Jekaterynburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jekaterynburg
Екатеринбург
Cerkiew na Krwi w Jekaterynburgu
Cerkiew na Krwi w Jekaterynburgu
Herb Flaga
Herb Jekaterynburga Flaga Jekaterynburga
Państwo  Rosja
Obwód  Obwód swierdłowski
Data założenia 1723
Prawa miejskie 1781
Mer Jewgienij Rojzman
Powierzchnia 468 km²
Wysokość 270 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

1 343 839[1]
2 871,45 os./km²
Nr kierunkowy 3433 i 3432
Kod pocztowy 620000-620149
Tablice rejestracyjne 66 i 96
Podział miasta 7 rejonów
Plan Jekaterynburga
Plan Jekaterynburga
Położenie na mapie obwodu swierdłowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu swierdłowskiego
Jekaterynburg
Jekaterynburg
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Jekaterynburg
Jekaterynburg
Ziemia 56°51′N 60°36′E/56,850000 60,600000Na mapach: 56°51′N 60°36′E/56,850000 60,600000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Rosja

Jekaterynburg (ros. Екатеринбург, Jekatierinburg) – miasto w azjatyckiej części Rosji położone pod stokami Uralu, w obwodzie swierdłowskim, nad rzeką Iset. W latach 1924-1991 nosiło nazwę Swierdłowsk (ros. Свердловск) na cześć bolszewickiego przywódcy Jakowa Swierdłowa.

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

Centrum Jekaterynburga

Jekaterynburg jest czwartym pod względem ludności miastem Rosji (1 343 839 mieszkańców[2]). Jest stolicą obwodu swierdłowskiego w Uralskim Okręgu Federalnym. Stanowi ważny ośrodek gospodarczy i kulturalno-naukowy kraju. Miasto jest ośrodkiem przemysłu elektromaszynowego, hutniczego, chemicznego, skórzanego, włókienniczego, spożywczego i materiałów budowlanych. Na terenie miasta działają 54 szpitale[3]. Jest ważnym ośrodkiem naukowym; mieszczą się tutaj Uralski Uniwersytet Federalny i inne szkoły wyższe, instytuty naukowo-badawcze, Uralski Oddział Rosyjskiej Akademii Nauk. W mieście znajduje się nowoczesny kompleks biznesowy Antey. Najbardziej znaną osobą urodzoną w mieście był Borys Jelcyn. W 1918 r., po przewrocie bolszewickim więziono tu i zamordowano imperatora Mikołaja II wraz z rodziną.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Pomnik założycieli miasta

Najwcześniejsze ślady osadnictwa na terenie, które obecnie zajmuje Jekaterynburg pochodzą z okresu mezolitu, to jest z VIII i VII tysiąclecia p.n.e.[4] Tereny te były zasiedlane także w neolicie, chalkolicie oraz epokach brązu, miedzi i żelaza[4]. Z uwagi na swoje położenie u podnóża Uralu nie były ziemie te najatrakcyjniejszym terenem pod osadnictwo[5]. W późniejszym okresie terytorium to należało m.in. do Imperium mongolskiego, Złotej Ordy i Chanatu Syberyjskiego.

Kolonizacja rosyjska zaczęła się w XVII wieku. Z 1672 r. pochodzi wzmianka o wiosce staroobrzędowców w okolicach jeziora Szartasz[5]. Panowanie Piotra Wielkiego przyniosło intensyfikację rosyjskiej infiltracji Syberii. Tereny obecnego Jekaterynburga administracyjnie należały wówczas do guberni tobolskiej. Polityka modernizacji Rosji sprawiła, że wzrosła zapotrzebowanie na surowce. Z rozkazu imperatora na wschód udawały się wyprawy w celu poszukiwania surowców naturalnych. Zakładaniem pierwszych kopalni na tym terenie zajmował się jeden z przyjaciół cara, Andrzej Winius[6].

Jekaterynburg – okres cesarski[edytuj | edytuj kod]

Jekaterynburg w XVIII wieku
Jekaterynburg w XIX wieku
Widok z początku XX wieku
Jekaterynburg w 1910 r.
Dziewiętnastowieczna zabudowa miasta

Miasto zostało założone w 1723 r. i nazwane na cześć św. Katarzyny Aleksandryjskiej oraz cesarzowej Katarzyny I, żony imperatora Piotra I Wielkiego. Miasto założyli Wasilij Tatiszczew i Georg Wilhelm de Gennin. Oficjalną datą założenia Jekaterynburga jest 18 listopada 1723 roku. Początkowo obowiązywały różne warianty nazwy: Katerinenburh, Ekaterinburh, Ekaterin burh. Ostatecznie przyjęła się nazwa Ekaterinburg, to jest polski Jekaterynburg[7]. Niektórzy historycy podają w wątpliwość czy rzeczywiście miasto mogło otrzymać swoją nazwę także od św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Brak jest jednoznacznych dokumentów potwierdzających tę tezę. Zwracają oni też uwagę, że jeśli miasto miało nosić swe imię na cześć świętej to powinno zostać nazwane Sankt Ekaterinburgiem, podobnie jak Sankt Petersburg nazwany jest w ten sposób na cześć św. Piotra[8]. Jeszcze w 1689 r. Piotr I wydał ukaz o stworzeniu Wielkiego Traktu Syberyjskiego, mającego połączyć europejską część Rosji z Dalekim Wschodem. Jego budowę rozpoczęto jednak dopiero około 1730 r., a Jekaterynburg znalazł się na jego trasie, co miało mieć wielkie znaczenie dla rozwoju miasta[7].

