Majak (Rosja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy zakładu w Rosji. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Majak”.
Widok z satelity na zakłady Majak

Majak, (ros.) Маяк, „latarnia morska” – jeden z największych zakładów atomowych Federacji Rosyjskiej, zlokalizowany około 150 kilometrów na południowy wschód od Jekaterynburga w pobliżu miasta Kasli i 72 kilometry na północny zachód od Czelabińska. Miastem położonym najbliżej zakładu jest Oziorsk, stanowiący ośrodek administracyjny. W historii rosyjskich badań nad bronią jądrową Majak znany był pod nazwami Czelabińsk-40, a potem Czelabińsk-65.

Majak przywoływany jest również w związku z poważnym skażeniem dużego obszaru Uralu w roku 1957, które było utrzymywane w tajemnicy przez Związek Radziecki przez około 30 lat. Warunki pracy w zakładzie Majak i ówczesny brak poczucia odpowiedzialności za środowisko naturalne doprowadziły do dodatkowego skażenia pobliskich jezior i spowodowania poważnych zagrożeń dla zdrowia ludzkiego oraz wypadków. Część obszaru skażona przez zakład Majak nadal jest zamknięta z uwagi na podwyższony poziom promieniowania. W ciągu drugiej połowy XX wieku na działanie promieniowania jonizującego narażone było około pół miliona mieszkańców rejonu; napromieniowanie następowało przy co najmniej jednej okazji, w niektórych przypadkach doprowadzając do dwudziestokrotnego przekroczenia dawki promieniowania osób przebywających w rejonie Czarnobyla podczas katastrofy elektrowni atomowej[1].

Majak był celem lotu rozpoznawczego Gary’ego Powersa w maju 1960[1].

Instalacje przechowywania materiałów rozszczepialnych, widok na budynek administracji magazynu z uwzględnieniem wszystkich instalacji pomocniczych. Koparka jest urządzeniem odkrywkowym zakupionym przez Korpus Inżynieryjny Armii Stanów Zjednoczonych

Historia badań nuklearnych[edytuj | edytuj kod]

Zakłady Majak zbudowano w pośpiechu i tajemnicy w latach 1945-1948, jako część radzieckiego programu badań nad bronią atomową. Pierwotnie zakładany cel istnienia zakładu to rafinowanie i obrabianie plutonu o przeznaczeniu wojskowym. W tym celu zbudowano pięć reaktorów atomowych. W późniejszym okresie zakład specjalizował się w przetwarzaniu plutonu ze zdemobilizowanej broni i odpadów z reaktorów atomowych. Współcześnie Majak wytwarza tryt i izotopy promieniotwórcze, wyłączywszy pluton. W ostatnich latach kontrowersje wokół zakładu wzbudził pomysł przetwarzania za opłatą odpadów zagranicznych reaktorów jądrowych.

W pierwszych latach działania z zakładu Majak wyciekły pewnie ilości skażonej promieniowaniem wody, która przedostała się do pobliskich jezior i rzeki Tiecza, której wody zasilają Ob. Konsekwencje przedostania się napromieniowanej wody do dolnego biegu rzek nie są jeszcze znane. Niektórzy mieszkańcy Oziorska twierdzą, ze mieszkanie w tej okolicy nie stanowi obecnie zagrożenia z uwagi na spadek poziomu promieniowania od lat 60. XX wieku. Nie przywołują też żadnych problemów ze zdrowiem własnym i zdrowiem pracowników zakładu Majak. Twierdzenia te są jednak niepoparte dowodami, a dodatkowo nikt nie zaprzecza temu, że osoby pracujące w Majaku w latach 50. i 60. XX wieku zmarły wskutek wystawienia na promieniowanie jonizujące. Sytuacja znacznie się od owego czasu poprawiła, lecz administracja zakładu Majak była wielokrotnie krytykowana za praktyki nie do końca uzasadnione środowiskowo.

Katastrofa kysztymska[edytuj | edytuj kod]

Instalacje przechowywania materiałów rozszczepialnych, widok na południową stroną budynku administracyjnego i budynek bezpieczeństwa magazynowego

Warunki pracy w zakładzie Majak spowodowały znaczne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego i wiele wypadków[2]. Najbardziej znany wypadek wydarzył się w kompleksie 29 września 1957, kiedy to awaria systemu chłodzenia zbiornika zawierającego dziesiątki tysięcy ton rozpuszczonych odpadów nuklearnych skutkowała eksplozją (niemającą charakteru nuklearnego) o sile porównywalnej do wybuchu 75 ton trotylu (310 gigadżuli), a w konsekwencji pokrycie obszaru 39 000 kilometrów kwadratowych skażeniem promieniotwórczym o pierwotnej aktywności 2 milionów kiurów[3]. W konsekwencji tego incydentu ponad 200 osób zmarło na chorobę popromienną, 10 tysięcy ewakuowano, a 470 tysięcy narażono na działanie promieniowania jonizującego. Ludzie popadli w histerię wynikająca z obawy przed możliwością wybuchu nowych „tajemniczych” chorób. Widziano ofiary chorób o skórze „zsuwającej się” z twarzy, dłoni i innych odsłoniętych fragmentów ciała[4]. Setki mil kwadratowych opuszczono i pozostawiono nieużytecznymi na dekady, może wieki. Zginęły setki ludzi, tysiące odniosło obrażenia, a sąsiednie obszary ewakuowano[5]. Wypadek nuklearny, najgorszy w historii ZSRR aż do katastrofy w Czarnobylu, skategoryzowano według międzynarodowej skali wypadków nuklearnych jako „poważną awarię” – 6 w skali od 0 do 7.

