Kołyma (obóz)
Kołyma – nieformalne określenie największej grupy obozów pracy przymusowej na północnym wschodzie ZSRR (Jakucka ASSR, obwód magadański). Nazwa pochodzi od położenia w dorzeczu Kołymy. Przez Rosjan ten obszar zwany jest Kontynentem, przez więźniów Przeklętą Wyspą. Teren podległy gułagom miał powierzchnię 2,6 mln km2.
Spis treści |
Historia [edytuj]
Obozy wchodziły w skład Siewwostłagu (Północno-Wschodnie Poprawcze Obozy Pracy, Северо-Восточный ИТЛ, działające na rzecz "Dalstroju"), utworzonych w 1932 w wyniku odkrycia na bezludnych, niezagospodarowanych obszarach bogatych zasobów naturalnych: węgla, platyny, złota (w żyłach i piaskach złotonośnych), uranu, rudy cyny i ołowiu, molibdenu, ropy naftowej. W 1931 Edward Berzin na rozkaz Stalina zaczął organizować przedsiębiorstwo górnicze "Dalstroj" podległe NKWD. W lutym następnego roku przybyli pierwsi więźniowie. W pierwszych latach funkcjonowania obozów śmiertelność wynosiła ok. 80%.
Więźniowie obozów byli zatrudnieni głównie w górnictwie, eksploatacji lasów i budowie infrastruktury. Obozy były znane z wysokiej śmiertelności z powodu surowego klimatu oraz złych warunków bytowych – kierowani tam byli więźniowie "szczególnie niebezpieczni" dla władzy radzieckiej. Pracę przerywano dopiero przy -54 °C.
W drugiej połowie lat 40. zaczęto wydobywać rudę uranu.
"Pojemność" obozów kołymskich wynosiła w 1953 – 200 tysięcy więźniów (całego Dalstroju ok. 2-3 mln). W obozach więźniowie polityczni i kryminalni byli przetrzymywani razem. Więźniowie kryminalni nie pracowali, ich normę wydobycia musieli wykonać więźniowie polityczni. W tym samym roku rozpoczęła się stopniowa likwidacja obozu. Ostatecznie zamknięto go w 1957. Liczba ofiar śmiertelnych w okresie działania obozów na Kołymie waha się między 1 a 6 mln osób.
Jeden z łagrów, przygotowany pokazowo, wizytował w maju 1944 wiceprezydent USA Henry Wallace[1][2].
Więźniami Kołymy byli m.in. Warłam Szałamow, Anatol Krakowiecki i Ryszard Kaczorowski.
Zobacz też [edytuj]
Bibliografia, literatura [edytuj]
- Aleksander Sołżenicyn, Archipelag Gułag 1918-1956, Poznań 2008, ISBN 978-83-7510-343 (tomy 1-3)
- Anne Applebaum, Gulag. A History, New York 2003, ISBN 0-7679-0056-1, wyd. polskie Gułag, Warszawa 2005, ISBN 83-7391-304-1
- Robert Conquest, Kolyma: The Arctic Death Camps (1978), ISBN 0-670-41499-9
- Tomasz Kizny, GULAG. Life and Death Inside the Soviet Concentration Camps. Firefly Books, Buffalo, NY and Richmond Hill, ON, 2004 (original edition: Editions Balland, Paris 2003) ISBN 1-55297-964-4 (album 500 stron zdjęć dokumentalnych z Gułagu) [1]
- Eugenia Ginzburg, Stroma ściana, tomy 1-2, tłum. Andrzej Mandalian, Czytelnik Warszawa 2009, ISBN 978-83-07-03207-8
- Anatol Krakowiecki, Książka o Kołymie, wyd. 2. London 1987 ,wyd. Veritas ISBN 0-948202-05-X (wersja elektroniczna książki)
- Warłam Szałamow, Opowiadania kołymskie, wyd. polskie (krajowe), Wrocław 1999, ISBN 83-7023-705-3
- Małgorzata Giżejewska, Polacy na Kołymie 1940-1943, Warszawa 1997, Wyd. Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, ISBN 8386759143
- Małgorzata Giżejewska, Kołyma 1944-1956 we wspomnieniach polskich więźniów, Warszawa 2000, Wyd. Instytut Studiów Politycznych PAN ISBN 83-88490-02-8.
- Martin J. Bollinger, Flota Gułagu: Stalinowskie statki śmierci-transporty na Kołymę, Zakrzewo/Poznań 2011, Wyd. Replika, ISBN 9788376740782
Filmografia [edytuj]
- Kołyma - białe krematorium – film dokumentalny, TVP
- Wichry Kołymy[3] – film fabularny, reż. Marleen Gorris
Przypisy
- ↑ Anne Applebaum Gułag, Warszawa 2005, ISBN 83-7391-304-1 s. 409 - 410.
- ↑ Dariusz Tołczyk "Farsa na Kołymie" Rzeczpospolita 13.06.2009.
- ↑ www.imdb.com
