mylonego z jadeitem nefrytu stosuje się nazwę żad.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Bardzo rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy. Najczęściej występuje w postaci zbitej masy, mikrokrystalicznej, włóknistej; tworzy skupienia ziarniste lub włókniste agregaty. Najczęściej jest lśniącozielony, przeświecający lub przezroczysty. Współwystępuje z diopsydem, egirynem, glaukofanem, albitem, granatem. Wraz z egirynem i omfacytem tworzy szereg jadeitu.

  • Chloromelanit - odmiana jadeitu o barwie zielonej do czarnej, zawierająca znaczny procent żelaza. Występuje w Meksyku, Nowej Gwinei, Szwajcarii, Francji.
  • Astrydyt - odmiana ciemnozielona jadeitu, bogata w chrom, znaleziona na Nowej Gwinei (jaśniejsze plamki pochodzą od przerostków kwarcu i opal. Występuje w skałach oliwinowych.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje głównie w łupkach krystalicznych i skałach metamorficznych. Najczęściej tworzy się w niskich temperaturach i stosunkowo wysokich ciśnieniach. Bywa spotykany w serpentynitach, czasami w amfibolitach i przeobrażonych szarogłazach.

Miejsca występowania:

  • Birma - jest największym dostawcą jadeitu; od przeszło 200 lat zaopatruje Chiny w przeświecający jadeit cesarski (imperial jade).
  • Chiny - odmiany o pięknej zielonej barwie "Yunan jadeit"
  • Japonia - materiał nie nadaje się do celów jubilerskich.
  • Włochy - Piemont,
  • USA - Kalifornia (często jest to mieszanina z nefrytem).
  • Nowa Zelandia - zwany jest przez Maorysów pounamu.W jego poszukiwaniu Maorysi prowadzili ekspedycje w najbardziej niedostępne obszary Wyspy Południowej. Pounamu ceniono za twardość i ostrość krawędzi - Maorysi, podobnie jak inni Polinezyjczycy, nie mieli dostępu do metali. Przypisywano mu także znaczenie mistyczne.
  • Polska - Tąpadła u podnóża Góry Ślęży na Dolnym Śląsku (tworzy tam drobne agregaty); spotykany jest też w Górach Kaczawskich.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • ma znaczenie naukowe – wskaźnik warunków i charakteru przeobrażeń skał.
  • stanowi poszukiwany, atrakcyjny i wysoko ceniony kamień kolekcjonerski
  • ceniony kamień dekoracyjny i ozdobny
  • wykorzystywany w jubilerstwie – kamienie o znaczeniu gemmologicznym pochodzą z Birmy i Gwatemali (duży stopień przezroczystości i piękna barwa tzw. żad imperialny).

Ten minerał o znacznej twardości był ceniony przez wiele kultur np. w starożytnych Chinach, w państwach Mezoameryki i przez ludy maoryskie (pounamu). Z jadeitu wyrabiano ozdoby oraz ze względu na twardość - narzędzia i kosztowną broń.

Skupienia mogą osiągać masę kilku ton, jednak materiał jubilerski należy do rzadkości. Kamienie przeważnie o szlifie kaboszonu rzadko przekraczają masę 5ct. Jadeit jest cenionym materiałem rzeźbiarskim - o wartości decyduje nie tylko artyzm lecz również jakość użytego materiału oraz jego barwa.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W.Szumann – „Kamienie szlachetne i ozdobne”;
  • N.Sobczak – „Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych”;
  • R. Hochleitner – „Minerały i kryształy”;
  • Leksykon Przyrodniczy – „Minerały”;
  • Podręczny Leksykon Przyrodniczy – „Minerały i kamienie szlachetne”;
  • K. Maślankiewicz – „Kamienie szlachetne”;
  • C. Hall – „Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne”;
  • G.G. Gormaz i J.J.Casanovas – „Atlas mineralogii”.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]