Atena
Atena (gr. Ἀθήνη Athene lub Ἀθηναίη Athenaie) – w mitologii greckiej bogini mądrości, sztuki, wojny sprawiedliwej oraz opiekunka miast, m.in. Aten i Sparty. Jedna z dwunastu głównych bogów olimpijskich. Jej atrybutami były: miecz, sowa, hełm, drzewo oliwne. Jej rzymskim odpowiednikiem jest Minerwa.
Spis treści |
[edytuj] Narodziny
Atena była córką Zeusa i prawdopodobnie Metydy (Metis). Istniała przepowiednia, że Metyda urodzi córkę mądrzejszą od Zeusa i syna, który będzie od niego mocniejszy i go obali. Król bogów połknął boginię, by przepowiednia nie miała szans się spełnić. Po niedługim czasie władcę niebios rozbolała głowa i przywołał do siebie boskiego kowala – Hefajstosa (w innych wersjach boga posłańców - Hermesa), któremu nakazał rozłupać sobie czaszkę. Ten usłuchał Zeusa, z którego głowy wyskoczyła Atena w pełnej zbroi. Była ulubionym dzieckiem Zeusa.
[edytuj] Spór o Ateny
Kiedy bogowie dzielili ziemie dla siebie wywiązał się spór między Ateną a Posejdonem. Oboje chcieli mieć w swym posiadaniu Ateny. Spór przeciągał się długimi dniami, gdyż bogowie stanęli po stronie boga mórz a boginie po stronie pani mądrości, sam Zeus wstrzymał się od głosowania, co dało remis. W końcu zarządzono konkurs – Ateny będą tego, kto ofiaruje miastu cenniejszy dar. Posejdon ofiarował miastu strumień wody, który na jego rozkaz wytrysnął ze skały (inny mit podaje, że jego darem był koń). Natomiast pod dotykiem Ateny wyrosło drzewo oliwne stanowiące prawdziwy skarb na nieurodzajnych ziemiach. Bogowie uznali dar Ateny za cenniejszy i ofiarowali jej upragnione miasto, którego została patronką.
[edytuj] Wężowy noworodek
Kiedy Atena wybrała się do Hefajstosa po broń, ten opuszczony przez żonę, Afrodytę, bóg-kowal zapłonął pożądaniem i rzucił się na nią. Atena obroniła się, jednak kropla nasienia prysnęła na jej udo. Bogini szybko wytarła je wełną. Kiedy materiał upadł na ziemię wyłonił się z niego Erichtonios - niemowlę, które miało wężowy ogon (inny mit podaje, że w ten sposób powstało drzewko oliwne - symbol Ateny). Atena postanowiła ukryć dziecię w koszyku i dać je córkom władcy Aten. Przestrzegła je jednak aby nie zaglądały do kosza. Dziewczęta nie posłuchały ostrzeżeń bogini i zajrzały tam. Na widok wężowego niemowlęcia oszalały i skoczyły z przepaści. Erichtoniosa wychowała Atena. Młodzieniec skonstruował zaprzęg czterokonny i wprowadził pieniądze do Aten a na cześć bogini, która go wychowała ustanowił święto - Panatenaje.
[edytuj] Mściwa Atena
Mimo, że Atena była boginią mądrości i walki o słuszną sprawę nieobce było jej uczucie zazdrości i wściekłości. Na gniew bogini naraziła się Arachne, która sądziła że tka piękniej niż sama Atena. Bogini stanęła z nią do zawodów. Kiedy okazało się, że dzieło Arachne (przedstawiające sceny mitologiczne) jest piękniejsze, bogini z wściekłości podarła misternie zdobioną tkaninę. W tym czasie tkaczka uciekła do lasu i powiesiła się na gałęzi. Bogini, opanowawszy się, odnalazła ciało kobiety i wróciła jej życie jednocześnie zmieniając w pająka. Innym razem, kiedy Atena kąpała się w strumieniu przypadkiem zobaczył ją Tejrezjasz. Wściekła oślepiła go. Z czasem zrobiło się jej szkoda mężczyzny, więc dała mu dar widzenia przyszłości. Bóg mórz Posejdon zakochał się w pięknej kapłance Ateny – Meduzie. Mściwa bogini przyłapała ich na schadzce w jej własnej świątyni. W innym micie Meduza ma wywyższać swoją urodę nad powab swej patronki. Wściekła Atena zmieniła wyznawczynie w potwora ze splotem wijących się węży zamiast włosów na głowie, szponami zamiast rąk i wyłupiastymi oczami. Meduza miała być tak brzydka, że jedno spojrzenie na nią skierowane zmieniało człowieka w kamień.
[edytuj] ,,Dla najpiękniejszej"
Na weselu Peleusa i Tetydy bogini niezgody Eris rzuciła między zebranych jabłko z napisem: ,,Dla najpiękniejszej". Wśród trzech bogiń, które wyciągnęły po nie rękę oprócz Hery i Afrodyty znalazła się również Atena. O rozsądzenie sporu poproszono Parysa. Wszystkie boginie chciały przekupić sędzię. Chociaż Atena zaproponowała bezgraniczną mądrość, nie udało jej się zdobyć skarbu. Nagrodę zdobyła Afrodyta.
[edytuj] Opiekunka herosów
Atena uważana była za opiekunkę herosów. Niejednokrotnie pomagała walecznym półbogom w ich długich podróżach i niebezpiecznych pojedynkach. Perseuszowi pożyczyła swą lustrzaną tarczę (w innych źródłach Egidę), żeby pomóc mu w pokonaniu jednej z gorgon – Meduzy. Podczas wojny trojańskiej opiekowała się Odyseuszem i Achillesem (pomogła mu w walce z Hektorem). Podarowała Heraklesowi wielką kołatkę z brązu, aby wypłoszył z kryjówek ptaki stymfalskie.
[edytuj] Partenon
Główną siedzibą bogini było wzgórze Akropol na którym wzniesiono ku jej czci wspaniałą świątynię – Partenon. W świątyni znajdował się posąg Ateny dłuta Fidiasza, równie kosztowny jak Zeusa Olimpijskiego, wykonany ze złota i kości słoniowej, wysoki na dwanaście metrów. Bogini stała opierając lewą rękę na tarczy, spod której wychylał się wąż, a w prawej dłoni trzymała boginię zwycięstwa Nike. Na głowie miała ozdobny hełm, ubrana była w długą szatę opadającą do stóp.
[edytuj] Atena w sztuce
Atena przedstawiana jest głównie jako kobieta klasycznej urody odziana w zbroję, albo przynajmniej w hełmie i długiej szacie. W jednej dłoni przeważnie dzierży włócznię. Druga dłoń zwykle jest wolna i coś wskazuje, choć rzeźbiarze, przykładem Fidiasza, stawiali jej na dłoni małą Nike.
Grecy dawali Atenie liczne przydomki:
- Polias – patronka miast,
- Pallas – panna,
- Promachos – pani zastępów,
- Ergane – pracownica,
- Partenos – dziewica.
Atrybutami Ateny były:
Identyfikowana jest z rzymską Minerwą.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
- "Mitologia grecka i rzymska" Katarzyna Marciniak
|
|||||