Pierwszy oficjalny herb Jekaterynburgowi nadała Katarzyna II w roku 1783, a prawa miejskie uzyskał on w 1781 roku. Miasto w początkach swojego istnienia było twierdzą, która miała za zadanie strzec nie tylko rubieży Imperium Rosyjskiego, ale także bogactw naturalnych regionu, szczególnie żelaza, którego masowe wydobycie tu rozpoczęto[7]. Początkowy rozwój osadnictwa na tym terenie związany był z wydobyciem minerałów. W roku 1724 miasto liczyło 4000 mieszkańców, a w roku 1781 liczba ta już się podwoiła i Jekaterynburg zamieszkiwało 8000 ludzi. Miasto podobnie jak Petersburg rozwijało się według z góry ustalonego planu, a nie chaotycznej rozbudowy. W 1725 założono w mieście mennicę, która wkrótce dostarczała już Imperium przeszło 80% miedzianych monet[7]. W 1734 r. powołano nowoczesną policję miejską, trzecią po Petersburgu i Moskwie[9]. Miasto zasłynęło także wkrótce jako centrum gliptyki. Kunsztownie ozdobione kamienie szlachetne i półszlachetne stały się nieodzownym elementem dekoracyjnym na dworze cesarskim i ozdobiły m.in. Pałac Zimowy, kompleks pałacowy w Carskim Siole czy pałac w Peterhofie[7].

W czasie Powstania Pugaczowa w 1774 r. Jekaterynburg był oblegany, ale nie został zdobyty. Po stłumieniu powstania Katarzyna II przeprowadziła reformę administracyjną. Jekaterynburg znalazł się w jej wyniku w granicach guberni permskiej, której stolicą zostało miasto Perm. Ta sytuacja utrzymać się miała do roku 1918. W Jekaterynburgu zlokalizowano siedzibę ujezdu. Reforma administracyjna imperatora Pawła I z 1796 r. nie zmieniła wiele, ale Jekaterynburg miał się odtąd cieszyć bardzo dużą niezależnością od zarówno cywilnych jak i wojskowych władz guberni permskiej[7]. Na początku XIX wieku w rejonie miasta odkryto złoża złota. Rozwijał się też przemysł wydobywania i obróbki szafirów, szmaragdów, akwamarynów i diamentów. Kupcy z Jekaterynburga mieli wkrótce kontrolować większość rosyjskiego rynku metali i kamieni szlachetnych[10].

W 1861 r. imperator Aleksander II na fali odwilży posewastopolskiej przeprowadził w Imperium reformę znoszącą poddaństwo. Wywołało to kryzys w zakładach jekaterynburskich, które zostały pozbawione taniej siły roboczej[7]. Kolejnym uderzeniem w rozwój Jekaterynburga było zniesienie jego specjalnej autonomii w ramach guberni, od tej pory władze w mieście stały się zależne od władz w Permie[7]. Miasto liczyło wówczas około 25 000 mieszkańców. Znaczenie przemysłu wydobywczego i metalurgicznego zaczęło maleć. Na znaczeniu zaczęły natomiast zyskiwać inne branże: spożywcza czy transportowa. Zaczęło się natomiast rozwijać jako finansowe centrum Syberii. W 1848 r. otwarto pierwszy bank w mieście. W 1871 r. oddział Banku Wołżańskiego, a w 1872 r. Syberyjski Bank Handlowy, który miał się później stać jednym z największych w Rosji[7]. Powstawały nowe instytucje takie jak Towarzystwo Rolnicze, Towarzystwo Techniczne czy Uralskie Towarzystwo Medyczne[11]. Na ten okres przypada także rozwój kolei żelaznej w Rosji. W 1876 r. pierwsza linia kolejowa połączyła Jekaterynburg ze stolicą guberni, Permem. W 1886 r. otwarto linię Jekaterynburg-Tiumeń, w 1897 r. Jekaterynburg-Czelabińsk, a miasto z uwagi na swoje położenie znalazło się na szlaku Kolei Transsyberyjskiej. Akcjonariuszem linii Jekaterynburg-Tiumeń oraz Syberyjskiego Banku Handlowego był Polak, Alfons Koziełł-Poklewski. W 1884 r. ufundował on w mieście kościół katolicki. Jekaterynburg zaczął rozwijać się także jako ważny ośrodek spożywczy, szczególnie jeśli chodzi o produkcję mąki. W 1887 r. zorganizowano w Jekaterynburgu Syberyjsko-Uralską Wystawę Naukowo-Przemysłową. W roku 1904 populacja miasta przekroczyła 55 000 mieszkańców. W mieście działało wtedy 49 zakładów produkcyjnych[7].

Jekaterynburg – okres rewolucyjno-wojenny[edytuj | edytuj kod]

W czasie Rewolucji 1905 roku jak w całej Rosji w Jekaterynburgu dochodziło do strajków i zamieszek. Sytuacja w mieście radykalizowała się, w zajściach brał udział m.in. Jakow Swierdłow[12]., późniejszy patron miasta. Władze tłumiły manifestacje i nielegalne zgromadzenia. W 1911 r. i 1914 r. w mieście działał także Aleksander Kiereński[13]. W okresie przed I wojną światową miasto w dalszym ciągu się rozwijało. Stało się także ważnym ośrodkiem dla staroobrzędowców. Jekaterynburg rywalizował na różnych płaszczyznach z Permem. Najbardziej znaną sprawą była kwestia utworzenia pierwszego na Uralu uniwersytetu. W 1911 r. Ministerstwo Edukacji Imperium zadecydowało o utworzeniu w Jekaterynburgu uniwersytetu. 3 czerwca 1914 r. decyzję tę zatwierdził imperator Mikołaj II[14]. Wkrótce jednak wybuchła wojna i projekt powołania wyższej uczelni nie mógł zostać zrealizowany. W międzyczasie Perm dzięki hojnym datkom swoich najbogatszych mieszkańców otworzył w 1916 r. uniwersytet. W ten sposób wygrał wyścig o palmę pierwszeństwa[14].

Dom Ipatiewa w którym zamordowano cesarza Mikołaja II z rodziną

15 marca 1917 roku doszło do rewolucji lutowej, w jej wyniku powstał Rząd Tymczasowy, który został zaakceptowany przez władzę Jekaterynburga. W nocy z 24 na 25 października (6/7 listopada) doszło w Piotrogrodzie do przewrotu i władzę przejęli bolszewicy. Już 26 października władzę w Jekaterynburgu przejęła lokalna rada bolszewicka. Nowy rząd przeniósł siedzibę guberni z Permu do Jekaterynburga, tworząc w ten sposób gubernię jekaterynburską[7]. Do więzienia w mieście trafił w tym czasie Gieorgij Lwow, pierwszy premier postcarskiej Rosji po rewolucji lutowej; zwolniony na czas procesu z zakazem opuszczania miasta, zdołał jednak zbiec. Tyle szczęścia nie miał ostatni imperator Rosji. 30 kwietnia 1918 r. do Jekaterynburga została przewieziona rodzina carska. Uwięziono ich w domu Nikołaja Ipatiewa – tzw. domu specjalnego przeznaczenia, otoczonym wysokim drewnianym płotem. W nocy z 16 na 17 lipca z rozkazu Włodzimierza Lenina[15] przeprowadzono egzekucję Mikołaja II, jego żony, Aleksandry Fiodorownej, następcy tronu cesarzewicza Aleksego oraz księżniczek Olgi, Tatiany, Marii i Anastazji. Dzień później w pobliskim Ałapewsku bolszewicy zamordowali innych członków dynastii Romanowów.

