Kościół Wyznający

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kościół Wyznający (niem. Bekennende Kirche) – nazwa ruchu w niemieckim Kościele ewangelickim sprzeciwiającego się narodowemu socjalizmowi, a działającego w okresie 1934-1945.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Konflikt z faszyzmem[edytuj | edytuj kod]

Zamiarem Adolfa Hitlera było włączenie wszystkich Kościołów w Niemczech do współpracy z nazizmem. Większe trudności sprawiło podporządkowanie protestantyzmu, ze względu na brak jednolitej struktury zarządzania. Tym niemniej działania Hitlera doprowadziły do powstania tzw. Niemieckich Chrześcijan (Deutsche Christen) – wywodzących się głównie z luteranizmu i głoszących pochwałę rasizmu i antysemityzmu. Hitler mianował również "biskupa Rzeszy" (Reichsbischof) w osobie Ludwiga Müllera, który miał reprezentować trzy główne Kościoły protestanckie w Niemczech.

Działania te były sprzeczne z historią i tradycjami ewangelików, wśród których pojawiły się protesty przeciwko uzależnianiu religii od faszystowskiego państwa, kuriozalnej "teologii" Niemieckich Chrześcijan (którzy „oczyszczali” chrześcijaństwo z „żydowskich naleciałości”) i przeciwko tzw. paragrafom aryjskim, wykluczającym osoby pochodzenia żydowskiego z Kościołów.

Konflikt (nazwany "walką Kościołów" (Kirchenkampf) z profaszystowskimi tendencjami stworzył Ruch Młodoreformacyjny (Jungreformatorische Bewegung), któremu przewodzili teolodzy luterańscy: bp Hans Lilje, bp Wilhelm Stählin, ks. Martin Niemöller i ks. Dietrich Bonhoeffer. Z tym ruchem współpracował teolog reformowany ks. Karl Barth, który przede wszystkim wspólnie z ks. Bonhoefferem napisał i w dniu 30 maja 1934 opublikował tekst Deklaracji z Barmen. Odrzuca on podporządkowanie Kościoła państwu, neguje łączenie chrześcijaństwa z innymi doktrynami i polityką oraz odmawia zaakceptowania Hitlera jako przywódcy narodu.

Powstanie Kościoła Wyznającego[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1933 ks. Niemöller utworzył „Pogotowie pastorów” (Pfarrernotbund), które udzielało pomocy ofiarom faszystowskiego państwa. Podczas synodu w Wuppertal-Barmen w dniach 29-31 maja 1934 powołano Kościół Wyznający jako opozycję wobec prohitlerowskiego protestanckiego Kościoła Rzeszy. Deklaracja z Barmen stała się podstawą doktrynalną nowej organizacji pod kierownictwem ks. Niemöllera i powołanej rady. Kościół Wyznający odrzucił jakąkolwiek współpracę z popieranymi przez Hitlera duchownymi, (których uznał za „odstępców od wiary”).

Kościół Wyznający miał duże poparcie ludności: na zjeździe we Frankfurcie nad Menem w 1934 wzięło udział ponad 12 000 osób. W Hesji-Nassau ponad połowa duchownych ewangelickich odmówiła podporządkowania się Hitlerowi. Dużym poparciem cieszył się Kościół Wyznający także na Śląsku. Całe Niemcy podzieliły się na zwolenników i przeciwników nowego Kościoła. Pronazistowscy duchowni ogłosili go organizacją nielegalną i antypaństwową, zakazali niepodporządkowanym duchownym odprawiania nabożeństw w kościołach. Kościół Wyznający zaczął działać w ukryciu; zebrania odbywały się w np. halach fabrycznych i stodołach. Coraz więcej ludzi, obawiając się szykan i represji odchodziło z Kościoła.

Podczas kolejnego synodu w Bad Oeynhausen w lutym 1936 Kościół Wyznający podzielił się na dwie frakcje: większość zgodziła się na podporządkowanie hitlerowskiemu państwu, radykalna mniejszość kontynuowała działalność w konspiracji i nie miała już żadnego wpływu na politykę Niemiec.

Po zakończeniu II wojny działacze ci współtworzyli nową doktrynę protestantyzmu niemieckiego (w tym uznanie winy współpracy większości duchownych z hitleryzmem). Stanowisko Kościołów ewangelicko-augsburskich w RFN wobec Kościoła Wyznającego jest niejasne: z jednej strony nieoficjalnie uznały działalność jego pastorów za legalną, z drugiej strony odmówiły zapłacenia im zaległych za ten okres wynagrodzeń.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Klaus Scholder: Die Kirchen und das Dritte Reich Berlin 1977

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons