Erynie
Erynie (także Eumenidy[1][2], gr. Ἐρινύες Erinýes, gr. Εὐμενίδες Eumenídes, „życzliwe”, łac. Furiae, Dirae) – boginie i uosobienia zemsty (kary, gniewu) za wszelką nieprawość[3] oraz wyrzutów sumienia w mitologii greckiej.
Należały do najstarszych bóstw panteonu greckiego[1]. Zrodziły się ze spadłej na Gaję (Ziemia) krwi okaleczonego Uranosa (Niebo)[1][4]. Zamieszkiwały Ereb (Ciemności Podziemia)[1][5]. Ich rzymskimi odpowiedniczkami były furie[6][7].
Ponieważ nie należało wymieniać ich imion, nazywano je również Eumenides („Łaskawymi”)[8], Semnaj („Czcigodnymi”)[9] lub Araj („Klątwami”)[10].
W sztuce starożytnej Grecji najczęściej przedstawiano je jako uskrzydlone[1] staruchy z wężami zamiast włosów[1] i przekrwionymi oczami[4]. W rękach trzymały pochodnie[1][4] lub żmije[4], bądź też bicze[1] nabijane ćwiekami z brązu[5].
Były trzy erynie:
- Alekto – (gr. Ἀληκτώ Alēktṓ) – niestrudzona
- Tyzyfone – (gr. Τισιφόνη Tisiphónē) – mścicielka, wymierzająca karę (szczególnie prześladowała zabójców)
- Megajra – (gr. Μέγαιρα Mégaira) – wroga, zawistna
Zadaniem erynii było wysłuchiwanie skarg wnoszonych przez śmiertelników na młodzież obrażającą starszych, na dzieci odnoszące się źle do rodziców, na niegościnnych gospodarzy, na właścicieli domów i radnych miejskich, którzy niewłaściwie odnosili się do petentów, przede wszystkim jednak na zabójców. Stanowiły one personifikacje wyrzutów sumienia po złamaniu tabu – początkowo tylko tabu obrazy, nieposłuszeństwa albo przemocy stosowanej wobec matki[5].
Według Ajschylosa Orestes ścigany przez erynie za matkobójstwo decyduje się poddać sądowi Pallas Ateny, która uwalnia go od winy, a erynie ustają w pogoni za nim otrzymując przydomek „Łaskawych” (eumenid) – bóstw opiekuńczych Ateńczyków.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 90. ISBN 83-04-04673-3. Cytat: „Erynie – także Eumenidy (to znaczy życzliwe – epitet pochlebny miał na celu odwrócenie od siebie ich gniewu, który mógł zostać wywołany przez wymówienie właściwego ich imienia)”.
- ↑ Eumenides (ang.). W: Greek myth index [on-line]. 2007. [dostęp 2010-06-30].
- ↑ wykroczenie, występek
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 122. ISBN 80-8046-098-1. (słow.)
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Robert Graves, przeł. Henryk Krzeczkowski: Mity greckie. Warszawa: PIW, 1967, s. 707; s. 121.
- ↑ Pierre Grimal, op. cit., s. 107.
- ↑ Erinnyes (ang.). W: Greek myth index [on-line]. 2007. [dostęp 2010-06-30].
- ↑ Ajschylos, Eumenidy, passim
- ↑ Pauzaniasz, Wędrówka po Helladzie, 1.28.6
- ↑ Ajschylos, Ofiarnice, w. 406
Bibliografia [edytuj]
- Ajschylos, przeł. Zygmunt Węclewski: Ofiarnice. Kraków: Zielona Sowa, 2004, s. 69. ISBN 837389487X.
- Marek Krajewski: Erynie. Kraków: Wydawnictwo ZNAK, 2010, s. 276. ISBN 9788324013609.
- Jonathan Littell, przeł. Magdalena Kamińska-Maurugeon: Łaskawe. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2008, s. 1038. ISBN 9788308042458.