Dziesięć dni później Korpus Czechosłowacki pod dowództwem pułkownika Siergieja Wojciechowskiego , przy wsparciu innych formacji, np. Korpusu Baszkirskiego zdobyły Jekaterynburg. Przez najbliższy rok miasto znajdowało się pod kontrolą Białych. W mieście zaczęła działać Francuska Misja Wojskowa. Biali otwarli tu także swoją agencję prasową[16]. W mieście zaczęto formować oddziały wojskowe, m.in. 7 Uralską Dywizję Strzelców Górskich i 12 Uralską Dywizję Strzelecką. Wkrótce wznowiono prace rozwiązanej przez bolszewików rady miejskiej. 13 sierpnia 1918 r. w mieście zaczął funkcjonować Tymczasowy Obwodowy Rząd Uralu, który następnie podporządkował się Ogólnorosyjskiemu Rządowi Tymczasowemu, a następnie się rozwiązał. 18 listopada 1918 r. do władzy doszedł admirał Aleksandr Kołczak[7]. Ciągle trwała wojna domowa. Z oddziałami bolszewickimi zacięte boje toczyła Armia Syberyjska. Jednak 14 lipca 1919 r. Armia Czerwona zdobyła miasto i odrzuciła Białych na wschód.

Swierdłowsk – okres radziecki[edytuj | edytuj kod]

Jakow Swierdłow - bolszewicki patron miasta
Miasto zostało odznaczone Orderem Lenina

Władze bolszewickie potwierdziły nowy status miasta jako stolicy guberni. 19 października 1920 r. z polecenia Włodzimierza Lenina utworzono w mieście Uralski Państwowy Uniwersytet[9]. W 1923 r. przeprowadzono w Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republice Radzieckiej reformę administracyjną. Jekaterynburg stał się stolicą nowego obwodu uralskiego, który notabene był większy niż obecny Uralski Okręg Federalny, a więc jednostka stojąca jeszcze ponad dzisiejszymi rosyjskimi obwodami[9]. W latach dwudziestych liczba mieszkańców miasta przekroczyła 100 000. Jednak jeśli chodzi o liczbę ludności to straciło ono pierwsze miejsce pod względem liczby ludności na Uralu, na rzecz Orenburga i ten stan utrzymuje się do dzisiaj[7]. W roku 1924 nazwę miasta zmieniono na Swierdłowsk na cześć Jakowa Swierdłowa, zmarłego w 1919 r. przewodniczącego Centralnego Komitetu Wykonawczego Rosyjskiej SFRR. Swierdłowska nie ominęła masowa akcja walki z religią różnych wyznań. W 1925 r. w mieście wybudowano nowoczesny system kanalizacyjno-ściekowy[9]. W Swierdłowsku zaczęły powstawać nowe budynki użyteczności publicznej, wznoszone w stylu socrealistycznym. Były to m.in. nowy budynek rady miejskie (1930-1932), Teatr Dramatyczny (1930, Teatr Muzyczny 1933, Filharmonia 1936, Muzeum Geologiczne 1930, Galeria Sztuki. Powstały także nowe parki i ogrody, m.in. Centralny Park im. Władimira Majakowskiego (1933, arboretum (1934), ogród im. Fryderyka Engelsa (1926) oraz ogród im. Pawlika Morozowa (1931). Nowa Polityka Ekonomiczna przyniosła nawrót do prywatnej przedsiębiorczości, zwłaszcza jeśli chodzi o instytucje finansowe, tkactwo, obróbkę metali oraz przetwórstwo żywności[7]. 7 listopada 1929 r. rozpoczęto eksploatacje pierwszej miejskiej linii tramwajowej. W 1932 r. decyzją władz w Moskwie w Swierdłowsku ustanowiono Uralski Oddział Akademii Nauk ZSRR[9]. W latach trzydziestych Józef Stalin rozpoczął gwałtowną industrializację kraju. Polityka ta uczyniła ze Swierdłowska centrum przemysłu ciężkiego i metalurgicznego. Symbolem tej epoki jest jedna z największych fabryk radzieckich Uralmasz. Zakładano także zakłady chemiczne, elektrownie, zakłady produkujące turbiny i silniki[17]. Liczba mieszkańców wzrosła w tym czasie z 136 500 (1926) do 423 000 (1939). Dynamika wzrostu ludności była najwyższa w całym Związku Radzieckim[7]. Pod koniec lat trzydziestych w Swierdłowsku działały 140 zakłady przemysłowe, 25 instytutów badawczych i 12 wyższych uczelni[14][17].

W czasie II wojny światowej wiele instytutów technologicznych (np. Instytut Naukowo-Badawczy Napędu Odrzutowego), uczelni wyższych (niektóre wydziały Uniwersytetu Moskiewskiego, Kijowskiego Konserwatorium), a nawet całych fabryk zostało przeniesionych do Swierdłowska. W lipcu 1941 r. do miasta ewakuowano także z Leningradu część kolekcji Państwowego Muzeum Ermitażu. Pozostała tu ona do października 1945 roku. Wkład Swierdłowska w Wielką Wojnę Ojczyźnianą był następujący: więcej niż 100 000 mieszkańców walczyło na wszystkich frontach wojny, 62 otrzymało tytuły Bohatera Związku Radzieckiego[18] (m.in. Nikołaj Kuzniecow), 41 772 mieszkańców nie powróciło z wojny (z czego 21 397 zginęło w walce, 4778 w wyniku odniesionych ran, 15 491 zaginęło, a 106 w niemieckich obozach koncentracyjnych)[18]. W mieście wśród obywateli odbywały się regularne zbiórki gotówki, kosztowności na specjalny fundusz wojenny. Zebrane fundusze przekroczyły kwotę 55 milionów rubli[18]. W szpitalach wojskowych przez cały czas trwania wojny mieszkańcy oddali około 70 ton krwi na rzecz żołnierzy[18]. W okolicy miasta znajdowały się obozy jenieckie nr 231 i nr 523 w obwodzie Swierdłowskim dla obywateli Polski, którzy zostali aresztowani w latach 1944–45 i byli przetrzymywani bez wyroku w obozach NKWD–MWD ZSRR jako internowani.

