Historia Żydów w Estonii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Historia Żydów w Estonii – pierwsi Żydzi pojawili się na terytorium obecnej Estonii już w XIV wieku, aczkolwiek stałe osadnictwo żydowskie datuje się od XIX wieku. Byli to głównie Żydzi służący w armii rosyjskiej i ich potomkowie, kupcy, rzemieślnicy i przedstawiciele inteligencji. Pierwsza gmina żydowska powstała w 1830 roku w Tallinnie, kolejną założono w Tartu w 1866 roku. Pierwsza synagogę zbudowano w Tallinnie w 1883 roku, kolejną wzniesiono w Tartu w 1901 roku. Żydzi mieli też swoje domy modlitwy i cmentarze w innych miastach Estonii, stworzyli swoją sieć edukacyjną. Byli też wśród studentów Uniwersytetu w Tartu, gdzie stworzyli nawet Żydowski Klub Dramatyczny (1917). Około 200 Żydów brało udział w walkach o niepodległość Estonii, z czego około 70 było ochotnikami. W dniach 11-16 maja 1919 roku odbył się Kongres Żydów Estonii. Organizacje żydowskie szybko się rozwijały, utworzono m.in. Gimnazjum Żydowskie w Tallinnie. W 1925 roku przyjęto ustawę przyznającą mniejszościom autonomię kulturalną, z której korzystali także Żydzi. W latach 30. XX wieku 100 Żydów studiowało na Uniwersytecie w Tartu, z czego 44 studiowało prawo a 18 medycynę. W 1934 roku utworzono na uczelni Katedrę Studiów Żydowskich. W tym samym roku w Estonii żyło 4381 Żydów z czego 2203 mieszkało w stolicy. 31% Żydów pracowało w handlu, 24% w usługach, 14,5% było rzemieślnikami, a 14% robotnikami. Po aneksji Estonii przez ZSRR w 1940 roku kulturalną autonomię estońskich Żydów znacząco ograniczono, organizacje zmuszono do zaprzestania działalności, a część Żydów deportowano. Po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w 1941 roku Żydów którzy pozostali w kraju wymordowano. W okresie sowieckim na terenie kraju działała tylko jedna gmina żydowska. Ze względu na fakt że władze sowieckie utrudniały Żydom dostęp do wyższych uczelni Moskwy, Kijowa i Leningradu wielu z nich wybierało studia na uczelniach wyższych Estonii, gdzie tego typu dyskryminacja nie istniała. Z wyjątkiem gmin wyznaniowych nie istniały żadne organizacje żydowskie. W marcu 1988 roku założono w Tallinnie Żydowskie Towarzystwo Kulturalne. W 1990 roku utworzono Szkołę Żydowską w Tallinnie. Po odzyskaniu przez Estonię niepodległości otwarto synagogę w Tallinnie, a w 1993 roku przyjęto ustawę przyznającą niektórym mniejszościom (w tym Żydom) autonomię kulturalną.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]