Przewodniczący pro tempore Senatu Stanów Zjednoczonych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stany Zjednoczone
Godło USA
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Stanów Zjednoczonych

Wikiprojekt Polityka

Przewodniczący pro tempore Senatu Stanów Zjednoczonych (lub prezydent pro tempore) (ang. President pro tempore of the United States Senate) jest jedną z najwyższych funkcji w Kongresie, która ponadto, z racji umiejscowienia na trzecim miejscu w linii sukcesji prezydenckiej, uważana jest za czwartą (po prezydencie, wiceprezydencie i spikerze Izby Reprezentantów) osobę w państwie.

Rola przewodniczącego pro tempore[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z literą konstytucji Stanów Zjednoczonych przewodniczącym Senatu jest, z racji urzędu, wiceprezydent Stanów Zjednoczonych. Nie jest on jednak jednym z członków tej izby i głos może oddawać jedynie w wyniku równego podziału ich głosów.

Robert Byrd, przewodniczący w latach 1989-1995, 2001-2003, 2007-2010
Przewodniczący pro tempore Robert Byrd przewodniczył połączonej sesji obu izb wraz ze spikerem Izby Reprezentantów Dennisem Hastertem w 2001

Nic więc dziwnego, iż bardzo często nie bierze on udziału w posiedzeniach Senatu, a niektórzy wiceprezydenci w historii zjawiali się tam bardzo rzadko, tzn. tylko w wypadku potrzeby oddania decydującego głosu, albo specjalnych połączonych sesji Kongresu (ale nie zawsze, nawet obecnie, tak bywa, ostatni raz w 2001, kiedy wiceprezydenta zastępował senator Robert Byrd).

Senat wybiera więc swojego przewodniczącego pro tempore (czyli, w dosłownym tłumaczeniu, "tymczasowego przewodniczącego" lub "przewodniczącego na okres tymczasowy"), który, wedle litery ustawy zasadniczej "przewodniczy Senatowi w okresie nieobecności wiceprezydenta".

Przed uchwaleniem 25. Poprawki do Konstytucji, kiedy, w wypadku wakatu, stanowisko wiceprezydenta nie mogło być obsadzone przed początkiem nowej kadencji, przewodniczący pro tempore zostawał stałym przewodniczącym Senatu do końca kadencji. Dziś, kiedy istnieje możliwość jego obsadzenia, pełni funkcję do czasu zaprzysiężenia nowego wiceprezydenta.

Dziś wiele osób uważa ten urząd za czysto ceremonialny, między innymi dlatego, iż od 1943 zawsze pełni go najstarszy stażem senator z posiadającej większość w izbie partii. Z drugiej jednak strony wielu uważa go za jedną z najbardziej wpływowych osób w polityce USA, gdyż tak naprawdę to on jest faktycznym przewodniczącym tej izby przez większą część czasu, oraz jest członkiem izby, inaczej niż wiceprezydent. Niektórzy przewodniczący pro tempore (jak np. Warren G. Magnuson, John C. Stennis, Strom Thurmond, Robert Byrd czy Ted Stevens), uchodzili za jednych z najbardziej wpływowych senatorów niezależnie nawet od pełnienia tej funkcji.

Kwestia sukcesji[edytuj | edytuj kod]

Benjamin Wade

Aczkolwiek nigdy w historii USA w wypadku po śmierci bądź rezygnacji prezydenta, nikt poza wiceprezydentem nie objął urzędu, to jednak był okres, od początku istnienia urzędu prezydenta i przez większość XIX wieku, kiedy przewodniczący pro tempore był drugą, po wiceprezydencie, osobą w kolejce. W razie więc wakatu na tym stanowisku był pierwszą.

Gdyby prezydent Andrew Johnson został skazany i usunięty z urzędu (do przyjęcia wniosku zabrakło zaledwie jednego głosu) w procesie o impeachment w 1868 roku, nowym prezydentem do końca kadencji zostałby przewodniczący pro tempore Benjamin Wade (Johnson, który został prezydentem po zamordowaniu Abrahama Lincolna, nie posiadał w swoim gabinecie zastępcy).

Przewodniczący pro tempore jest jedną z dwóch osób (obok spikera Izby), której prezydent musi złożyć oświadczenie o utracie zdolności wykonywania obowiązków i tymczasowym przekazaniu władzy wiceprezydentowi. Składa też oświadczenie potwierdzające powrót zdolności.

David Rice Atchison

Prezydent przez jeden dzień?[edytuj | edytuj kod]

Ponadto jeszcze od 4 marca do 5 marca 1849 ówczesny przewodniczący pro tempore David Rice Atchison (demokrata, Missouri) był de jure (choć nie został formalnie zaprzysiężony) tymczasowym prezydentem po ustąpieniu zgodnie z konstytucyjnym terminem prezydenta Jamesa Knoxa Polka i wiceprezydenta George'a Dallasa, ponieważ elekt Zachary Taylor odmówił złożenia przysięgi w niedzielę. Wielu ludzi uważa więc Atchisona za "jedenastego i pół prezydenta USA". Jednak inni kwestionują to, najczęściej z dwóch powodów:

