Oliwiny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bazalt z widocznymi oliwinami
Perydot w bazalcie

Oliwiny – grupa minerałów zaliczana do krzemianów. Mają zazwyczaj barwę zieloną w odcieniach, ale też brązową, czarną a wyjątkowo są białe lub bezbarwne.

Ogólny wzór chemiczny oliwinów to (Mg, Fe)2 SiO4.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Oliwiny są bardzo podatne na przeobrażenia (procesy pomagmowe, weitrzenie, procesy hydrotermalne).

Typowe dla nich procesy przeobrażeń to:

  • serpentynizacja
  • iddyngsytyzacja
  • bowlingityzacja
  • oraz zastępowanie przez węglany takie jak magnezyt, dolomit czy kalcyt

Są jednymi z głównych składników meteorytów.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Przeważnie występują w zasadowych i ultrazasadowych skalach magmowych: perydotytach, dunitach, iherzolitach, bazaltach oliwinowych, melafirach i diabazach.
  • oliwiny zasobne w magnez lub mangan (forsteryt i tefroit) są składnikami różnych utworów zmetamorfizowanych (żelaza, manganu, skarnów, metasomatytów itd.),
  • oliwiny występują w niektórych meteorytach,
  • w niektórych serpentynitach jako minerał reliktowy
  • w niektórych skałach okruchowych: piaskach i żwirach.

Miejsca występowania: Egipt – kryształy ponad 5 cm; Kenia; Tanzania; Etiopia; USA; Meksyk; Czechy; Rosja – kryształy fajalitu ok. 10 cm (Kołyma), kryształy forsterytu ok. 16cm (Ural); Polska – na Dolnym Śląsku (w trzeciorzędowych bazaltach – najczęściej jest to chryzolit).

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • stanowią surowiec do produkcji materiałów ogniotrwałych
  • stanowią surowiec do produkcji technicznego szkła kwarcowego
  • mają znaczenie naukowe
  • są poszukiwane i cenione przez kolekcjonerów
  • znajdują zastosowanie w jubilerstwie

Porównanie forsterytu, oliwinu właściwego i fajalitu[edytuj | edytuj kod]

Dane przedstawione poniżej są opisem składu chemicznego modeli wyidealizowanych. W przyrodzie naturalne "czyste" człony szeregu izomorficznego forsteryt-fajalit nie występują.

Forsteryt[edytuj | edytuj kod]

  • Wzór empiryczny: Mg2[SiO4]
  • WMasa cząsteczkowa g/cm3: 140.69
    • magnez (Mg) – 34.55% (57.29% MgO)
    • krzem (Si) – 19.96% (42.71% SiO2)
    • tlen (O) – 45.49%

Oliwin właściwy[edytuj | edytuj kod]

  • Wzór empiryczny: (Mg1,6,Fe2+0,4)Σ=2,0[SiO4]
  • Masa cząsteczkowa g/cm3: 153.31
    • magnez (Mg) : 25.37% (42.06% MgO)
    • żelazo (Fe) – 14.57% (18.75% FeO)
    • krzem (Si) – 18.32% (39.19% SiO2)
    • tlen (O) – 41.74%

Fajalit[edytuj | edytuj kod]

  • Wzór empiryczny: Fe2+2[SiO4]
  • Masa cząsteczkowa g/cm3: 203.78
    • żelazo (Fe) – 54.81% (70.51% FeO)
    • krzem (Si) – 13.78% (29.49% SiO2)
    • tlen (O) – 31.41%

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J.Żaba: Ilustrowana Encyklopedia Skał i Minerałów, Wyd. Videograf II , pp:321 - 323.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons