Ilirowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zasięg osadnictwa Ilirów przed podbojem rzymskim

Ilirowie – starożytny lud indoeuropejski zamieszkujący u schyłku epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza (głównie w okresie halsztackim) zachodnie Bałkany, dokładniej tereny między wschodnim wybrzeżem Morza Adriatyckiego a środkowym Dunajem oraz obszary wschodnich Alp oraz Apulię na Płw. Apeninskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Istnieją hipotezy iż to wędrówka Ilirów wyruszających z pierwotnych siedzib nad Dunajem i atakujących Epirotów spowodowała ich przemieszczenie się do Epiru a w konsekwencji m.in. wdarcie się ówczesnie północno-zachodnio-greckiego ludu Dorów na obszar Hellady ok. 1200 p.n.e.[1] Początki genezy prailiryjskiej są wiązane czasami z częścią kultur mogiłowych, pewniejsze związki mają jednak już z kulturami wschodniohalsztackimi[2].

Od V wieku p.n.e. organizowali liczne państewka plemienne (m.in. Dardanowie, Autariaci, Dalmatowie, Liburnowie[3]) na czele których stali książęta.

Na przełomie II i I wieku p.n.e. bałkańscy Ilirowie zostali podbici przez Rzymian i włączeni w skład prowincji Iliria. W przekazach z tamtego okresu zachowały się świadectwa, że byli oni sprawnymi najemnikami, służącymi zarówno w armii rzymskiej, jak i w armiach greckich.

Istnieją teorie, że od VI wieku n.e. obszary Ilirów zasiedlała ludność słowiańska. Potomkami niezromanizowanych Ilirów są najprawdopodobniej współcześni Albańczycy[4]. Potomkami Ilirów zromanizowanych prawdopodobnie są Wołosi.

Sztuka[edytuj | edytuj kod]

Situla z Vače (ok.500-400 p.n.e.)

Kształtowała się na terenie na północ i wschód od Adriatyku od końca II tys. p.n.e. będąc pod wpływem sztuki mykeńskiej, następnie wpływy etruskie i z obszaru Siedmiogrodu. Od VIII-VII wieku dominują wpływy halsztackie, jednak ze znaczącymi wpływami greckich kolonii na terenie gł. dzisiejszej Albanii. W okresie VI-V w. występuje styl situl, następnie wpływy celtyckie i od III-I w. p.n.e. romanizacja. Od VI w. p.n.e. budowano wielkie kurhany, pochówki wyposażano w liczne przedmioty luksusowe. Świątynie zdobione kamiennymi rzeźbami, występują wózki kultowe. Różnokształtna ceramika i wyroby metalowe z ornamentyką głównie geometryczną i przedstawieniami figuralnymi. Liczne figurki zwierząt i ludzi, obfitość bogato zdobionych wyrobów metalowych: broni, okuć, naczyń, ozdób, zapinek a nawet masek. Również wyrabiano szklane paciorki, czasami też szklane naczynia.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Wędrówka Dorów. W: Kazimierz Kumaniecki: Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu. Warszawa: PWN, 1987, s. 45. ISBN 8301047801.
  2. Przemiany kulturowe w Europie Środkowej w środkowej , młodszej epoce brązu i na początku epoki żelaza. W: K.Godłowski J.K.Kozłowski: Historia starożytna ziem polskich. Warszawa: PWN, 1985, s. 76. ISBN 8301042273.
  3. Praca zbiorowa pod redakcją naukową Aleksandra Krawczuka, 2005, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat od okresu cywilizacji klasycznych, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ss. 457, ISBN 83-85719-84-9.
  4. (ang.)Encyclopædia Britannica o hipotezach nt. pochodzenia Albańczyków

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia sztuki starożytnej, WAiF, Warszawa, 1975