  • Atchison nie został zaprzysiężony
  • Kadencja Taylora de jure rozpoczęła się automatycznie w momencie odejścia Polka
  • Jego kadencja jako przewodniczącego pro tempore formalnie wygasła wraz z końcem kadencji kongresu, co zbiegało się z końcem kadencji Polka, choć zaraz potem wybrano go nim ponownie. W najlepszym razie, po ponownym zaprzysięzeniu, Atchison był prezydentem przez kilka godzin, a nie jeden dzień

Przewodniczący pro tempore emeritus[edytuj | edytuj kod]

Senator Strom Thurmond
Senator Ted Stevens

Kiedy w czerwcu 2001 Partia Republikańska straciła nagle większość w Senacie, ówczesny najstarszy stażem (a także najdłużej zasiadający w owym czasie w historii) senator Strom Thurmond, republikanin z Karoliny Południowej (który był przewodniczącym pro tempore, a w latach 1981-1987, 1995-2001), stracił swoją funkcję na rzecz Roberta Byrda. Jednakże stworzono wówczas po raz pierwszy honorową funkcję przewodniczącego pro tempore emeritus (President pro tempore emeritus, dosłownie "emerytowany przewodniczący"), którą zajął Thurmond. Po jego zaś odejściu z Senatu, kiedy republikanie także odzyskali większość, tytułem tym obdarzono Byrda, postanawiając, iż każdy, kto zajmował kiedyś funkcję przewodniczącego pro tempore, ale jego partia obecnie znajduje się w mniejszości, a on wciąż zasiada w Senacie, będzie nosił taki tytuł. W styczniu 2007 przewodniczący pro tempore emeritus Byrd i przewodniczący pro tempore Ted Stevens (republikanin z Alaski, przewodniczący pro tempore w latach 2003-2007, trzeci przewodniczący pro tempore emeritus) wobec ponownego uzyskania przez demokratów większości, wymienili się funkcjami.

Rola emerytowanego przewodniczącego[edytuj | edytuj kod]

Jest on nominalnie członkiem kierownictwa Senatu. Nie ma co prawda oficjalnych obowiązków ani też nie figuruje w linii sukcesji, ale nieoficjalnie jest, z racji swego doświadczenia, głównym doradcą liderów izby w jej sprawach. Byrd zasiadał też w gronie kierownictwa swej frakcji.

Prócz tego jego pensja jest równa do wynagrodzenia liderów partii i przewodniczącego pro tempore.

Zastępca przewodniczącego pro tempore[edytuj | edytuj kod]

Hubert Humphrey

Kiedy były wiceprezydent, senator Hubert Humphrey (demokrata, Minnesota), przegrał z Robertem Byrdem rywalizację o fotel lidera większości, obdarowano go honorową funkcję zastępcy przewodniczącego pro tempore (Deputy President pro tempore). Drugi raz funkcję tę pełnił lider większości George Mitchell (demokrata, Maine), kiedy przewodniczący pro tempore John C. Stennis (demokrata, Missisipi) był poważnie chory.

W okresie pełnienia tej funkcji przez Humphreya Senat zdecydował, iż każdy były wiceprezydent lub prezydent, który następnie został senatorem, będzie nosił ten tytuł. Żyjący byli prezydenci (Jimmy Carter, George H. W. Bush, Bill Clinton i George W. Bush) oraz wiceprezydenci (Walter Mondale, Dan Quayle, Al Gore, Dick Cheney) nosiliby ten tytuł, gdyby zostali senatorami. Mondale, który przegrał walkę o powrót do Senatu w 2002, był tego najbliżej.

Zastępca przewodniczącego pobiera takie same wynagrodzenie, jak przewodniczący.

Rola zastępcy przewodniczącego pro tempore[edytuj | edytuj kod]

W odróżnieniu od Humphreya, w wypadku którego była to czysto ceremonialna pozycja, Mitchell, w czasie niezdolności Stennisa do wypełniania obowiązków, praktycznie przejął w zastępstwie jego obowiązki i uprawnienia.

Stale p.o. przewodniczącego pro tempore[edytuj | edytuj kod]

Nie należy mylić pozycji zastępcy z funkcją stale pełniącego obowiązki przewodniczącego pro tempore. Została ona utworzona tylko jeden raz, kiedy Carl Hayden poważnie zachorował w czerwcu 1963. Senator Lee Metcalf, demokrata z Montany został więc mianowany stale p.o. przewodniczącego (Permanent Acting President pro tempore) i, jak Mitchell w latach 80., zastępował Haydena.

Mimo iż Hayden powrócił do zdrowia, Metcalf zachował tytuł, choć bez żadnych obowiązków, aż do swojej śmierci w styczniu 1977, kiedy wciąż piastował mandat (Hayden odszedł z Senatu w 1969).

Pełniący obowiązki przewodniczącego pro tempore[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ ani wiceprezydent ani przewodniczący nie przewodniczą stale obradom Senatu, młodsi stażem senatorowie z rządzącej partii (tj. mającej większość) są desygnowani przez przewodniczącego do przewodniczenia na określone (zazwyczaj jednogodzinne) pory. Nazywa się ich formalnie p.o. przewodniczącego pro tempore (Acting President pro tempore).

Chronologiczna lista przewodniczących pro tempore[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]