Po wojnie liczba mieszkańców w dalszym ciągu systematycznie rosła by w 1959 r. osiągnąć 779 000. W dalszym ciągu trwały procesy rozbudowy dotychczasowych i budowy nowych fabryk i zakładów w mieście. Same produkty wytwarzane w Swierdłowsku były eksportowane do 56 krajów[19]. Z uwagi na swoje znaczenie dla przemysłu zbrojeniowego Swierdłowsk był miastem zamkniętym dla cudzoziemców[20]. Przebudowano centrum miasta, rozbudowując i powiększając główny plac miasta oraz dochodzące do niego ulice, im. Lenina i im. Swierdłowa. Zainwestowano także w infrastrukturę sportową budując Pałac Kultury (1957), Stadion Centralny (1957).

Zabudowa miasta z czasów sowieckich

W latach sześćdziesiątych miasto przeżywało gwałtowaną rozbudowę. Zgodnie z decyzją Nikity Chruszczowa w Swierdłowsku zbudowano wiele dzielnic składających się z typowych, radzieckich bloków mieszkalnych. Są to między innymi dzisiejsze dzielnice kirowska czy czkałowska. Utworzono nowe szkoły wyższe: Instytut Inżynierów Kolejnictwa (1956), Instytut Ekonomii Narodowej (1967), Instytut Architektury (1972). W 1967 r. otwarto w Swierdłowsku pierwsze w Związku Radzieckim sztuczne lodowisko[20]. 23 stycznia 1967 r. liczba mieszkańców przekroczyła jeden milion[20]. W 1973 r. Swierdłowskowi nadano Order Lenina[7]. Na przełomie marca i kwietnia 1979 roku doszło do tragicznego wypadku w fabryce opracowującej, produkującej i magazynującej broń biologiczną. Władze radzieckie próbowały zatuszować katastrofę, liczbę ofiar śmiertelnych skażeniem wąglikiem szacuje się na około 100 osób. Mimo ograniczeń wjazdowych dla cudzoziemców Swierdłowsk uzyskał pewne znaczenie jako miejsce spotkań dyplomatycznych. W 1963 r. Nikita Chruszczow spotkał się tutaj z Fidelem Castro[21]. W kolejnych latach w mieście pojawili się także m.in. delegacja indyjska z Jawaharlalem Nehru i Indirą Gandhi, fińska z Urho Kekkonenem, północnokoreańska z Kim Ir Senem, irańska z Mohammadem Pahlawim, czechosłowacka z Ludvíkiem Svobodą, etiopska z Haile Selassie I, czy wreszcie chińska z Mao Zedongiem i amerykańska z Richardem Nixonem[21][7].

W latach osiemdziesiątych miasto wraz z całym krajem przeżywało zastój ekonomiczny. W czasie puczu moskiewskiego w sierpniu 1991 roku Borys Jelcyn wybrał Swierdłowsk na ewentualną zastępczą stolicę Rosji[22], w razie gdyby władzę w Moskwie przejęli jego przeciwnicy. Do miasta został wysłany Oleg Łobow, ówczesny tymczasowy premier Rosji, który w sytuacji powodzenia puczu miał reprezentować legalny rząd[22]. 4 września 1991 r. decyzją rady miasto ze Swierdłowska na powrót stało się Jekaterynburgiem. 25 grudnia 1991 r. do dymisji podał się prezydent ZSRRMichaił Gorbaczow, następnego dnia (26 grudnia) r. Rada Najwyższa ZSRR uznała ten fakt i sama także się rozwiązała. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich formalnie przestał istnieć 31 grudnia 1991 roku.

Jekaterynburg – współczesność[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew na Krwi

Jeszcze w grudniu 1991 r. sowiecka rada miejska przekształciła się w nowy organ administracyjny. Został on rozwiązany w październiku 1993 r. przez prezydenta Borysa Jelcyna wraz ze wszystkimi samorządami w kraju[7]. W 1994 r. odbyły się wybory do nowej rady miejskiej, która w 1995 r. została przemianowana na Dumę Miejską Jekaterynburga. Transformacja gospodarczo-ustrojowa spowodowała zahamowanie rozwoju regionu, upadek wielkich zakładów, wzrost bezrobocia i zubożenie ludności. Był to także okres niepokojów społecznych, wzrostu przestępczości, co zaowocowało przezwaniem Jekaterynburga „kryminalną stolicą Rosji”[23]. Doszło nawet do tego, że wrzucono granat do jednego z budynków administracji miejskiej[23]. Mimo to 26 kwietnia 1991 r. udało się oddać do użytku pierwszą linię jekaterynburskiego metra.

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych sytuacja ekonomiczna miasta zaczęła się poprawiać. Miasto rozpoczęło inwestycje w transport i infrastrukturę. Zaczęły powstawać hotele i centra handlowe. Wzniesiono nowoczesny kompleks biznesowy Antey. Rozpoczęły się remonty i renowacje budynków użyteczności publicznej oraz obiektów sportowych. Dobra kondycja uralskich przedsiębiorstw sprawia, że w mieście prowadzone są inwestycje na wielką skalę. Przyznanie Rosji prawa do organizacji Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2018[24], podczas których Jekaterynburg ma spore szanse zostać jednym z miast-gospodarczy powinno utrzymać korzystną koniunkturę[25].

