Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy izby amerykańskiego parlamentu. Zobacz też: organy o tej samej nazwie w innych państwach.
Izba Reprezentantów
Herb Izba Reprezentantów
Państwo  Stany Zjednoczone
Rodzaj niższa izba
Kierownictwo
Speaker John Boehner (R)
Przewodniczący większości Eric Cantor (R)
Struktura
Struktura Izba Reprezentantów
Liczba członków 435
Stowarzyszenia polityczne Partia Demokratyczna (190[+1?])
Partia Republikańska (239[+5?])
Niezależni
Ordynacja większościowa
Ostatnie wybory 2010 (uzupełniające)
Siedziba
Siedziba Izba Reprezentantów
Kapitol Stanów Zjednoczonych
Waszyngton
Strona internetowa
Stany Zjednoczone
Godło USA
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Stanów Zjednoczonych

Wikiprojekt Polityka

Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych, ang. United States House of Representatives – organ ustawodawczy, izba niższa Kongresu Stanów Zjednoczonych.

Pieczęć Izby Reprezentantów

Wybór członków Izby Reprezentantów[edytuj | edytuj kod]

Prawa wyborcze[edytuj | edytuj kod]

Członkowie Izby Reprezentantów wybierani są w wyborach powszechnych, w okręgach jednomandatowych. Czynne prawo wyborcze posiadają obywatele amerykańscy, którzy ukończyli 18. rok życia. Konieczna jest dobrowolna rejestracja w spisie wyborców. Bierne prawo wyborcze przysługuje obywatelom amerykańskim, którzy posiadają obywatelstwo od co najmniej 7 lat, zamieszkują w stanie, z którego kandydują i ukończyli 25. rok życia.

Nominowanie kandydatów[edytuj | edytuj kod]

Kandydaci do Izby Reprezentantów nominacje partyjne uzyskują w większości stanów w wyniku prawyborów (w 47 z 50 stanów). Poważni kandydaci pochodzą niemal wyłącznie z ramienia Partii Republikańskiej lub Partii Demokratycznej.

Zmiany w liczbie przedstawicieli i gerrymandering[edytuj | edytuj kod]

Liczba członków Izby wybierana w poszczególnych stanach

Liczba członków Izby Reprezentantów wybierana przez poszczególne stany może ulegać zmianie. Po przeprowadzanym co 10 lat spisie ludności dokonuje się każdorazowo nowego podziału mandatów na poszczególne stany oraz wytycza nowe granice okręgów wyborczych, każdy stan jednak musi mieć co najmniej jednego przedstawiciela w Izbie Reprezentantów. Najwięcej przedstawicieli w Izbie posiada obecnie stan Kalifornia – 53.

Konstytucja USA stanowi w art. I § 2, że na każdych 30 000 obywateli nie może przypadać więcej niż jeden przedstawiciel. Obecna liczba członków Izby – 435, ustaliła się w roku 1911. Okresowo uległa podniesieniu w 1959 roku po przyjęciu nowych stanów – Hawajów i Alaski – do 437, ale w roku 1963 powrócono do liczby 435 przedstawicieli.

Poza reprezentantami, w Izbie zasiada także jeden stały pełnomocnik (ang. Resident Commissioners) i czterech delegatów. Choć nie mogą oni brać udziału w plenarnym głosowaniu, biorą udział w pracy komisji i korzystają z innych przywilejów Izby. W 1900 przyznano Portoryko prawo wyboru pełnomocnika. Później przyznano prawo wybierania delegatów, którzy nie mają prawa głosu: Dystryktowi Kolumbia (1971), wyspie Guam (1972), Wyspom Dziewiczym (1972) i amerykańskiemu Samoa (1980).

Podczas dokonywania zmian granic okręgów wyborczych często dochodzi do manipulacji, tak aby zapewnić maksymalne poparcie w danym okręgu dla rządzącej partii. Zjawisko to nazywa się gerrymanderingiem, od nazwiska Elbridge’a Gerry’ego, wiceprezydenta USA w latach 18131814.

Kadencja i obrady[edytuj | edytuj kod]

Kadencja Izby Reprezentantów trwa 2 lata. Izba zgodnie z Konstytucją USA obraduje co najmniej raz w roku. W praktyce w trakcie kadencji odbywają się dwie sesje trwające od stycznia do lipca. Sesja może ulec przedłużeniu, co w praktyce z powodu dużej liczby spraw zdarza się dość często.

Organy[edytuj | edytuj kod]

Speaker[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący Izby Reprezentantów nazywany jest Speakerem (Spikerem). Wybierany jest przez partię posiadającą większość w Izbie i z niej się wywodzi. Na mocy Ustawy o Sukcesji Prezydenckiej (Presidential Succesion Act) z 1947, Speaker Izby jest drugą po wiceprezydencie osobą, która przejmuje obowiązki Prezydenta USA w wypadku, gdyby nie mógł ich podjąć wiceprezydent.