Plotki o awarii nuklearnej w pobliżu Czelabińska krążyły na Zachodzie przez dłuższy czas. Fakt, że na wschód od Uralu nastąpił poważny wypadek nuklearny wywnioskowano z badań nad wpływem promieniowania na rośliny, zwierzęta i ekosystemy, opublikowanych przez profesora Lwa Tumermana, byłego przewodniczącego laboratoriów biofizycznych Instytutu Biologii Molekularnej w Moskwie i jego współpracowników.

Anna Gyorgy[6], powołując się na ustawę o wolności informacji i w ten sposób otwierając akta CIA dotarła do faktu, ze CIA wiedziała od początku o katastrofie w zakładach Majak z roku 1957, lecz powstrzymywała się od ujawniania tej informacji, chcąc zapobiec zahamowaniu rozwijającego się przemysłu atomowego w Stanach Zjednoczonych. „Ralph Nader twierdził, że informacja nie została ujawniona ze względu na niechęć CIA do podkreślania faktu, że w Związku Radzieckim doszło do katastrofy nuklearnej. Mogło to spowodować obawy u ludzi mieszkających w pobliżu instalacji nuklearnych na terytorium Stanów Zjednoczonych[4]. Rosjanie oficjalnie przyznali się do katastrofy dopiero w roku 1992, niedługo po upadku ZSRR.

Nazwa „katastrofa kysztymska”, mimo że Kysztym nie był w żaden sposób związany z zakładem Majak, pojawiała się w mediach z tego powodu, iż Kysztym był najbliższym miastem do zakładu Majak (Oziorsk był miastem utajnionym).

Inne wypadki[edytuj | edytuj kod]

Instalacje przechowywania materiałów rozszczepialnych, widok na centrum wentylacyjne magazynu. Tunel wentylacyjny znajduje się na północ od konstrukcji
Widok na zespół przechowywania materiałów, budynek kontrolny, księgowość i przechowywanie pojemników na materiały rozszczepialne. od południowego zachodu; w lokalizacji przechowywane są materiały w sposób bezpieczny, chroniony i bezpieczny dla środowiska

10 grudnia 1968 w zakładach przeprowadzano eksperyment z technikami oczyszczania plutonu. Dwaj pracownicy zakładu wykorzystywali naczynie o niesprzyjającej geometrii w trakcie improwizowanej niezatwierdzonej operacji, jako naczynie tymczasowe do przechowywania organicznego roztworu plutonu. Innymi słowy, operatorzy zlewali roztwór plutonu do niewłaściwych pojemników. Po rozlaniu większości roztworu nastąpił błysk światła i uderzenie gorąca. Po ewakuacji pracowników zakładu nadzorca zmiany i nadzorca kontroli nad promieniowaniem weszli do budynku. Nadzorca zmiany po wprowadzeniu w błąd nadzorcy kontroli promieniowania wszedł do pomieszczenia, gdzie przelewano roztwór i najprawdopodobniej próbował wylać go przez kratki w podłodze. Spowodowało to reakcję materiału radioaktywnego i pochłonięcie przez nadzorcę śmiertelnej dawki promieniowania jonizującego. Działanie nadzorcy stało się powodem nominacji do nagrody Darwina[7].

Zakład Majak był miejscem jeszcze dwóch poważnych wypadków atomowych. Pierwszy z nich wydarzył się w okresie obfitych opadów, które spowodowały skażenie radioaktywne jeziora Karaczaj odpadami radioaktywnymi i przeniknięcie ich do okolicznych wód. Drugi z wypadków miał miejsce w roku 1964, gdy wiatr rozwiał pył zalegający na dnie jeziora Karaczaj, wyschniętego zanieczyszczonego odpadami radioaktywnymi jeziora, którego basen służył za skład odpadów radioaktywnych z Majaka od roku 1951. Podczas tego wypadku, gdy pył rozwiał się na części Oziorska, napromieniowaniu uległo około 400 tysięcy osób[1][3].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 CHELYABINSK „The Most Contaminated Spot on the Planet” – film dokumentalny Sławomira Grunberga – Log In Productions – dystrybucja LogTV LTD. [dostęp 13 lipca 2010].
  2. Vladislav Larin. Mayak’s walking wounded. „Bulletin of the Atomic Scientists”. 55 (5), s. 20–27, wrzesień/październik 1999. 
  3. 3,0 3,1 Raport dotyczący wypadku z roku 1957 i lokalnego skażenia radioaktywnego w zakładzie Majak.
  4. 4,0 4,1 Pollock, Richard, 1978. „Soviets Experience Nuclear Accident”, Critical Mass Journal 3 str. 7–8.
  5. Zhores Miedwiediew, The Australian, 9.12.1976.
  6. Gyorgy, A. et al., 1980. No Nukes: Everyone’s Guide to Nuclear Power, South End Press, ISBN 0896080064. s. 13, 128.
  7. świecący Georji: nominacja do Nagrody Darwina w roku 1984.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]