Miasto w dalszym ciągu utrzymuje pewne znaczenie dyplomatyczne. W 2003 r. odbyło się tutaj oficjalne spotkanie prezydenta Władimira Putina z kanclerzem Gerhardem Schröderem[7]. W 2009 odbyły się tutaj natomiast szczyty Szanghajskiej Organizacji Współpracy i BRICS[9]. W lipcu 2010 r. w Jekterynburgu doszło do niemiecko-rosyjskich konsultacji z udziałem spotkanie prezydenta Dmitrija Miedwiediewa i kanclerz Angeli Merkel[26]. Porównując obecny Jekaterynburg z sowieckim Swierdłowskiem zauważalny jest znaczący spadek znaczenia na gospodarczej mapie Rosji. W latach dziewięćdziesiątych zamknięto wiele fabryk i przedsiębiorstw. Obecnie biorąc pod uwagę produkcję przemysłową Jekaterynburg zajmuje ostatnie miejsce wśród miast Rosji o liczbie ludności sięgającej lub przekraczającej jeden milion[27], za Moskwą, Petersburgiem, Permem, Czelabińskiem, Ufą, Niżnym Nowogrodem i Omskiem[27].

Zabytki i atrakcje Jekaterynburga[edytuj | edytuj kod]

Obiekty sakralne[edytuj | edytuj kod]

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Zniszczone obiekty[edytuj | edytuj kod]

Geografia i klimat[edytuj | edytuj kod]

Jekaterynburg znajduje się na granicy Europy i Azji, 1167 kilometrów na wschód od Moskwy, za górami Ural, nad rzeką Iset. Jest otoczony częściowo zalesionymi równinami, wykorzystywanymi przeważnie w celach rolniczych i kilkoma małymi jeziorami. Miasto położone jest strefie klimatu umiarkowanego chłodnego kontynentalnego. Zima trwa około pięciu miesięcy, przeważnie rozpoczyna się w listopadzie i trwa do kwietnia. Śnieg przeważnie pokrywa miasto od listopada do marca[28]. Zimy są mroźne, temperatury schodzą do około 20 lub 25 poniżej zera w skali Celsjusza. Lato jest krótkie, ale bardzo ciepłe. Na Jekaterynburg oddziałują zmienne wiatry, z uwagi na jego położenie blisko uralskiego łańcucha górskiego. Oznacza to, że w regionie praktycznie nie występują wiosna i jesień[29]. Wszystko to sprawia, że pogoda potrafi być zmienna i nieprzewidywalna[29].

Średnia temperatura i opady dla Jekaterynburga
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordowo wysokie temperatury [°C] +5.6 +9.4 +17.3 +28.8 +33.4 +35.6 +38.8 +37.2 +31.9 +24.7 +13.5 +8.6 +38,8
Średnie najwyższe temperatury [°C] -10.0 -7.3 +0.6 +9.8 +17.3 +22.9 +24.0 +20.5 +14.2 +5.9 -3.1 -7.5 +7,4
Średnia dobowa temperatura [°C] -13.6 -11.6 -4.2 +4.4 +11.1 +16.9 +18.5 +15.3 +9.5 +2.4 -6.3 -10.7 +2,7
Średnie najniższe temperatury [°C] -16.8 -15.2 -8.2 0.0 +5.8 +11.7 +14.0 +11.2 +6.0 -0.3 -9.0 -13.6 -1,1
Rekordowo niskie temperatury [°C] -44.6 -42.4 -39.2 -21.8 -13.5 -5.3 +1.5 -1.0 -9.0 -26.6 -39.2 -46.7 -46,7
Opady [mm] 22.8 19.4 15.9 27.9 43.8 74.2 80.7 66.2 52.8 39.6 30.9 23.1 497,3
% Wilgotność 79 75 68 61 55 62 69 73 75 76 78 79 70,8
Średnie nasłonecznienie (w godzinach) 46.5 95.2 164.3 207.0 257.3 273.0 269.7 217.0 144.0 77.5 51.0 37.2 1839,7
Źródło: Pogoda.ru.net[30] 2011-08-14
Время года (весна).jpg Время года (лето).jpg Время года (осень).jpg Время года (зима).jpg
Jekaterynburg w kwietniu Jekaterynburg w sierpniu Jekaterynburg w październiku Jekaterynburg w lutym

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności Jekaterynburga wynosi 1 302 000[31]. Struktura populacji jest następująca: 185 000 nie osiągnęło wieku produkcyjnego, 889 000 w wieku produkcyjnym, 269 000 w wieku poprodukcyjnym. Kobiety stanowią 56% mieszkańców (784 000), mężczyźni 44% (616 000)[31].

Rok Liczba ludności
1724 4000
1781 7969
1807 10 023
1820 16 858
1857 13 026
1860 20 048
1870 25 133
1897 55 500
1923 97 400
1926 136 500
1939 423 000
Rok Liczba ludności
1959 779 000
1970 1 025 000
1979 1 210 000
1989 1 298 000
2002 1 293 537
2003 1 293 000
2004 1 287 000
2005 1 304 000
2006 1 308 000
2007 1 315 100
2010 1 302 000

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Siedziba władz Jekaterynburga

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

30 czerwca 2005 r. rada miejska uchwaliła Statut Jekaterynburga, który wszedł w życie 1 stycznia 2006 roku[32]. Na jego podstawie określono, że głową miasta i szefem miejskiej administracji jest mer, wybierany w wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję[32]. Oficjalnie nosi on tytuł Głowy Jekaterynburga i przewodniczącego Jekaterynburskiej Dumy Miejskiej (Gława Jekatierinburga — priedsiedatiel Jekatierinburgskoj gorodskoj dumy, ros. Глава́ Екатеринбу́рга — председа́тель Екатеринбу́ргской городско́й ду́мы)[33]. W latach 1992 – 2010 funkcje tę pełnił Arkadij Michałjowicz Czerniecki, oficjalnie bezpartyjny, ale w wyborach w 2008 r. popierany przez partię Jedna Rosja. Czernecki zrezygnował ze stanowiska w 2010 r., jego obowiązki przejął Jewgienij Porunow[34]. We wrześniu 2013 roku wybory na stanowisko mera, wygrał Jewgienij Rojzman z ramienia partii Platforma Obywatelska[35]. Zdobył on 33,31% głosów, a swój urząd objął oficjalnie 24 września 2013 roku[36]. Organem stanowiącym i kontrolnym miasta jest Duma Jekaterynburga, licząca 35 radnych, wybieranych na czteroletnią kadencję[32].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział Jekaterynburga na rejony

Jekaterynburg podzielony jest na siedem rejonów miejskich, posiadających własne wybieralne samorządy i aparaty administracyjne[37].