Obecnie funkcję Speakera Izby pełni: John Boehner z Partii Republikanów.

Obecne kierownictwo Izby[edytuj | edytuj kod]

Poprzednie kierownictwo izby (urzędujące do stycznia 2007)[edytuj | edytuj kod]

Komisje[edytuj | edytuj kod]

Istnienie komisji ukształtowała praktyka działalności Izby pomimo tego, że nie są przewidziane w Konstytucji. Są to pomocnicze ciała kolegialne, których zadaniem jest opiniowanie i praca nad projektami przedłożonymi Izbie. Kierownictwo nad komisjami obejmują przedstawiciele partii posiadającej większość w Izbie. Najczęściej właśnie w komisjach ma miejsce działalność lobbingowa.

Największą z komisji jest Komisja Ogólna, w której skład wchodzą wszyscy członkowie Izby. Poza tym działa 20 komisji stałych, które zakresem kompetencji obejmują różne obszary życia (np. Komisja ds. rolnictwa, Komisja spraw zagranicznych). Komisje stałe mają uprawnienia do kontroli działań rządu w obszarze swojej działalności. W tym celu mogą zwoływać posiedzenia, na których posiadają uprawnienia do przesłuchiwania świadków pod groźbą odpowiedzialności karnej.

Oprócz tego istnieje Komisja do spraw wywiadu, nie jest ona jednak zaliczana do komisji stałych.

Izba może tworzyć również wespół z Senatem „wspólne komisje” (joint committees) oraz „komisje uzgadniające” (conference committees). Tworzone są też komisje zadaniowe do zbadania określonych zagadnień.

Komisje dzielą się na podkomisje.

Pozycja ustrojowa[edytuj | edytuj kod]

Schemat procesu ustawodawczego

Uprawnienia legislacyjne[edytuj | edytuj kod]

Izba Reprezentantów stanowi wraz z Senatem podstawowe źródło obowiązującego prawa krajowego (federalnego). Projekt ustawy może wnieść każdy z członków Izby. Projekty ustaw mogą być autorstwa członków Izby lub pochodzić od administracji prezydenckiej. Zgodnie z Konstytucją Izbie przysługuje wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej w kwestiach podatkowych. Jako skutek takiego rozwiązania przyjmuje się także zwyczajowo wyłączność inicjatywy Izby w kwestiach ustawodawstwa związanego z wydatkami publicznymi (tzw. uprawnienia apriopriacyjne).

Uprawnienia ustrojodawcze[edytuj | edytuj kod]

Izba jako część Kongresu ma prawo do dokonywania zmian w Konstytucji. Aby zmiany weszły w życie, muszą uzyskać poparcie 2/3 członków każdej z izb, a następnie zgodę 3/4 legislatur stanowych.

Uprawnienie sądownicze i śledcze[edytuj | edytuj kod]

Izba formułuje oskarżenie, które zapoczątkowuje proces impeachmentu, tzn. odsunięcia od władzy Prezydenta.

Komisje Izby posiadają uprawnienia dochodzeniowo-śledcze. Mogą wzywać pracowników administracji na przesłuchania i prowadzić własne śledztwa.

Uprawnienia kontrolne[edytuj | edytuj kod]

Większość uprawnień kontrolnych nie należy tylko do Izby Reprezentantów, ale do Kongresu jako całości. Do takich uprawnień możemy zaliczyć:

  • publiczne przesłuchania przed komisjami,
  • zawarte w wielu ustawach prawo weta pozwalające na wstrzymanie określonych działań organów administracji,
  • decydowanie o przyznaniu funduszy na działalność agend rządowych,
  • postępowania wyjaśniająco-kontrolne wykonywane przez Biura Generalnych Inspektorów (IGS),
  • okresowe raporty organów władzy wykonawczej (ich przedkładanie jest zastrzeżone w poszczególnych ustawach),
  • opracowania wykonywane przez pomocnicze organy Kongresu (Biuro Analiz Kongresowych, Kongresowe Biuro Budżetowe),
  • analizy poszczególnych członków Kongresu dotyczące działania administracji

Uprawnienie elekcyjne[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z XII poprawką do Konstytucji Izba dokonuje wyboru Prezydenta w przypadku gdy żaden z kandydatów nie uzyska większości w Kolegium Elektorskim. Wybór jest dokonywany spośród trzech kandydatów z najwyższą liczbą głosów elektorskich. Głosy liczone są stanami, każdemu stanowi przysługuje jeden głos.

