Erynie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy postaci mitologicznych. Zobacz też: Erynie – powieść.
Klitajmestra budząca erynie, fragment greckiego malowidła wazowego w stylu czerwonofigurowym na kraterze z IV w. p.n.e., Luwr, Paryż

Erynie (także Eumenidy[1]; gr. Ἐρινύες Erinýes, gr. Εὐμενίδες Eumenídes, „życzliwe”, łac. Furiae, Dirae) – w mitologii greckiej boginie i uosobienia zemsty (kary, gniewu) za wszelką nieprawość[2] oraz wyrzutów sumienia.

Należały do najstarszych bóstw panteonu greckiego[1]. Zrodziły się ze spadłej na Gaję (Ziemia) krwi okaleczonego Uranosa (Niebo)[1][3]. Zamieszkiwały Ereb (Ciemności Podziemia)[1][4]. Ich rzymskimi odpowiedniczkami były furie[5]. Ponieważ nie należało wymieniać ich imion, nazywano je również Eumenides („Łaskawymi”)[6], Semnaj („Czcigodnymi”)[7] lub Araj („Klątwami”)[8].

W sztuce starożytnej Grecji najczęściej przedstawiano je jako uskrzydlone[1] staruchy z wężami zamiast włosów[1] i przekrwionymi oczami[3]. W rękach trzymały pochodnie[1][3] lub żmije[3], bądź też bicze[1] nabijane ćwiekami z brązu[4].

Były trzy erynie:

  • Alekto – (gr. Ἀληκτώ Alēktṓ) – niestrudzona
  • Tyzyfone – (gr. Τισιφόνη Tisiphónē) – mścicielka, wymierzająca karę (szczególnie prześladowała zabójców)
  • Megajra – (gr. Μέγαιρα Mégaira) – wroga, zawistna

Zadaniem erynii było wysłuchiwanie skarg wnoszonych przez śmiertelników na młodzież obrażającą starszych, na dzieci odnoszące się źle do rodziców, na niegościnnych gospodarzy, na właścicieli domów i radnych miejskich, którzy niewłaściwie odnosili się do petentów, przede wszystkim jednak na zabójców. Stanowiły one personifikacje wyrzutów sumienia po złamaniu tabu – początkowo tylko tabu obrazy, nieposłuszeństwa albo przemocy stosowanej wobec matki[4].

Według Ajschylosa Orestes ścigany przez erynie za matkobójstwo decyduje się poddać sądowi Pallas Ateny, która uwalnia go od winy, a erynie ustają w pogoni za nim otrzymując przydomek „Łaskawych” (eumenid) – bóstw opiekuńczych Ateńczyków.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 90. ISBN 83-04-04673-3. Cytat: „Erynie – także Eumenidy (to znaczy życzliwe – epitet pochlebny miał na celu odwrócenie od siebie ich gniewu, który mógł zostać wywołany przez wymówienie właściwego ich imienia)”.
  2. wykroczenie, występek
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 122. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Robert Graves, przeł. Henryk Krzeczkowski: Mity greckie. Warszawa: PIW, 1967, s. 707; s. 121.
  5. 5,0 5,1 Pierre Grimal, op. cit., s. 107.
  6. Ajschylos, Eumenidy, passim
  7. Pauzaniasz, Wędrówka po Helladzie, 1.28.6
  8. Ajschylos, Ofiarnice, w. 406

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Ajschylos, przeł. Zygmunt Węclewski: Ofiarnice. Kraków: Zielona Sowa, 2004, s. 69. ISBN 837389487X.
  2. Eumenides (ang.). mythindex.com, 2007. [dostęp 2010-06-30].
  3. Erinnyes (ang.). mythindex.com, 2007. [dostęp 2010-06-30].
  4. Marek Krajewski: Erynie. Kraków: Wydawnictwo ZNAK, 2010, s. 276. ISBN 9788324013609.
  5. Jonathan Littell, przeł. Magdalena Kamińska-Maurugeon: Łaskawe. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2008, s. 1038. ISBN 9788308042458.