Lp. Rejon Liczba mieszkańców (2010 r.)[38] Procent ogółu mieszkańców[37]
1. Rejon wierch-iseckij 205 899 15%
2. Rejon żeleznodorożnyj 138 516 10%
3. Rejon ordżonikidzewski 290 484 21%
4. Rejon kirowski 221 184 16%
5. Rejon oktiabrskij 133 988 10%
6. Rejon czkałowski 215 339 16%
7. Rejon leninowski 160 702 12%

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Yekaterinburg-City

Od początku swojego powstania Jekaterynburg był ważnym ośrodkiem Rosji. Początkowo jako centrum zakładów metalurgicznych i jako centrum wydobycia węgla kamiennego na Uralu[39]. W czasach sowieckich stał się ośrodkiem przemysłu ciężkiego. Obecnie to jeden z największych ośrodków gospodarczych w Federacji Rosyjskiej. Rozwinięty przemysł elektromaszynowy (nastawiony na górnictwo), przemysł chemiczny, hutniczy, drzewny, materiałów budowlanych, włókienniczy i spożywczy. Ważny węzeł transportowy[39]. W mieście i jego najbliższej okolicy funkcjonuje kilka wielkich fabryk i przedsiębiorstw. Najbardziej znane są zakłady Uralmasz, największe rosyjskie przedsiębiorstwo wytwarzające sprzęt ciężki[40]. Oprócz nich w mieście działają: Zakłady Mechaniczne imienia Kalinina, Energomasz (turbiny, generatory), Uralelektromed (obróbka miedzi), Uraltransmasz (sprzęt wojskowy), Uralwagonzawod (w czasie wojny produkował m.in. czołgi T-34), Bogosławskie Zakłady Aluminium, zakłady VIZ (jeden z największych na świecie producentów blachy elektrotechnicznej[40]), Zakłady NMTK (branża górnicza i metalurgiczna)[40]. Siedzibę w mieście mają także linie lotnicze Ural Airlines oraz oddział Gazpromu znany jako Gazprom Transgaz Jekaterynburg (do 2008 r. Uraltransgaz)[41].

Widok na Yekaterinburg-City

W ostatnich latach w mieście realizowany jest projekt Yekaterinburg-City, nowoczesnej dzielnicy komercyjno-biznesowej. Jego zalążkiem jest kompleks biznesowy Antey. Projekt zakłada oddanie do użytku przestrzeni liczącej ponad 400 000 m²[42] na użytek biznesowy, komercyjny, hotelowy oraz rozrywkowy[42]. Wartość projektu szacowana jest na ponad 1,000,000,000 euro[42]. Zakończenie prac przewidywano na rok 2014, lecz wiadomo, że budowa całego kompleksu z uwagi na problemy finansowe[43] głównego inwestora (UGMK Holding) przeciągnie się o kilka lat. Nowy termin zakończenia projektu nie został określony[43].

W 2006 r. Jekaterynburg zajął drugie miejsce w rankingu RBC najbardziej atrakcyjnego dla biznesu miasta w Rosji[44]. W 2009 r. rosyjska edycja magazynu Forbes wyłoniła najlepsze dla biznesu miasta rosyjskie. W rankingu tym Jekaterynburg zajął miejsce czwarte[45]. W 2009 r. Jekaterynburg zajął pierwsze miejsce w rankingu rosyjskich miast o liczbie ludności powyżej jednego miliona, który miał wyłonić miasto najlepiej radzące sobie z kryzysem gospodarczym i zarazem najbardziej perspektywiczne miasto pod względem biznesowym[46]. W 2009 r. w kolejnym rankingu RBC dla najbardziej atrakcyjnego dla biznesu miasta w Rosji Jekaterynburg zajął pierwsze miejsce[47]. W 2011 r. McKinsey & Company opublikowała listę 600 miast świata, które według prognoz, będą zajmować pozycje czołowe w 2025 roku. Jekaterynburg znalazł się na tej liście wraz z czterema innymi rosyjskimi miastami, Moskwą, Petersburgiem, Krasnojarskiem i Tiumeniem[47].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Metro w Jekaterynburgu
Tramwaj jekaterynburski

Jekaterynburg jest ważnym węzłem transportowym Rosji. Przez miasto przebiega trasa Kolei Transsyberyjskiej. Linie kolejowe zbiegające się w metropolii obsługuje Jekaterynburski Dworzec Pasażerski (do 2010 r. nadal stacja nadal występowała pod nazwą Swierdłowsk[48]). W Jekaterynburgu znajduje się też siedziba Kolei Swierdłowskiej, obsługującej obwód swierdłowski i obwód tiumeński[49]. Przez miasto przebiegają ważne drogi: uralska autostrada federalna M5, P242, P351, P352, P354, P355[50].

W Jekaterynburgu działa Międzynarodowy port lotniczy Kolcowo (SVX). Jest to piąte największe lotnisko w Rosji, po trzech lotniskach moskiewskich (Domodiedowie, Szeremietiewie i Wnukowie) i petersburskim Pułkowie[50]. Dysponuje połączeniami do największych miast Rosji jak i również m.in. do Pragi, Pekinu, Mińska, Helsinek czy Frankfurtu. W mieście działają linie lotnicze 2nd Sverdlovsk Air Enterprise i Ural Airlines.

Transport publiczny w Jekaterynburgu obsługuje rocznie około 412 milionów pasażerów (2008 r.) i jest to czwarty wynik w Rosji[51]. Warty odnotowania jest spadek liczby przewożonych pasażerów, w 2006 r. było ich 647 milionów[52]. Transport naziemny zapewniają rozbudowane linie tramwajowe, autobusowe, trolejbusowe, a także kolej podmiejska, minibusy czy marszrutki. Od 1991 r. w mieście funkcjonuje nowoczesne metro.