Wyniki ostatnich wyborów do Izby Reprezentantów[edytuj | edytuj kod]

Kongres nie opublikował jeszcze oficjalnych statystyk dotyczących wyborów, które odbyły się 7 listopada 2006. W wyborach tych Partia Demokratyczna zdobyła większość 233 mandatów, a Partia Republikańska uzyskała 202 miejsca. Poniżej znajdują się wyniki poprzednich wyborów.

Wyniki wyborów do Izby Reprezentantów z 2 listopada 2004
Partie Miejsca Liczba głosów
2002(1) 2004 +/− Udział % Głosów  % Zmiana
Partia Republikańska 229 232 +3 53,3% 55 713 412 49,2% –0,4%
Partia Demokratyczna 204 202 –3 46,4% 52 745 121 46,6% +1,6%
Kandydaci niezależni 1 1 0 0,2% 674 202 0,6% +0,1%
Libertarian Party 1 040 465 0,9% –0,5%
Green Party 331 298 0,3% –0,1%
Independence Party 246 070 0,2% 0,0%
Working Families Party 145 979 0,1% N/A
Constitution Party 132 613 0,1% 0,0%
Reform Party 85 539 0,1% +0,1%
Inne partie 2 063 606 1,8% –0,8%
Łącznie 435 435 0 100,0% 113 192 286 100,0%
Źródło: Election Statistics – Office of the Clerk
(1) Wakat z powodu śmierci Patsy Mink (D-Hawaii).

Liczba reprezentantów na przestrzeni lat[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja Stanów Zjednoczonych nie ustanawiała określonej liczby członków parlamentu. Określała jednak, że każdy stan wyznacza dwóch senatorów i bez swojej zgody nie może zostać pozbawiony głosu w Senacie (jak dotąd żaden stan nie zgodził się na mniejszą liczbę senatorów). W przypadku Izby Reprezentantów postanowiono, że liczba reprezentantów będzie proporcjonalna do liczby mieszkańców (wolnych, wyłączając niepodlegających opodatkowaniu Indian oraz po dodaniu trzech piątych pozostałych mieszkańców stanów). Obliczanie to miało odbyć się podczas spisów powszechnych odbywanych co dziesięć lat. Postanowiono również, że reprezentantów nie może być więcej niż jeden na trzydzieści tysięcy mieszkańców oraz że każdy stan ma prawo do co najmniej jednego reprezentanta.

Do czasu pierwszego spisu (który miał się odbyć w ciągu trzech lat od pierwszej sesji Kongresu) to Konstytucja określała, ilu reprezentantów przypada poszczególnym stanom (od dziesięciu dla Wirginii do jednego dla Rhode Island i Delaware).

Rok spisu Kongres Liczba ludności (mln)[1] Liczba stanów[2] Liczba reprezentantów[3] Liczba obywateli na reprezentanta
1-2 13 65 30 000[4]
1790 3-7 3,616 15 105 34 438
1800 8-12 4,880 16 141 34 609
1810 13-17 6,584 17 181 36 377
1820 18-22 8,972 24 213 42 124
1830 23-27 11,931 24 240 49 712
1840 28-32 15,908 26 223 71 338
1850 33-37 21,767 31 234 93 020
1860 38-42 29,550 34 241 112 614
1870 43-47 38,116 27 292 130 533
1880 48-52 49,371 38 325 151 912
1890 53-57 61,909 44 356 173 901
1900 58-62 74,563 45 386 193 167
1910 62-67 91,604 46 435 210 583
1920 68-72 105,711 48 435 243 013
1930 73-77 122,093 48 435 280 675
1940 78-82 131,006 48 435 301 164
1950 83-87 149,895 48 435 334 587
1960 88-92 178,559 50 435 410 481
1970 93-97 204,053[5] 50 435 469 088
1980 98-102 226,505 50 435 520 701
1990 103-107 50 435
2000 108-112 50 435

Przypisy

  1. Liczba ludności z wyłączeniem mieszkańców Dystryktu Kolumbia, nieopodatkowanych Indian i dwóch piątych liczby niewolników (przed 1870).
  2. Liczba stanów na początku dekady.
  3. Liczba reprezentantów na początku dekady.
  4. Liczba mieszkańców zgodnie z art. 1, par. 2 Konstytucji.
  5. Liczba ludności ze spisu w 1970 nie obejmuje 1 575 000 obywateli mieszkających za granicą.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • pod red. E. Gdulewicz, Ustroje państw współczesnych, Lublin 2002.
  • Antoszewski A., Herbut R., Systemy polityczne współczesnego świata, Gdańsk 2001.
  • Gdulewicz E., Kręcisz W., Orłowski W., Skrzydło W., Zakrzewski W., Ustroje państw współczesnych, Lublin 2000.
  • pod red. A. Jamroza, Systemy polityczne rozwiniętych państw kapitalistycznych, Warszawa 1989.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]