Nez Percé

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wojownik z plemienia Nez Percé na koniu (1910 r.)

Nez Percé (z fr. Przekłute Nosy) – plemię Indian Ameryki Północnej z rodziny językowej penutian, zamieszkujące w przeszłości Płaskowyż na północnym zachodzie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Sami nazywają siebie Nimíipuu i współcześnie zamieszkują głównie rezerwat Nez Percé w stanie Idaho. Nazwę "Przekłute Nosy" nadali im na początku XIX w. francuscy podróżnicy z powodu charakterystycznej ozdoby nosa, popularnej wśród Indian z tego regionu. W historii zasłynęli głównie dzięki epopei Wodza Józefa z 1877 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkiwali część stanu Idaho, Waszyngtonu i Oregonu. W 1860 roku, wskutek odkrycia złota w dorzeczu Snake River, na ziemie Indian Nez Percé zaczęli napierać biali. Zniszczyli jedną z wiosek plemienia, aby na jej miejscu postawić miasteczko Lewiston. Na mocy traktatów w 1855 i 1863 Nez Percé odstąpili rządowi USA większość swoich ziem, z wyjątkiem dużego rezerwatu.

Nez Percé z doliny Wallowa pod wodzą Wodza Józefa byli gnębieni przez białych rabusiów, którzy chronili się w tej okolicy. Wycofując się ze swojej doliny do wskazanego rezerwatu kilku młodych wojowników bez wiedzy wodza chciało pomścić krzywdy plemienia na pobliskich farmach. Wódz Józef mimo występku młodych nie wyciągnął konsekwencji i nie oddał ich w ręce białych. W następstwie tych wydarzeń generał Howard zdecydował się na działania militarne i w 1877 r. rozpoczęła się wojna.

Początkowo grupa Wodza Józefa próbowała się ukrywać w USA i - unikając walki - zadawała straty przeciwnikowi w niewielkich potyczkach. Kiedy Indianie dowiedzieli się, że nadchodzą duże oddziały Armii USA, chcieli wycofać się do neutralnej Kanady. Na 70-80 mil przed granicą doścignięty Wódz Józef, kierując się chęcią utrzymania plemienia przy życiu, musiał pójść na ugodę z generałem Howardem.

Po kapitulacji wódz Józef wraz z 450 ludźmi został osadzony na Terytorium Indiańskim w dzisiejszej Oklahomie. Później przeniesiono ich do rezerwatu Colville w stanie Waszyngton, gdzie część Nez Percé żyje do dziś.

Światopogląd[edytuj | edytuj kod]

Plemię Nez Percé w XIX w. uważane było za jedną z bardziej pokojowych grup Indian Ameryki Północnej. Z tego powodu niektórzy biali osadnicy nazywali ich "strachliwymi Indianami, którzy bali się mścić swoje ofiary"[potrzebne źródło]. Dzięki pokojowym kontaktom z sąsiadami dłużej niż większość innych plemion utrzymali swoją ziemię, swoim postępowaniem przecząc stereotypowi "czerwonoskorego dzikusa".

Wódz Józef dzięki skutecznie prowadzonej wojnie partyzanckiej został określony "Czerwonoskórym Napoleonem". Według samych Nez Percé, na kilkadziesiąt stoczonych przez wojowników plemienia potyczek przegrali tylko dwie, ponosząc jednak duże straty[potrzebne źródło].

Wiele lat po wojnie Wódz Józef został przeproszony przez synów oficerów Armii USA, m.in. Gibbona i Howarda, za mordowanie kobiet i dzieci z jego plemienia[potrzebne źródło].

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

W 1780 r. Nez Percé liczyli ok. 4000 osób, a w 1937 roku 1426 osób.

Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 3 983 obywateli USA zadeklarowało, że ma pochodzenie wyłącznie Nez Perce, zaś 6 535 oświadczyło, że ma pochodzenie wyłącznie lub między innymi Nez Perce.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Barry M. Pritzkert: A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.
Wikimedia Commons

.