Nauka i edukacja[edytuj | edytuj kod]

Uralski Uniwersytet Federalny

Jekaterynburg jest jednym z wiodących ośrodków naukowych Federacji Rosyjskiej. Największą uczelnią miasta jest Uralski Uniwersytet Federalny, powstały w 2009 r. na bazie dwóch uczelni: Uralskiego Państwowego Uniwersytetu im. Maksyma Gorkiego i Uralskiego Państwowego Technicznego Uniwersytetu im. Borysa Jelcyna (oba założone w 1920 r. decyzją Włodzimierza Lenina). Oprócz niego w mieście funkcjonują jeszcze inne publiczne uczelnie kształcące studentów w specjalistycznych dyscyplinach naukowych, m.in. Uralski Uniwersytet Pedagogiczny, Uralski Uniwersytet Pedagogiczny, Uralski Uniwersytet Ekonomiczny, Uralski Uniwersytet Transportu Kolejowego, Uralski Uniwersytet Gospodarki Leśnej, Uralski Państwowy Uniwersytet Górniczy. Na 18 państwowych uczelniach uczęszcza w sumie 140 000 studentów[53]. W mieście swe siedziby ma także 14 prywatnych uczelni, wyższe seminarium duchowne Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego oraz szkoły teatralne oraz muzyczne[54]. W Jakterynburgu funkcjonuje Uralski Oddział Rosyjskiej Akademii Nauk.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Budynek Opery i Baletu. Na pierwszym planie pomnik Jakowa Swierdłowa

W Jekaterynburgu funkcjonuje 60[55] różnych muzeów i galerii, w tej liczbie m.in. Swierdłowskie Muzeum Regionalne (otwarte w 1871), Muzeum Sztuk Pięknych (1936), Uralskie Muzeum Geologiczne (1937), Muzeum Pisarzy Uralu (1946), Muzeum Wojskowo-Historyczne (1959), Muzeum Historii Jekaterynburga (1992) czy Muzeum Ikon (1999)[55]. Muzea jekaterynburskie co roku uczestniczą w programie Noc Muzeów[55].

Pierwszy teatr w mieście został założony w 1834 przez trupę pochodzącą z Kazania[56]. Obecnie miasto posiada największą liczbę teatrów zaraz za Moswką i Petersburgiem[56]. W Jekaterynburgu funkcjonują m.in. Jekaterynburska Państwowa Opera i Balet (1912), Jekaterynburski Teatr Miejski (1930), Swierdłowski Państwowy Teatr Dramatyczny (1930), Miejski Teatr Lalek (1932)[56]. W mieście od 1943 r. działa Swierdłowskie Studio Filmowe[57]. Stale funkcjonuje też 18 kin[57].

W Jekaterynburgu swe siedziby mają oprócz tego: Swierdłowska Państwowa Filharmonia, Uralski Chór Ludowy oraz kilka znanych w Rosji szkół tanecznych[58]. Znajduje się tu też kilka sal koncertowych, z których największa może pomieścić 2 000 widzów. Z miasta pochodzą znane rosyjskie zespoły rockowe, takie jak Nautilus Pompilius, Chaif, Agatha Christie. Z innych obiektów kulturalno-rekreacyjnych warto wymienić znajdujące się w Jakterynburgu parki (największy im. Majakowskiego), Jekaterynburskie Zoo, Cyrk Jekaterynburski (z miejscami na 2 600 widzów), a także ogrody, parki oraz arboretum. W mieście działa też kilkanaście bibliotek, z których największą jest Swierdłowska Biblioteka Naukowa.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Mecz miejscowego Uralu
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Jekaterynburgu.

W Jekaterynburgu znajduje się 1728 obiektów sportowych[59], w tym m.in. 16 stadionów i 45 pływalni[59]. Najważniejsze obiekty sportowe w mieście to:

Miasto jest jednym z kandydatów by zostać miastem-gospodarzem Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej, które w 2018 r. odbędą się w Rosji[25]. Sportowcy związani z Jekaterynburgiem to m.in. Siergiej Czepikow (biathlonista), Pawieł Daciuk (hokeista), Nikołaj Karpol (trener siatkarski), Nikołaj Chabibulin (hokeista).

Najważniejsze kluby sportowe w mieście to:

Wojsko[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą dowództwa Centralnego Okręgu Wojskowego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej[61].

