Neandertal

rzeka Düssel płynąca przez dolinę Neandertal

Neandertal (przed reformą pisowni w roku 1901 w transkrypcji Neanderthal) – dolina nad rzeką Düssel, około 10 km od Düsseldorfu w Nadrenii Północnej-Westfalii w Niemczech. Nazwę zawdzięcza Joachimowi Neanderowi, nauczycielowi, teologowi i kompozytorowi z pobliskiego Düsseldorfu, który często i chętnie przechadzał się tędy szukając natchnienia. Dolinę przemianowano na początku XIX wieku, wcześniej nazywano ją "Das Gesteins" ("Skały") albo "Das Hundsklipp" ("Psie Urwiska").

Pierwotnie dolina ta była wyżłobionym przez rzekę w wapiennych skałach wąwozem z licznymi jaskiniami, stanowiącymi schronienie przed wiatrem i opadami. W jednej ze znajdujących się tu niewielkich jaskiń, od nazwiska niejakiego Hofera, właściciela pobliskiego pola, określanej mianem Feldhofer grotte dokonano tu w połowie XIX wieku znaczącego odkrycia archeologii pradziejowej.

Stanowisko archeologiczne Feldhofer

W sierpniu 1856 odkryto niekompletne szczątki kostne neandertalczyka, Feldhofer 1 (nienaukowa nazwa to Neanderthal 1). Nieznany kamieniarz przekazał okolicznemu nauczycielowi, pasjonującemu się przyrodą, Johannowi Karlowi Fuhlrottowi. Fuhlrott, słusznie podejrzewając niezwykłość kości, wciągnął do opisu anatoma Hermanna Schaaffhausena. Razem opublikowali wyniki w 1857; było to dwa lata przed zaprezentowaniem głośnej teorii Darwina.

Jaskinia była zlokalizowana w południowym zboczu 20 m ponad rzeczką Düssel i 33 metry od góry krawędzi urwiska. Była połączona korytarzem z powierzchnią ponad zboczami doliny dochodzącym do głównej pieczary, która mieściła się przy zboczu. Nieduża pieczara była na 1,7 m szeroka i wysoka oraz 5 metrów długa. Kości znaleziono w łożu pieczary w warstwie mułu prawdopodobnie naniesionej przez wody kanałem łączącym ją z powierzchnią. Charles Lyell przypuszcza, że kości tak jak osad zostały spłukane tym kanałem z powierzchni. Na powierzchni namuliska nie było pokruszonych stalaktytów a znajdujące się tam resztki roślinności odpowiadały florze okolicy. Potem w czasie poszukiwań znaleziono kieł niedźwiedzi.

Jaskinia została odkryta przy eksploatacji kamienia w kamieniołomie. W 3 lata po odkryciu już była zagrożona zniszczeniem. Postępująca eksploatacja górnicza doliny pozbawiła ją całkowicie wapienia, nie pozostawiając dziś już żadnego śladu po niegdysiejszym bogactwie form geologicznych. Nie zachowała się także jaskinia, w której znaleziono kości, ani nawet resztki formacji skalnej, w której jaskinia ta się znajdowała.

Kości z jaskini zaprezentowano szerszemu gronu podczas naukowego spotkania w Bonn w 1857 r. W wykopalisku udało się odzyskać: kość czołową z ciemieniową, dwie kości udowe, 3 kości długie prawej ręki, dwie kości lewego przedramienia, część lewej kości biodrowej oraz ułamki łopatek i żeber. Wśród sceptyków człowieczą naturę rozpoznał prof. Shaaffhausen, który z innymi doświadczonymi zoologami nie mieli wątpliwości. On też stwierdził że proporcje ogólne proporcje kości nogi huerus, promień miednicy stanowiące o postawie 'zgadzały się dobrze' z ogólnymi proporcjami współczesnych Europejczyków, tylko odróżniała je niespotykana moc i duże powierzchnie przyczepu mięśni, a odróżniał się od współczesnego człowieka oprócz siły głębokimi oczami okolonymi grubszymi wałami nadoczodołowymi (supraorbital torus) i większą niż obecnie głową (cranium) z większym mózgiem.

Niedawno przeszukując miejsca, gdzie mógł być wyrzucony materiał z jaskini odnaleziono dalsze kości tego samego neandertalczyka oraz jeszcze innego. Jedna z nowych kości idealnie pasuje do cranium Feldhofera 1.