Normatywne teorie rachunkowości

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Normatywne teorie rachunkowości – teorie rachunkowości, które próbują udzielić odpowiedzi na pytanie "jak być powinno"[1]. Obok teorii pozytywnych należą do dwóch głównych typów teorii w rachunkowości.

Charakterystyka normatywnych teorii rachunkowości[edytuj | edytuj kod]

Teorie normatywne rachunkowości powstają w oparciu o badania naukowe typu dedukcyjnego, nazywanego także badaniem a priori[2]. Najbardziej intensywny rozwój tych teorii rachunkowości miał miejsce w tzw. "złotym wieku" badań metodologicznych w rachunkowości, który przypada na lata 1950-1960[3]. Cechą charakterystyczną badań dedukcyjnych w ramach omawianych teorii normatywnych jest to, że wysuwane hipotezy badawcze nie są testowane. Brak weryfikacji tych hipotez niekiedy uważa się za największą wadę tych teorii rachunkowości, uznając je za mniej naukowe niż teorie pozytywne (bazujące na empirycznej weryfikacji).

Główne typy normatywnych teorii rachunkowości[edytuj | edytuj kod]

W literaturze przedmiotu ugruntowany został podział normatywnych teorii rachunkowości na trzy główne typy[4]:

  1. etyczno-normatywne teorie rachunkowości,
  2. pragmatyczno-normatywne teorie rachunkowości,
  3. warunkowo-normatywne teorie rachunkowości.

Etyczno-normatywne teorie rachunkowości powstały w latach siedemdziesiątych XX wieku, których głównym przedstawicielem był Anthony Hopwood. Jednym z najważniejszych postulatów badaczy zajmujących się tym typem teorii rachunkowości był postulat uwzględnienia rachunkowości jako elementu składowego otoczenia, w którym funkcjonują podmioty gospodarcze[5]. W znacznej mierze teorie etyczno-normatywne powstały w oparciu o dorobek nauk humanistycznych, a przede wszystkim dyscypliny filozofii, której jednym z najważniejszych przedmiotów zainteresowania jest etyczny aspekt gospodarowania i zachowania jednostki.

W ramach etyczno-normatywnych teorii rachunkowości wyróżnia się podejście umiarkowane i radykalne[6]. W literaturze spotkać można także trzeci "nurt", nazywany rachunkowością odpowiedzialności społecznej. W ramach tego nurtu badacze podejmują próbę określenia odpowiedzialności rachunkowości, na przykład względem ochrony środowiska naturalnego i oddziaływania na zrównoważony rozwój[7].

Pragmatyczno-normatywne teorie rachunkowości klasyfikowane są ze względu na okres, w którym powstawały. Uznaje się, że teorie pragmatyczno-normatywne powstały w latach 1955-1975.

Warunkowo-normatywne teorie rachunkowości stanowią niezwykle ważny dorobek na gruncie teorii rachunkowości. Jednym z najważniejszych przedstawicieli i współtwórców teorii warunkowych jest Richard Mattessich. Teorie te konstruowane są poprzez wykorzystanie narzędzi analitycznych, przede wszystkim dorobku nauk ścisłych.

Przypisy

  1. Szychta, A., Teoria rachunkowości Richarda Mattessicha w świetle podstawowych kierunków rozwoju nauki rachunkowości. Studium metodologiczne, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 1996, s.43.
  2. Szychta, A., Teoria rachunkowości Richarda Mattessicha w świetle podstawowych kierunków rozwoju nauki rachunkowości. Studium metodologiczne, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 1996, s.44.
  3. Humphrey, C., Lee, B.,The Real Life Guide to Accounting Research. A Behind The Scenes View of Using Qualitative Research Methods, Elsevier Ltd, Oxford 2008, s.64.
  4. Szychta, A., Teoria rachunkowości Richarda Mattessicha w świetle podstawowych kierunków rozwoju nauki rachunkowości. Studium metodologiczne, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 1996, s.75
  5. Hopwood, A.G., Miller, P., Accounting as Social and Institutional Practice, Cambridge University Press, Cambridge, 1994, s. 228.
  6. Garstecki, D., Charakterystyka i systematyka normatywnych teorii rachunkowości [w:] Obszary badawcze współczesnej rachunkowości, red. W.Gabrusewicz, J.Samelak, Zeszyty Naukowe 233, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań 2012, s.44-45
  7. Pearce, D., Atkinson, G., Measuring Sustainable Development, [w:] The Handbook of Environmental Aconomics, red. Bromley, D., Cambridge: Blackwell, 1995.