Stosunki międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

Jekaterynburg ma podpisanych dziewięć umów partnerskich z innymi miastami na świecie, w tym gronie brak miast polskich. Od 2010 r. trwają rozmowy w celu ustanowienia partnerstwa z abchaskim Suchumi[62]. W mieście działa trzynaście konsulatów generalnych różnych państw, osiem centrów wydających wizy, osiem konsulatów honorowych oraz kilka przedstawicielstw handlowych różnych krajów.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Konsulaty[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. dane Federalnej Służby Statystyki Państwowej na 1 stycznia 2010
  2. dane Federalnej Służby Statystyki Państwowej na 1 stycznia 2010
  3. Федеральная служба государственной статистики: Регионы России. Основные социально-экономические показатели городов – 2008 г (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  4. 4,0 4,1 1723.ru: Памятники археологии в окрестностях Екатеринбурга (ros.). Екатеринбург – Москва: Офсет Принт, 1994. [dostęp 2011-08-14].
  5. 5,0 5,1 С.Н. Панина: Археологические памятники озера Шарташ (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  6. Николай Кулешов: Горных заводов щит (ros.). Журнал «Домострой» – 2001. – № 4. [dostęp 2011-08-14].
  7. 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 7,11 7,12 7,13 7,14 7,15 7,16 7,17 7,18 Официальный портал Екатеринбурга: История Екатеринбурга (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  8. Мельчакова О. А: начальник сектора информации и научного использования документов МУ "Архив города Перми" Сподвижник Петра Великого. К 320-летию В.Н.Татищева (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 Официальный сайт областной думы законодательного собрания: Екатеринбург. Геральдика Свердловской области (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  10. Министерство по физической культуре, спорту и туризму Свердловской Области: Путешествуйте по Уралу - Екатеринбург (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  11. Bazylow L., Historia Nowożytnej Kultury Rosyjskiej, Warszawa 1986, s. 478.
  12. Буранов Ю.А., Пискунов В.А.: По местам революционной деятельности Я.М. Свердлова. Свердловск. Экскурсии без экскурсовода (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  13. Маслихова К.И., Попов Н. Н.: Видные гости г.Екатеринбурга-Свердловска. Екатеринбург – вчера, сегодня, завтра (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  14. 14,0 14,1 14,2 История. Уральский государственный горный университет: Дают нам Горный Институт! (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  15. Wołkogonow D., Lenin. Prorok Raju, Apostoł Piekła, Warszawa 2006, s. 216-219.
  16. Wołkogonow D., Trocki. Niewolnik idei, ideolog zbrodni, Warszawa 2008, s. 225.
  17. 17,0 17,1 Беркович Артём: Пермь и Екатеринбург: история соперничества (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 УрО РАН 2005: Во имя Победы. Свердловск-Екатеринбург в годы Великой Отечественной войны 1941-1945гг (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  19. Бердников Н. Н., Рабинович Р. И.: Свердловск. Справочник-путеводитель (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  20. 20,0 20,1 20,2 ИТАР-ТАСС Урал.: Побратимы Екатеринбурга (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  21. 21,0 21,1 1723.ru: Гости Екатеринбурга–Свердловска. Екатеринбург+Свердловск (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  22. 22,0 22,1 McCauley M., Who's who in Russia since 1900, Routledge, 1997, s. 133.
  23. 23,0 23,1 Sovrab.ru: Великая криминальная революция. Мафия у власти. (Часть 1) (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  24. fifa.com: Russia and Qatar awarded 2018 and 2022 FIFA World Cups (ang.). [dostęp 2011-08-14].
  25. 25,0 25,1 Przegląd Sportowy: Mistrzostwa świata szansą dla Jekaterynburga (pol.). [dostęp 2011-08-14].
  26. Ośrodek Studiów Wschodnichjęzyk=pl: Rosyjsko-niemieckie konsultacje w Jekaterynburgu. [dostęp 2011-08-14].
  27. 27,0 27,1 Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Пермскому краю, 20 мая 2009: http://lib.usue.ru/resource/free/avtoref/10/zvereva.pdf Сравнительная характеристика социально-экономического положения городов – «миллионников» РФ за январь – декабрь 2008 года (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  28. Ekaterinburg Climate (ang.). Russia-Ekaterinburg.com. [dostęp 2011-08-14].
  29. 29,0 29,1 Climate in Ekaterinburg. Weather reports (ang.). UralTerra.com. [dostęp 2011-08-14].
  30. Климат Екатеринбурга (ros.). Pogoda.ru.net. [dostęp 2011-08-14].
  31. 31,0 31,1 Численность населения. Муниципальный регистр населения (2010) (ros.). Pasport66.ru. [dostęp 2011-08-14].
  32. 32,0 32,1 32,2 Официальный сайт Администрации г. Екатеринбурга: Устав (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  33. Ekburg.ru: Глава Администрации города Екатеринбурга (ros.). [dostęp 2013-10-06].
  34. Официальный сайт Администрации г. Екатеринбурга: Евгений Порунов избран Главой Екатеринбурга - председателем Екатеринбургской городской Думы (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  35. Głos Rosji: Jewgienij Rojzman wygrał wybory w Jekaterynburgu (pol.). [dostęp 2013-09-09].
  36. Interfax-russia.ru: Евгений Порунов избран Главой Екатеринбурга - председателем Екатеринбургской городской Думы (ros.). [dostęp 2013-10-06].
  37. 37,0 37,1 Официальный сайт Администрации г. Екатеринбурга: Официально (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  38. Pasport66.ru: Население районов Екатеринбурга по состоянию на конец 2010 года (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  39. 39,0 39,1 Ekaterinburg.com: Ekaterinburg: Economy and transport (ang.). [dostęp 2011-08-14].
  40. 40,0 40,1 40,2 Ekaterinburg.tv: Industry in Ekaterinburg (ang.). [dostęp 2011-08-14].
  41. Gazprom.com: Gazprom Transgaz Ekaterinburg (ang.). [dostęp 2011-08-14].
  42. 42,0 42,1 42,2 Pro-n.ru: "Екатеринбург-Сити" начнут строить в мае 2007 года (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  43. 43,0 43,1 Allproperty.ru: Строительство «Екатеринбург-Сити» приостановлено из-за недостатка средств (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  44. Rating.rbc.ru: РБК-рейтинг (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  45. ИТАР-ТАСС Урал: Екатеринбург вошел в первую пятёрку лучших российских городов для бизнеса (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  46. Он-лайн версия журнала «Русский репортёр»: Где в России можно жить? (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  47. 47,0 47,1 Rating.rbc.ru: РБК-рейтинг (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  48. Постановление Правительства РФ № 196 от 30.03.2010 г.: О присвоении наименований географическим объектам в Республике Карелия и переименовании географических объектов в Нижегородской и Свердловской областях (ros.). [dostęp 2011-08-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-04-03)].
  49. Uralinform.ru: На западе Екатеринбурга построят новый автовокзал (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  50. 50,0 50,1 Rutrassa.ru: Федеральные трассы России (ros.). [dostęp 2011-08-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-04-03)].
  51. Госкомстат: Российский статистический ежегодник – 2008 (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  52. Госкомстат: Статистический ежегодник– 2004 (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  53. Uchim66.ru: Российская академия наук намерена готовить кадры самостоятельно (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  54. Uraledu.ru: [www.uraledu.ru Портал «Образование Урала»] (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  55. 55,0 55,1 55,2 Culture.ekburg.ru: Музеи. Управление культуры Администрации Екатеринбурга (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  56. 56,0 56,1 56,2 Culture.ekburg.ru: Управление культуры Администрации Екатеринбурга (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  57. 57,0 57,1 Claw.ru: Послевоенное советское кино (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  58. Culture.ekburg.ru: Культурно-досуговые учреждения (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  59. 59,0 59,1 Госкомстат: Госкомстат. Муниципальная статистика (ros.). [dostęp 2011-08-14].
  60. Stadiums in Russia
  61. Указ Президента РФ от 20.09.2010 № 1144 «О военно-административном делении Российской Федерации»
  62. E1.ru: Екатеринбург и Сухум могут стать городами-побратимами (ros.). [dostęp 2011-08-14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons